صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۱۲/۰۱
برگزار شده توسط: استان اصفهان/ شهر شاهین شهر
موضوع
ماهیت تعهد زوج به خرید ملک پس از واقعه نکاح و در جریان زندگی مشترک
پرسش
چنانچه هنگام انعقاد عقد نکاح، زوج به صورت عادی یا به موجب شرط ضمن عقد نکاح متعهد شود چنانچه در آینده اقدام به خرید ملکی نمود، بخشی از آن را به زوجه انتقال و تملیک نماید:
۱- آیا چنین تعهدی با توجه به اینکه موضوع آن هنگام عقد، مجهول، نامعین و غیر موجود است، قانونی و صحیح می‌باشد یا اینکه چون تعهد بر امری مجهول و غیر معلوم بوده باطل است؟
۲- چنانچه قائل به بطلان چنین تعهدی باشیم؛ آیا تعهد زوج مشمول ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی خواهد بود و زوجه مستحق مهرالمثل است یا اینکه ماده مذکور فقط شامل مال غیرمنقول موضوع مهریه می‌گردد؟
نظر هیات عالی
در فرض سوال ۱- تعهد به خرید ملکی پس از واقعه نکاح و در جریان زندگی مشترک و انتقال بخشی از آن ملک مورد خریداری به نام همسر، جزء مهریه تلقی نمی‌شود و از شمول حکم ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی خارج است؛ ۲- در صورتی که بخشی از ملک مورد تعهد جهت انتقال به نام زوجه در نظر عرف محل مقدار مشخص و معین داشته باشد یا در شرط ضمن عقد نکاح و یا توافق طرفین مقدار بخش مورد تعهد مشخص شده باشد، تعهد صحیح و قابلیت الزام زوج به ایفای تعهد را دارد والا به لحاظ مجهول بودن مقدار موضوع تعهد، شرط و تعهد مذکور باطل است.
نظر اکثریت
در مورد نکاح دائم به لحاظ اینکه وفق ماده ۱۰۸۷ قانون مدنی، تعیین مهریه به عنوان رکن و شرط صحت عقد نکاح نیست؛ لذا نظر به اینکه مطابق با ماده ۱۰۷۹ قانون مدنی مهریه باید بین طرفین تا حدی که رفع جهالت آن‌ها بشود، معلوم باشد و مطابق با ماده ۱۱۰۰ آن قانون نیز چنانچه مهرالمسمی مجهول باشد، زن مستحق مهرالمثل خواهد بود؛ لذا در فرض سوال در صورتی که بخشی از ملک مورد تعهد زوج که به عنوان قسمتی از مهریه لحاظ گردیده از نظر اوصاف و قیمت به طور اجمالی برای طرفین مشخص و معلوم باشد، چنین تعهدی به عنوان بخشی از مهرالمسمی صحیح خواهد بود و حسب مورد می‌بایست به طرق مقتضی قصد مشترک طرفین را احراز و حتی‌الامکان از میزان و نوع مهریه رفع جهالت نمود؛ ولیکن چنانچه طرفین نسبت به اوصاف و قیمت بخشی از ملک، علم اجمالی نداشته باشند، آن بخش از مهرالمسمی باطل بوده و تبدیل به مهرالمثل خواهد شد و ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی فقط شامل مال غیرمنقول موضوع مهریه می‌گردد و بخش دیگر مهرالمسمی که معلوم بوده و دارای سایر شرایط صحت می‌باشد به قوت خود باقی خواهد ماند و در مورد نکاح موقت به لحاظ اینکه وفق ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی، تعیین مهریه شرط صحت عقد نکاح می‌باشد، چنانچه مهریه مبهم و مجهول بوده و طرفین علم اجمالی به آن نداشته باشند، به معنای عدم تعیین مهریه بوده و درنتیجه نکاح موقت صحیح نخواهد بود. لازم به ذکر است چنانچه تعهد زوج به انتقال و تملیک بخشی از ملکی که در آینده خریداری می‌نماید، در قالب شرط فعل ضمن عقد نکاح باشد (نه به عنوان بخشی از مهریه) با لحاظ مواد ۲۳۲، ۲۳۳ و ۲۳۴ قانون مدنی و با توجه به معاوضی نبودن عقد نکاح (وفق مفهوم ماده ۱۰۸۷ قانون مدنی) و درنتیجه عدم تاثیر شرط مجهول به عوضین و با لحاظ ماده ۱۰ قانون مدنی، چنین شرط فعلی صحیح بوده و مطابق احکام مربوط به شرط فعل عمل خواهد شود (به غیر از حق فسخ به جهت تخلف از شرط فعل که مختص عقود مالی است.)
نظر اقلیت
با توجه به اینکه قید مجهول بودن مهریه از جمیع جهات مدنظر ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی می‌باشد و در مهریه برخلاف سایر عقود معاوضی، لازم نیست که مهریه به‌طور دقیق و کامل مشخص و معین باشد، لذا تعهد زوج به تملیک بخشی از ملکی که در آینده خریداری می‌نماید صحیح خواهد بود؛ چه این تعهد بخشی از مهریه باشد، چه به عنوان شرط ضمن عقد نکاح باشد.)