قانون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی (نسخه منتشره معاونت قوانین، اداره کل اسناد و تنقیح قوانین مجلس شورای اسلامی، خرداد ماه ۱۴۰۲)

باب اول
– کلیات
فصل اول
– تشکیل مجلس و تشکیلات آن
مبحث اول
– افتتاحیه و استقرار مجلس
اول
– محل تشکیل
ماده ۱
– محل دائمی مجلس شورای اسلامی ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در این محل، رسمیت دارد. تعیین هر محل دیگر با پیشنهاد هیات رئیسه و رای موافق دوسوم نمایندگان حاضر در جلسه رسمی مجلس است.
تبصره ۱
– در مواقع اضطرار که تشخیص آن بر عهده هیات رئیسه مجلس است اگر تشکیل جلسات رسمی در محل های موضوع این ماده ممکن نشود، از طرف هیات رئیسه، محل دیگری تعیین میشود و به اطلاع نمایندگان می رسد. ادامه تشکیل جلسات در این محل نیز با رای اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی است.
تبصره ۲
– رای گیری موضوع این ماده بعد از صحبت یک مخالف و یک موافق هرکدام حداکثر به مدت پنج دقیقه انجام میشود.
دوم
– افتتاح مجلس
ماده ۲
– نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم (۶۵) قانون اساسی با حضور حداقل دوسوم مجموع نمایندگان رسمیت می یابد. در آغاز جلسه آیات (۳۵) تا (۴۲) سوره شوری تلاوت میشود.
پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری مراسم سوگند انجام و در پایان جلسه، نمایندگان به منظور بزرگداشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و شهیدان انقلاب اسلامی و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند یافت.
سوم
– تشریفات سوگند
ماده ۳
– نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (۶۷) قانون اساسی سوگند یاد می کنند. متن سوگندنامه توسط رئیس قرائت میشود و نمایندگان به حالت اجتماع در حال قیام آن را تکرار و پس از انجام مراسم تحلیف، سوگندنامه را امضا می کنند.
نمایندگان اقلیت های دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد.
نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا می کنند سوگند را به جا آورند و ذیل سوگندنامه را امضا کنند.
چهارم
– جایگاه ها
ماده ۴
– جایگاه نمایندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمایندگان به مجلس به حکم قرعه تعیین میشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه کشی هر شش ماه تجدید میشود. نمایندگانی که در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده‏اند به حکم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند یافت. در دو ردیف اول رئیس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضای شورای نگهبان و هیات وزیران و معاونان امور مجلس و دیگر افراد مجاز طبق این آیین نامه خواهند نشست و افراد مذکور به هیچ وجه مجاز به نشستن در صندلی نمایندگان و یا تردد در محل استقرار نمایندگان نمی باشند.
ماده ۵
– خبرنگاران و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامات مجلس در محل های مخصوص، حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه بی نظمی خودداری کنند. درغیر این صورت با دستور رئیس جلسه، صحن را ترک می نمایند. در صورتی که عمل آنان مستوجب تعقیبات کیفری بشود فرد خاطی با رعایت مقررات توسط مامورین انتظامات مجلس توقیف و به مراجع صالحه تحویل خواهد شد.
تبصره ۱
– هر یک از نمایندگان میتواند در هر جلسه برای حداکثر سه نفر که به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور کارت ورود به محل تماشاچیان را بنماید. انتظامات مجلس موظف به صدور کارت برای آنان میباشد.
تبصره ۲
– معاونت اجرایی مجلس با رعایت موازین تعیین شده از طرف هیات رئیسه، برای خبرنگاران جرائد داخلی که طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و برای خبرنگاران خارجی با معرفی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کارت موقت غیر قابل انتقال صادر مینماید.
پنجم
– انتظام مجلس
ماده ۶
– حفظ انتظام و امنیت محوطه مجلس به عهده رئیس مجلس و در غیاب او به عهده نواب رئیس است. هیچ مقام و قوه ای بدون اجازه رئیس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده ۷
– حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس می شوند مطلقاً ممنوع است.
ماده ۸
– رئیس جمهور و معاونان او، وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و می توانند مشاوران خود را نیز همراه داشته باشند و رئیس قوه قضاییه برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور در مجلس شرکت می کند و همچنین اعضای شورای نگهبان حق حضور در کلیه جلسات رسمی مجلس را دارند و چنانچه طرح یا لایحه ای با قید دو یا سه فوریت در دستور مجلس قرار گیرد اعضای شورای نگهبان باید در آن جلسه شرکت نمایند.
تبصره ۱
– سایر مسئولین دستگاه های اجرایی و قضایی اعم از دولتی یا غیر دولتی که از طرف هیات رئیسه برای دفاع و توضیح طرح یا لایحه دعوت شده اند می توانند در جلسات مجلس شرکت نمایند.
