رجوع همزمان دارنده سند تجاری به ضامن و صادر کننده سند

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۱۰/۱۳
برگزار شده توسط: استان خراسان رضوی/ شهر گناباد
موضوع
رجوع همزمان دارنده سند تجاری به ضامن و صادر کننده سند
پرسش
در مواردی که شخصی ضامن یکی ازاسناد تجاری (مثل چک) است و دارنده بدواً علیه صادرکننده اقدام کرده و در نهایت حکم به تقسیط محکوم به صادر شده است، آیا دارنده حق دارد به طرفیت ضامن نیز دادخواست مطالبه وجه همین چک را بدهد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ آیا پس از صدور حکم محکومیت ضامن، صدور حکم تقسیط محکوم به در این پرونده نیز صحیح است؟
نظر هیئت عالی
در مواردی که در اسنادی از قبیل چک و سفته، بدواً علیه متعهد طرح دعوا شده، و در نهایت حکم بر محکومیت متعهد صادر و قراری راجع به تقسیط محکوم به صادر شده باشد، طلبکار میتواند در صورت عدم وصول اقساط یا به دست آوردن اموالی از ضامن علیه وی نیز دعوا طرح کند و برای تمام یا بقیه طلب به او رجوع کند. اطلاق و عموم ماده ۴۰۳ قانون تجارت نیز در تأیید همین معناست با قید اینکه در صورت عدم اجرای حکم علیه متعهد و عدم وصول اقساط محکوم به از نامبرده حق استیفا از ضامن وجود خواهد داشت. در نتیجه اتفاق نظر تأیید میشود.
نظر اتفاقی
بدواً باید این قاعده کلی پذیرفته شود که ضمانت در امور تجاری ضم ذمه به ذمه است و در امور حقوقی نقل ذمه به ذمه، شاهد این مدعا نیز مواد ۲۴۹، ۴۰۲، ۴۰۳ قانون تجارت و ماده ۷۱۷ قانون مدنی است. با این حال همانطور که ماده ۲۴۰ صراحت دارد اقامه دعوا بر علیه یک یا چند نفر از مسئولین موجب اسقاط حق رجوع به سایر مسئولین (چک) نیست و لذا در مانحنفیه نیز دارنده سند تجاری حق رجوع همزمان به ضامن و صادرکننده را دارد. اما در خصوص قسمت دوم سوال نیز باید گفت: چنانچه حکم تقسیط محکوم به برای صادرکننده صادر شود، این امر با توجه به قاعده کلی مانع تقسیط محکوم به برای ضامن نخواهد بود، منتها دادگاه باید در حکم تقسیط دوم خود به حکم تقسیط سابق الصدور اشاره و اعلام کند که اجرای این احکام تا زمانی ادامه خواهد داشت که اصل محکوم به استهلاک شود تا از این رهگذر محکوم له چیزی مازاد بر حق خود تصاحب نکند.