آثار حقوقی عقد واقع شده بدون اذن پدر

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۰۲/۱۵
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر بابلسر
موضوع
آثار حقوقی عقد واقع شده بدون اذن پدر
پرسش
پسر و دختری بدون اذن پدر دختر، عقد ازدواج را واقع و سپس عمل زناشویی نیز بین آنان واقع میشود عقد چه وضعیتی دارد؟
نظر هیئت عالی
ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی مصوب سال ۱۳۱۳ و اصلاحیه آن مصوب سال ۱۳۶۱ نکاح دختری را که هنوز شوهر نکرده اگرچه بیش ازهجده سال تمام داشته باشد را متوقف بر اجازه پدر یا جد پدری قرار داده بود. مطابق این مواد، دختری که یک بار شوهر می کرد حتی اگر به علل مختلف باکره مانده بود، برای ازدواج بعدی، نیازی به اذن پدر یا جد پدری نداشت. اما ماده ۱۰۴۳ اصلاحی سال ۱۳۷۰ نکاح دختر باکره را اگرچه به سن بلوغ رسیده باشد موکول به اجازه پدر یا جد پدری میداند و با این تغییر عبارت، شرط صحت نکاح دختر باکره در هر مقطع سنی که باشد، اذن (اجازه) پدر یا جد پدری است و در صورت وقوع عقد نکاح بدون اذن آنها یا عدم اجازه آنها نکاح واقعه نافذ نخواهد بود. در فرض سوال، نظر به اینکه اذن اولیای قهری باید قبل از وقوع عقد داده شود برخلاف نظر اکثریت نکاح صحیح نیست و انجام عمل زناشویی پس از عقد و سقوط ولایت پدر، موجب تصحیح و مشروعیت عقدی که نافذ نبوده، نمی گردد بلکه با سقوط ولایت پدر اذن او برای نکاح آتی ضرورت نخواهد داشت و رای وحدت رویه ۶۲/۶۲ – ۳۱/۲/۶۳ هیأت عمومی دیوان عالی کشور که مربوط به دخول قبل از وقوع عقد است (اعم از اینکه مشروع باشد یا نامشروع) با مسئله مطروحه انطباق ندارد و پدر میتواند با طرح دعوا، ابطال نکاح را از دادگاه درخواست کند.
نظر اکثریت
عقد صحیح است زیرا:
۱- اگرچه عقد بدون اذن پدر واقع شده است، با توجه به عمل واقع شده بعدی، اذن پدر ساقط شده است با سقط اذن، مبنایی جهت اجازه باقی نمی ماند و عقد نیز با آثار خود ایجاد شده است.
۲- رای وحدت رویه ۱۲۶ – ۳۱/۲/۶۳ نیز دخول را از موجبات سقوط ولایت پدر میداند که در اینباره نیز اذن پدر ساقط شده است با سقوط اذن پدر عقد ازدواج واقع شده صحیح است.
۳- ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی درباره اذن پدر قبل از وقوع ازدواج میباشد و بعد از وقوع ازدواج و سقوط اذن با شرایط ایجاد شده امکان اجبار وجود ندارد.
نظر اقلیت
عقد ازدواج واقع شده غیرنافذ است و باید به نحوی پدر اجازه دهد یا از دادگاه اجازه گرفت زیرا:
۱- مطابق ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی اذن پدر از لوازم نفوذ عقد است و قبل از آن عقد غیرنافذ است چه قبل از نکاح باشد و چه اینکه طرفین به عقد ازدواج اقدام و سپس در پی اخذ رضایت پدر باشند.
۲- وقوع عمل زناشویی بعد از وقوع عقد غیرنافذ، موجب نفوذ عقد نمی شود چه عامل نفوذ عقد رضایت است نه عامل از بین برنده رضایت پدر.
۳- رای وحدت رویه مرقوم نیز عقد ازدواج را صحیح دانسته که نشان میدهد عقد اول غیرصحیح شناخته شده است.