تبصره ۲
– رئیس و دادستان دیوان محاسبات، معاون امور مجلس هر یک از وزیران و آن عده از کارکنان مجلس که حضور آنان در صحن مجلس ضروری باشد و معاونین امور مجلس دیگر دستگاه ها و نهادها با اجازه هیات رئیسه حق حضور در جلسات را دارند. این افراد می توانند در جلساتی که موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شرکت نمایند.
ماده ۹
– روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه کشورهای دیگر که به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران به ایران می آیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد می ‏توانند در جلسه حاضر و عند اللزوم سخنرانی نمایند. این موضوع قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
مبحث دوم
– تشکیلات قانونگذاری مجلس
اول
– هیات های رئیسه مجلس
الف – هیات رئیسه سنی
ماده ۱۰
– مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر به‏ عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به ‏عنوان نائب رئیس و دو نفر از جوان ترین نمایندگان حاضر به سمت دبیر معین می ‏شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می ‏گیرند. درصورت تساوی سن، هیات رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوان ترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد.
اعلام هیات رئیسه سنی با معاونت قوانین مجلس است.
ماده ۱۱
– وظایف هیات رئیسه سنی عبارت است از:
۱- اداره جلسه افتتاحیه و جلسات بعدی تا زمان انتخاب هیات رئیسه
۲- انجام مراسم تحلیف
۳- قرعه کشی برای تعیین اعضای شعب
۴- توزیع اعتبارنامه ها بین شعب
۵- برگزاری انتخابات هیات رئیسه
۶- تمشیت امور اداری مجلس تا زمان انتخاب هیات رئیسه.
ب – هیات رئیسه
ماده ۱۲
– هیات رئیسه سنی در اولین جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاری انتخابات هیات رئیسه مینماید. اعضای هیات رئیسه برای مدت یک سال انتخاب می شوند. انتخابات بعدی در سالروز انتخابات هیات رئیسه میباشد و درصورتی که با تعطیلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام میشود. مسئولیت هیات رئیسه جدید از سالروز انتخابات قبل آغاز میشود.
تبصره ۱
– نمایندگانی که داوطلب عضویت در هیات رئیسه هستند، باید حداکثر تا پایان وقت اداری روز افتتاحیه مجلس برای ثبت نام به هیات رئیسه سنی مراجعه کنند و این موضوع قبلاً باید به اطلاع نمایندگان برسد. هیات رئیسه سنی موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاویر آنان تهیه کند و در دومین جلسه علنی و قبل از برگزاری انتخابات هیات رئیسه در اختیار نمایندگان قرار دهد.
تبصره ۲
– چنانچه اعتبارنامه نماینده ای که برای هیات رئیسه انتخاب شده است به تصویب مجلس نرسد، برای تعیین جایگزین وی مجدد رای گیری به عمل می آید.
تبصره ۳
– پس از تشکیل هیات رئیسه، گزارش شعب پانزده گانه در مجلس قرائت و تصویب اعتبارنامه ها اعلام میشود.
ماده ۱۳
– هیات رئیسه مرکب از رئیس، دو نائب رئیس، شش دبیر و سه ناظر می ‏باشد.
ماده ۱۴
– انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان و انتخاب نواب رئیس، دبیران و ناظران هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود. در صورتی که در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.
تبصره ۱
– چنانچه آراء برای رئیس، نواب رئیس، دبیران، ناظران با یکدیگر برابر باشد، حسب مورد به قید قرعه تعیین می ‏شوند.
تبصره ۲
– در صورتی به فرد غائب در جلسه می ‏توان رای داد که قبل از تشکیل جلسه مربوط به انتخابات هیات رئیسه، کتباً نامزدی خود را به معاونت قوانین مجلس اعلام کرده باشد.
ماده ۱۵
– قبل از اخذ رای برای هیات رئیسه، اسامی داوطلبان به ترتیب وصول به هیات رئیسه بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.
ماده ۱۶
– اعضای هیات رئیسه، پس از انتخاب، در حضور نمایندگان با قرائت متن زیر سوگند یاد می کنند و موظف به رعایت دقیق مفاد آن می ‏باشند.
بسم الله الرحمن الرحیم
«من به عنوان عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در برابر قرآن مجید به خداوند قادر متعال سوگند یاد می ‏کنم که حداکثر توان خود را برای اجرای آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی با مراعات بی طرفی کامل در انجام وظایف به کارگیرم و از هرگونه اقدام مخالف آیین نامه اجتناب نمایم.»
ماده ۱۷
– نواب رئیس به ترتیب تعداد آراء به عنوان نائب رئیس اول و نائب رئیس دوم و درصورت تساوی آراء با قید قرعه انتخاب می ‏شوند و در غیاب رئیس مجلس به ترتیب، وظایف و اختیارات او را بر عهده خواهند داشت.
