تاریخ نظریه: 1404/02/06
شماره نظریه: 7/1403/880
شماره پرونده: 1403-3/1-880ح
استعلام:
با توجه به اینکه سهمالارث زوجه از ترکه غیر منقول زوج با وجود فرزند، یک هشتم قیمت اموال غیر منقول میباشد، آیا برای توقیف و مزایده سهمالارث پسر متوفی به عنوان محکومعلیه، میتوان بدون در نظر گرفتن یک هشتم زوجه متوفی، اقدام به محاسبه و توقیف و ادامه عملیات اجرایی نمود و سپس یک هشتم حاصل فروش سهم پسر را به عنوان بخشی از حق زوجه متوفی، در حساب دادگستری محفوظ داشت و یا آنکه به سبب حکم مقرر در ماده 948 قانون مدنی که به موجب آن در صورت امتناع دیگر وراث از ادای قیمت به زوجه، وی میتواند حق خود را از عین اموال استیفا کند، باید سهم پسر متوفی را با کسر یک هشتم زوجه متوفی از اصل مال غیر منقول، محاسبه و توقیف کرد؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، هر چند به موجب ماده 946 (اصلاحی 1387) قانون مدنی و تبصره آن (الحاقی 1389) «زوجه از قیمت اموال غیر منقول ارث میبرد»؛ اما به موجب ماده 948 قانون یادشده «هرگاه ورثه از ادای قیمت امتناع کنند زن میتواند حق خود را از «عین اموال» استیفا کند». بر این اساس و با لحاظ آنکه حق زوجه حقی عینی است و یکی از جلوههای «استیفای حق از عین یک مال» فروش آن است؛ اما این امر مانع از تملک ملک توسط زوجه به نسبت سهم خود از کل قیمت اموال غیر منقول نیست. حکم مقرر در ماده 123 آییننامه قانون ثبت املاک مصوب 1317/08/17 وزیر دادگستری با اصلاحات و الحاقات بعدی و رای شماره 23 مورخ 1396/01/15 هیات عمومی دیوان عدالت اداری که صدور سند مالکیت نسبت به ثمن عرصه و اعیانی در صورت امتناع از پرداخت قیمت را به رسمیت شناخته است، موید این دیدگاه است.
ثانیاً، با توجه به مراتب پیشگفته، در فرض سوال در توقیف و مزایده سهمالارث پسر متوفی به عنوان محکومعلیه، نظر به اینکه وفق ماده 894 قانون مدنی سهم صاحبان فرض، از جمله زوجه، از کل ترکه محاسبه میشود، امر توقیف و مزایده صرفاً نسبت به قدرالسهم مشاعی محکومعلیه از ترکه صورت میگیرد و سهمالارث زوجه از ترکه غیرمنقول با لحاظ ترتیبات یادشده قابل توقیف نیست.