نفقه زوجه در زمان عده وفات

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۸/۰۶/۰۵
برگزار شده توسط: استان مرکزی/ شهر اراک
موضوع
نفقه زوجه در زمان عده وفات
پرسش
چنانچه زوج در حین زندگی مشترک فوت نماید، آیا در زمان عده وفات، زوجه محق دریافت نفقه است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، پرداخت نفقه به عهده چه کسی است؟
نظر هیئت عالی
مطابق ماده ۱۱۰۲ قانون مدنی، به محض اینکه نکاح به طور صحیح واقع شده و رابطه زوجیت به وجود آید، شوهر ملزم به پرداخت نفقه زن میشود. اگرچه پس از فوت زوج رابطه زوجیت قهراً قطع میگردد چنین تصور میشود که به علت قطع رابطه زوجیت زوجه در زمان عده که چهار ماه و ۱۰ روز میباشد محق مطالبه نفقه نیست. در ماده ۱۱۱۰ سابق قانون مدنی هم گفته شده «در عدهی وفات زن حق نفقه ندارد» لیکن چون تصور مورد اشاره و مقررات ماده ۱۱۱۰ عادلانه نبود و زندگی زوجه در این مدت که تقریباً طولانی است مختل میشود، لذا ماده ۱۱۱۰ به موجب اصلاحی مورخ ۱۳۸۱/۸/۱۹ چنین مقرر داشته: «در ایام عده وفات، مخارج زندگی زوجه عند المطالبه از اموال اقاربی که پرداخت نفقه به عهده آنان است (در صورت عدم پرداخت) تامین میگردد». عبارت «در صورت عدم پرداخت» جواز مطالبه نفقه از وراث زوج است که اگر آنها پرداخت نکردند از اقاربی که پرداخت نفقه به عهده آنان است تامین میگردد.
نظر اتفاقی
با فوت زوج، رابطه زوجیت گسسته شده و در زمان عده وفات نفقهای از محل ترکه زوج به زوجه تعلق نمی گیرد.
مبانی استدلال: با توجه به نظریات فقهی از جمله نظریات حضرت امام (ره) در کتاب تحریرالوسیله که اسباب وجوب نفقه را ذکر نموده، زوجیت یکی از اسباب نفقه است و در ایام عده وفات به زوجه نفقهای تعلق نمی گیرد. و روایات متعددی نیز بر این امر دلالت دارد و ماده ۱۱۱۰ سابق قانون مدنی نیز به صراحت مقرر نموده بود در عده وفات زن حق نفقه ندارد. و ماده ۱۱۱۰ اصلاحی این قانون مصوب ۱۳۸۱/۸/۱۹ نیز دلالتی بر تکلیف در پرداخت نفقه از محل اموال زوج در ایام عده وفات ندارد و با توجه به اینکه در مورد نفقه اقارب در مواد ۱۱۹۵ و ۱۲۰۶ تعیین تکلیف گردیده، این ماده صرفاً تأکید بر مسئولیت اقارب نسبی در پرداخت نفقه با رعایت تقدم خط عمودی نزولی بر خط عمودی صعودی میباشد.