تبصره
– رئیس مجلس می ‏تواند حتی هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمی را به ترتیب به عهده نواب رئیس بگذارد.
ماده ۱۸
– اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت شود نواب رئیس به ترتیب تقدم، جلسه را منعقد می ‏سازند و متن استعفاءنامه را قرائت یا فوت را اعلام می ‏دارند. در مورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم می شودو در هر صورت در جلسه بعد نائب رئیس جلسه را تشکیل می ‏دهد و رئیس جدید طبق آیین نامه داخلی مجلس انتخاب می ‏شود.
در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد به عمل می ‏آید، حداکثر توضیحات رئیس، سی دقیقه و سه نفر نماینده هرکدام ده دقیقه است.
تبصره ۱
– در مورد فوت یا استعفاء سایر اعضای هیات رئیسه نیز باید بدون تشریفات در جلسه بعد انتخاب فرد یا افراد جدید به عمل آید.
تبصره ۲
– انتخاب رئیس و هریک از اعضای هیات رئیسه جدید برای مدت باقیمانده از یک سال خواهد بود.
ماده ۱۹
– هیچ یک از اعضای هیات رئیسه مجلس نمی ‏تواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتی که هریک از اعضای این کمیسیون به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آیین نامه نسبت به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمی ‏توانند به عنوان رئیس یا سخنگوی کمیسیون‏های مجلس انتخاب گردند و در صورتی که رئیس یا سخنگوی کمیسیون‏ها به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته می ‏شوند.
ماده ۲۰
– وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از:
۱- اداره جلسات مجلس به‏ شرح مواد این آیین نامه
۲- اداره کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس
۳- امضای کلیه احکام استخدامی براساس آیین نامه استخدامی کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات
۴- امضای کلیه نامه‏های مربوط به امور قانونگذاری و پارلمانی مجلس
۵- حضور در نهادهای قانونی که رئیس مجلس عضو آنها است.
۶- ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیات رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهای تابعه آن هر سه ماه یک بار به نمایندگان
۷- سایر موارد مذکور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیگر مقررات
ماده ۲۱
– وظایف دبیران عبارتند از:
۱- مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و چاپ و توزیع آنها
۲- قرائت طرح ها و لوایح، پیشنهادها، نوشته‏ها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد.
۳- تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان به ترتیب وصول با قید شماره
۴- تعیین نمایندگانی که در جلسه برای نطق، وقت می خواهند به قید قرعه
ماده ۲۲
– وظایف و اختیارات هیات رئیسه عبارتند از:
۱- نظارت بر کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس
۲- تصویب بودجه پیشنهادی سالانه مجلس و ارجاع آن به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طی مراحل قانونی
۳- تصویب حقوق مالی نمایندگان طبق این آیین نامه
۴- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس
۵- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش ها و چاپ و توزیع آنها
۶- تهیه و تنظیم برنامه هفتگی مجلس
۷- مسئولیت و نظارت بر رعایت اوقات و مهلت های قانونی مذکور در این آیین نامه
۸- تصمیم گیری در خصوص دعوت از اشخاص حقیقی و حقوقی و موافقت با حضور اشخاص متقاضی جهت شرکت و یا اظهارنظر در مجلس
۹- اعلام مراتب رد اعتبارنامه یا استعفای نمایندگان به وزارت کشور
۱۰- بررسی و حل و فصل مسائل و مشکلات کمیسیون‏ها و شعب و اتخاذ تصمیم در موارد اختلافی یا عدم رعایت آیین نامه
۱۱- حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جایگاه قانونی نمایندگان
۱۲- تصویب سازوکار لازم جهت بهبود روش های نظارتی و ساماندهی امور ناظرین منتخب مجلس و کمیسیون ها در مجامع و شوراها و دریافت گزارش آنان
تبصره
– جلسات هیات رئیسه با حضور حداقل دوسوم اعضاء که رئیس یا یکی از نواب رئیس جزء آنان باشد رسمیت می ‏یابد و مصوبات آن با رای اکثریت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
ج – مسئولیت مشترک هیات رئیسه در برابر مجلس
ماده ۲۳
– رئیس مجلس و سایر اعضای هیات رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آیین نامه در برابر مجلس مسئولیت مشترک دارند.
ماده ۲۴
– هرگاه نمایندگان به کیفیت اداره جلسات یا سایر امور مجلس و نحوه ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضای هیات رئیسه معترض باشند، می ‏توانند طی تقاضای کتبی با امضای حداقل بیست و پنج نفر و یا به‏ درخواست کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس، تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، مرکب از روسای کمیسیون‏های تخصصی و اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس را درخواست نمایند. کمیسیون آیین نامه داخلی مکلف است ظرف سه روز نسبت به تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، اقدام نماید. هیات اخیر مکلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبین معترضین، به موضوع رسیدگی نماید. در صورتی که اکثریت اعضای هیات رای بر عدم صلاحیت فرد مورد اعتراض دادند عضویت وی در هیات رئیسه تعلیق می ‏گردد. گزارش هیات در این باره در جلسه غیرعلنی مورد بررسی قرار می ‏گیرد و در اولین جلسه علنی مجلس بدون بحث به رای‏گیری گذاشته می ‏شود. درصورت رد عدم صلاحیت، عضو مزبور به کار خود ادامه خواهد داد و درغیراین صورت از سمت خود مستعفی شناخته می شودو حق شرکت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره ۱
– هیات رسیدگی کننده به اعتراض، در ابتدای نخستین جلسه خود هیات رئیسه‏ای را وفق مقررات مربوط به انتخاب هیات رئیسه کمیسیون‏ها، انتخاب می ‏نمایند. جلسات هیات با حضور سه چهارم اعضاء رسمیت می ‏یابد و مناط اعتبار تصمیمات آن، رای اکثریت مطلق حاضرین می ‏باشد.
تبصره ۲
– نمایندگان معترض و اعضای مورد اعتراض هیات رئیسه مجلس، حق رای در جلسه هیات رسیدگی کننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره ۳
– رسیدگی فوق مانع از انجام وظایف قانونی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی نسبت به طرز کار مجلس نخواهد بود و نمایندگان می ‏توانند از آن طریق نیز نسبت به عملکرد هیات رئیسه نظارت و پیگیری نمایند.
تبصره ۴
– نحوه رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف رئیس کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز رئیس و دادستان دیوان محاسبات و همچنین سایر نمایندگان مجلس که با رای مجلس انتخاب می شوند ولی در این آیین نامه برای رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف آنان روشی مشخص نشده است طبق این ماده است.
تبصره ۵
– چنانچه ده نفر از نمایندگان به عملکرد هریک از نمایندگان منتخب مجلس در هیات ها، مجامع و شوراهای غیراستانی و غیرشهرستانی معترض باشند، طبق این ماده به عملکرد آنان رسیدگی میشود.
دوم
– شعب و کمیسیون ها
الف – شعب
ماده ۲۵
– پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه به طور مساوی به پانزده شعبه تقسیم می ‏شوند و افراد باقیمانده به ‏ترتیب از شعبه اول به بعد، یک یک به شعب افزوده می ‏شوند. نمایندگانی که بعداً سوگند یاد می ‏کنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته می ‏شوند.
هر شعبه دارای یک رئیس، دو نائب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کل اعضای شعبه، انتخاب می ‏شوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد.
نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی به ‏وسیله سخنگو به اطلاع مجلس می ‏رسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء می ‏باشد و تصمیمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۲۶
– هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آنها عبارتند از:
۱- رسیدگی به اعتبارنامه ها
۲- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق
۳- تعیین اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس
۴- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت درکمیسیون های تخصصی مجلس
ماده ۲۷
– هریک از شعب موظفند صورت جلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غائبین و تاخیرکنندگان به وسیله دبیر شعبه تنظیم و تقدیم هیات رئیسه مجلس نمایند.
۱- رسیدگی به اعتبارنامه نمایندگان
ماده ۲۸
– اعتبارنامه ها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزه های انتخاباتی مجلس شورای اسلامی که براساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانین مجلس با نظارت هیات رئیسه سنی تنظیم شده است، به ترتیب به شعب پانزده گانه جهت رسیدگی ارجاع میشود. هیات رئیسه موظف است فهرست اعتبارنامه های ارجاعی را قبل از آغاز رسیدگی، تکثیر کند و در اختیار نمایندگان قرار دهد. چنانچه هر یک از نمایندگان به اعتبارنامه ای معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاریخ انتشار فهرست مذکور حداکثر تا پایان وقت اداری روز سوم، موظف است اعتراض کتبی خود را امضا و به انضمام مدارک و اسناد مربوط به شعبه ذی ربط تقدیم کند.
تبصره ۱
– شعبه موظف است عدم رسیدگی شورای نگهبان به موضوع مورد اعتراض یا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز کند.
تبصره ۲
– گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت میشود و درصورت عدم امکان، به ترتیب رئیس و یا یکی از نواب رئیس یا دبیران وظیفه او را انجام میدهد.
ماده ۲۹
– شعبه موظف است حداکثر ظرف مدت سه روز کاری گزارش تایید آن دسته از اعتبارنامه های واصله را که معترض ندارند، به صورت یکجا به هیات رئیسه ارسال کند تا برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار گیرد.
اعتبارنامه هایی که مورد اعتراض نمایندگان قرار گرفته است، حداکثر ظرف مدت پنج روز کاری توسط شعبه رسیدگی میشود. در صورتی که نظر شعبه تایید اعتبارنامه باشد، گزارش تایید آن برای تصمیم گیری به مجلس ارائه میشود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طریق هیات رئیسه مجلس به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهد شد تا پس از رسیدگی و ارائه گزارش، برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار گیرد.
تبصره
– شعبه موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از بررسی اعتبارنامه از معترض یا معترضان جهت توضیح اعتراض و از نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر یک از آنان مانع رسیدگی نیست. معترض یا معترضان در صورت عدم حضور غیر موجه در شعبه، در جلسه علنی حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور باید به تایید هیات رئیسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط یک بار دیگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشکیل میشود و نظر خود را اعلام می کند.
ماده ۳۰
– هیچ شعبه ای نمی ‏تواند تقدیم گزارش خود را بیش از پنج روز کاری از تاریخ دریافت پرونده به تعویق اندازد. درصورتی که تاخیر به حکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نائب رئیس شعبه مکلف است هیات رئیسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هیات رئیسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و درغیراین صورت به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف پنج روز کاری پس از دریافت پرونده، گزارش دهد.
ماده ۳۱
– کمیسیون تحقیق حداکثر ظرف مدت پانزده روز به دلایل و توضیحات کتبی شعب و معترض یا معترضان رسیدگی می کند و پس از استماع و بررسی توضیحات معترض یا معترضان و دفاعیات کتبی یا حضوری نماینده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال می کند.
تبصره ۱
– درصورتی که تعداد معترضان بیش از سه نفر باشد، می توانند سه نفر را به صورت مکتوب معرفی کنند تا در شعبه و کمیسیون تحقیق جهت ارائه توضیحات لازم حضور یابند.
تبصره ۲
– کمیسیون تحقیق موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی به اعتبارنامه از معترض یا معترضان و نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده ۳۲
– چنانچه کمیسیون تحقیق، اعتبارنامه ردشده از سوی شعبه را رسیدگی کند و نظر به تایید اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار میگیرد و در صورتی که نظر کمیسیون مبنی بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداکثر به مدت پانزده دقیقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه میشود. نماینده ای که اعتبارنامه اش توسط کمیسیون رد شده است حداکثر به مدت سی دقیقه فرصت دارد تا از خود دفاع کند، ضمن اینکه میتواند بخشی از وقت خود را حداکثر به دو نفر از نمایندگان واگذار کند، سپس گزارش کمیسیون تحقیق به رای گذاشته میشود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصویب مجلس نرسد، رئیس جلسه تصویب آن را اعلام می کند.
تبصره
– درصورتی که کمیسیون تحقیق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکند، نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است یا پانزده نفر از نمایندگان می توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هیات رئیسه درخواست کنند و هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت گزارش شعبه را در دستور کار مجلس قرار دهد تا مطابق این ماده مورد رسیدگی قرار گیرد. به جای نظر کمیسیون، نظر شعبه به مدت پانزده دقیقه مطرح میشود.
ماده ۳۳
– چنانچه نماینده بدون عذر موجه (به تشخیص هیات رئیسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وی برای دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش کمیسیون تحقیق و صحبت معترض وارد رای گیری می ‏شود.
تبصره
– درصورتی که نماینده یا نمایندگان معترض به دلایل موجه در جلسه حضور نداشته باشند می ‏توانند با اطلاع قبلی هیات رئیسه، دلایل اعتراض خود را کتباً به نماینده دیگری تحویل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده ۳۴
– در هر مرحله، رای گیری برای اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفی و با ورقه مخصوص انجام میشود.
ماده ۳۵
– نماینده ای که به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند سایر نمایندگان، از کلیه حقوق اعم از اعلام رای و نامزدشدن برای عضویت در هیات رئیسه و سایرانتخابات برخوردار است، لیکن در زمان بررسی اعتبارنامه خود در شعبه، کمیسیون تحقیق و مجلس حق رای ندارد.
۲- تعیین اعضای کمیسیون ها
ماده ۳۶
– هریک از نمایندگان برای تعیین کمیسیون تخصصی خود فرمهای امتیازبندی را از شعبه مربوط دریافت می کند و پس از تکمیل فرم به همراه تعیین دو اولویت پیشنهادی، حداکثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هیات رئیسه مجلس تحویل میدهد.
تبصره ۱
– فرم امتیازبندی و دستورالعمل اجرایی این ماده بر اساس شاخص های: تحصیلات، سوابق اجرایی مرتبط و نمایندگی مجلس و سابقه عضویت در کمیسیون، ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط هیات رئیسه مجلس تهیه میشود و به تصویب جلسه مشترک هیات رئیسه و کمیسیون آیین نامه داخلی می رسد.
تبصره ۲
– به منظور آشنایی نمایندگان با سوابق یکدیگر، معاونت قوانین موظف است همزمان با شروع فعالیت شعب، اسامی نمایندگان را به همراه تحصیلات، سوابق اجرایی و سابقه عضویت در کمیسیون ها (در صورت برخورداری از سابقه نمایندگی) تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده ۳۷
– هیات رئیسه پس از دریافت نظر شعب و تعیین امتیاز و رتبه بندی، نسبت به تکثیر و توزیع گزارش آن اقدام می کند. نمایندگان معترض می توانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتیازها به هیات رئیسه تقدیم کنند تا هیاتی مشترک، متشکل از هیات رئیسه مجلس و روسای شعب با دعوت از نماینده معترض به امتیاز خود، ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از انقضای مهلت فوق، به اعتراضات رسیدگی و اعلام نظر نماید. پس از اتمام این مراحل هیات رئیسه نسبت به تعیین و اعلام فهرست اعضای کمیسیون های تخصصی بر مبنای امتیازات هر فرد، اقدام می کند.
تبصره ۱
– پس از اعلام اسامی اعضای کمیسیون های تخصصی، در صورتی که هر یک از نمایندگان به کمیسیون انتخاب شده اعتراض داشته باشد، میتواند ظرف مدت بیست و چهار ساعت اعتراض خود را مکتوب به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند تا هیات مشترک فوق الذکر با استماع نظرات معترضان و بررسی اعتراض های واصله نسبت به تعیین نهایی اعضای کمیسیون های تخصصی تا چهل و هشت ساعت پس از انقضای مهلت اعتراض، اقدام کند.
تبصره ۲
– بین افرادی که رای مساوی آورده و احتساب آنان به عنوان عضو یک کمیسیون باعث افزایش سقف آن کمیسیون می شودقرعه کشی انجام می ‏گیرد.
تبصره ۳
– امتیازبندی و تعیین اعضای هر کمیسیون به ترتیب از کمیسیون هایی که بیشترین متقاضی دارد، انجام میشود و پس از تکمیل اعضای کمیسیون های مذکور، نمایندگان بازمانده از اولویت اول انتخابی خود، با متقاضیان اولویت اول کمیسیون بعدی امتیازبندی و تعیین کمیسیون می شوند.
تبصره ۴
– نمایندگانی که در هیچ یک از اولویت های خود انتخاب نشده اند موظفند از دیگر کمیسیون های تکمیل نشده دو اولویت دیگر را تعیین نمایند.
تبصره ۵ (الحاقی ۱۴۰۱/۰۴/۰۸)
– پس از تعیین اعضای کمیسیون های تخصصی، چنانچه به هر دلیل در حین دوره، نماینده جدیدی به مجلس راه یابد، برای تعیین کمیسیون تخصصی وی مطابق فرایند مذکور اقدام میشود، چنانچه ظرفیت کمیسیون مورد تقاضا تکمیل باشد، در صورتی که امتیاز مکتسبه وی برای کمیسیون مورد درخواست، از میانگین امتیاز مکتسبه سه نماینده آخر پذیرفته شده در همان کمیسیون بیشتر باشد، رعایت سقف مقرر در ماده (۳۸) این قانون الزامی نیست و حداکثر دو نماینده به سقف تعداد اعضای کمیسیون میتواند اضافه گردد.
در صورت ایجاد ظرفیت جدید در کمیسیون ها به دلیل استعفاء، فوت و یا امثال آن تعیین عضو جدید مطابق این تبصره با کسب امتیازات لازم صورت میگیرد.
ب – کمیسیون ها
ماده ۳۸
– مجلس دارای کمیسیون های تخصصی و کمیسیون های خاص با محدوده وظایف مشخص به شرح مذکور در آیین نامه داخلی مجلس میباشد. تعداد اعضای کمیسیون های تخصصی، حداقل نوزده و حداکثر بیست و سه نفر است و تعداد اعضای کمیسیون های خاص طبق مواد (۳۹) تا (۴۴) آیین نامه داخلی تعیین میشود.
تبصره ۱(اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۱۴)
– پس از تعیین اعضای کمیسیون های تخصصی مطابق فرایند مقرر در این قانون، چنانچه اعضای کمیسیون تخصصی به حداقل نصاب مذکور در این ماده نرسد، هیات مشترک متشکل از اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی و هیات رئیسه مجلس مکلف است، ظرف حداکثر یک هفته پس از اجرای تبصره (۳) ماده (۳۷) این قانون، حداقل اعضای آن کمیسیون را که نمی تواند کمتر از ده نفر باشد، برای یکبار در همان دوره تعیین نماید.
تبصره ۲
– تعیین مصادیق و تهیه شرح وظایف و اختیارات کمیسیون ها با رعایت کلیت آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی توسط هیات رئیسه مجلس یا هریک از کمیسیون ها و یا حداقل پنجاه نفر از نمایندگان پیشنهاد میشود و پس از تصویب در جلسه مشترک هیات رئیسه مجلس، اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی و روسای کمیسیون های تخصصی اجراء میشود.
جلسه مشترک فوق الذکر به ریاست رئیس یا یکی از نواب رئیس مجلس و با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسمیت می یابد و مصوبات آن با رای حداقل دوسوم اعضای حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
۱ – کمیسیون های خاص
۱
-۱ – کمیسیون مشترک
ماده ۳۹
– در مورد طرح ها و لوایحی که به تشخیص هیات رئیسه به دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشند، کمیسیون مشترک تشکیل می ‏گردد. تعداد اعضای کمیسیون مشترک بیست وسه نفر میباشد. تعیین سهم هر کمیسیون به وسیله هیات رئیسه مجلس و انتخاب آنان توسط کمیسیون ذی ربط میباشد.
کمیسیون مشترک در انتخاب هیات رئیسه و ارائه گزارش و سایر مقررات مانند دیگر کمیسیون‏ها اقدام می ‏نماید.
۲
-۱ – کمیسیون ویژه
ماده ۴۰
– در مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش می ‏آید و دراین خصوص تشکیل کمیسیون ویژه‏ای برای رسیدگی و تهیه گزارش ضرورت پیدا می ‏کند، به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، این کمیسیون تشکیل می ‏شود. اعضای کمیسیون ویژه که پانزده نفر خواهند بود، مستقیماً در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی و اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد.
هیات رئیسه کمیسیون ویژه همانند دیگر کمیسیون‏ها انتخاب خواهد شد.
تبصره
– هیات رئیسه مجلس میتواند طرح ها و لوایحی را که در حوزه مسائل مربوط به کمیسیون ویژه تشخیص دهد به آن کمیسیون ارجاع نماید.
۳
-۱ – کمیسیون تلفیق
ماده ۴۱
– به ‏منظور تنظیم اصول و مفاد برنامه‏های توسعه و لوایح بودجه کل کشور و ایجاد هماهنگی بین کمیسیون‏های تخصصی مجلس شورای اسلامی، پس از تقدیم لایحه مربوط توسط دولت به مجلس، کمیسیون تلفیق مرکب از اعضای ذیل تشکیل می ‏گردد:
۱- از کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات نه نفر
۲- از هر کمیسیون تخصصی دیگر سه نفر
اعضای مذکور در بندهای فوق توسط کمیسیون های مربوطه انتخاب و به هیات رئیسه مجلس معرفی می شوند.
ماموریت این کمیسیون تا تصویب نهایی قانون برنامه توسعه و یا لایحه بودجه سالانه کل کشور ادامه می یابد.
تبصره ۱
– کمیسیون تلفیق با حضور اکثریت مطلق اعضاء رسمیت می یابد.
تبصره ۲
– پیشنهادات مربوط به حوزه های انتخابیه اعضای کمیسیون تلفیق جهت ایجاد ردیف جدید یا افزایش اعتبارات یا تغییر عنوان طرح ها در کمیسیون تلفیق بودجه ممنوع است.
در صورتی که معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور در حین رسیدگی به لایحه بودجه به صورت کتبی و رسمی اشتباه یا از قلم افتادگی موارد مربوط به حوزه های انتخابیه را تایید کند، موضوع با دوسوم رای کمیسیون تلفیق قابل تصویب است.
۴
-۱ – کمیسیون تحقیق
ماده ۴۲
– به منظور بررسی اعتبارنامه هایی که توسط شعب مورد تایید قرار نگرفته و یا از سوی نمایندگان مورد اعتراض واقع شده است هر یک از شعب موظفند پس از تعیین هیات رئیسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند به‏ عنوان اعضای اصلی و علی‏البدل کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را به هیات رئیسه گزارش تا در جلسه علنی قرائت گردد.
۵
-۱ – کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس
ماده ۴۳
– هر شعبه یک نفر دیگر از اعضای خود را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس معین و نتیجه را به مجلس گزارش خواهد کرد. این کمیسیون علاوه بر انجام وظایف مقرر در این آیین نامه طرح های مربوط به اصلاح آیین نامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش می ‏نماید تا مطابق آیین نامه مورد بررسی قرار گیرد.
۶
-۱ – کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی
ماده ۴۴
– به منظور سامان دادن و کارآمد سازی مجلس و نمایندگان، خصوصاً نسبت به طرز کار قوای مجریه و قضاییه و مجلس مبتنی بر اصول متعدد قانون اساسی بالاخص اصل نودم(۹۰)، کمیسیونی به نام اصل نودم(۹۰) قانون اساسی تشکیل میگردد تا طبق قوانین مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید. اعضای این کمیسیون به شرح ذیل است:
۱- از هرکمیسیون تخصصی یک نفر با معرفی کمیسیون مربوطه
۲- هشت نفر ازنمایندگان که توسط روسای شعب و هیات رئیسه به عنوان اعضای ثابت انتخاب می شوند.
تبصره ۱
– رئیس کمیسیون با پیشنهاد حداقل دو نفر توسط هیات رئیسه مجلس از بین اعضای ثابت کمیسیون و با رای مجلس برای مدت یک سال انتخاب میگردد.
تبصره ۲
– اعضای ثابت کمیسیون نباید عضو کمیسیون های تخصصی مجلس باشند.
۲ – کمیسیون های تخصصی
ماده ۴۵
– هریک از کمیسیون های تخصصی مجلس که مطابق این آیین نامه تشکیل می گردند در محدوده تخصصی خود دارای وظایف و اختیاراتی به شرح زیر می ‏باشند:
۱- بررسی طرح ها و لوایح ارجاعی و گزارش آن به مجلس شورای اسلامی.
۲- بررسی و تصویب آزمایشی طرح ها و لوایح و همچنین تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها، شرکت ها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی.
۳- رسیدگی به درخواست های تحقیق و تفحص.
۴- رسیدگی به سوال نمایندگان از رئیس جمهور و وزیران.
۵- بررسی موارد ارجاعی از لوایح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به کمیسیون تلفیق.
۶- کسب اطلاع از کم و کیف اداره امور کشور، دریافت و بررسی گزارش های عملکردی و نظارتی از اجرای قوانین مربوط به دستگاه های ذی ربط
۷- تهیه گزارش موردی و سالانه در خصوص امور اجرایی دستگاه ها و نحوه اجرای قوانین به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نکات مثبت، منفی و پیشنهاد نحوه اصلاح آن و تقدیم گزارش به مجلس جهت قرائت.
تبصره ۱
– کمیسیون ها راساً یا با تقاضای حداقل ده نفر از نمایندگان می توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات یا سوء مدیریت، با دعوت از مسئولان ذی ربط موضوع را بررسی نموده و گزارش آن را به هیات رئیسه ارائه نمایند. در صورتی که درخواست بررسی از سوی نمایندگان باشد حداکثر پنج نفر از آنها می توانند در تهیه گزارش با کمیسیون مشارکت نمایند. هیات رئیسه میتواند گزارش مذکور را در دستور کار مجلس قراردهد. دراین صورت سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت هرکدام به میزان پانزده دقیقه و شش نفر از نمایندگان به قید قرعه از بین متقاضیان هرکدام به میزان پنج دقیقه، نظرات خود را بیان می نمایند.
هرگاه کمیسیون همراه با گزارش پیشنهادهایی برای تصویب به مجلس ارائه نماید با رعایت مفاد آیین نامه داخلی در دستور حداکثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آیین نامه داخلی رسیدگی میشود. نمایندگان می توانند پیشنهادهای خود را تا چهل و هشت ساعت پس از پایان قرائت گزارش به کمیسیون تحویل نمایند. کمیسیون تا یک هفته گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه میدهد. درصورتی که کمیسیون در گزارش خود، در مورد ناکارآمدی مسئول ذی ربط دلایلی ارائه نماید، مراتب توسط هیات رئیسه به بالاترین مقام مسئول مذکور برای اقدام مقتضی اعلام میگردد.
تبصره ۲
– پاسخ دولت راجع به گزارش های کمیسیون‏های تخصصی در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست کمیسیون‏های تخصصی، موضوع گزارش های یاد شده جهت بررسی به کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی ارسال و کمیسیون مذکور نتایج بررسی خود را به مجلس ارائه خواهد کرد.
تبصره ۳
– کمیسیون های تخصصی مجلس می ‏توانند به تعداد کافی مشاور ذی‏صلاح به ویژه از میان نمایندگان ادوار گذشته که در مسائل کمیسیون صاحب تخصص و تجربه باشند از طریق هیات رئیسه به خدمت بگیرند.
۱
-۲ – کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری
ماده ۴۶
– کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری برای انجام وظایف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومی، آموزش فنی و حرفه‏ای، آموزش عالی، تحقیقات و فناوری، مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۲
-۲ – کمیسیون اجتماعی
ماده ۴۷
– کمیسیون اجتماعی برای انجام وظایف محوله در محدوده امور اداری و استخدامی، کار، اشتغال، روابط کار و تعاون مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۳
-۲ – کمیسیون اقتصادی
ماده ۴۸
– کمیسیون اقتصادی برای انجام وظایف محوله در محدوده اقتصاد و دارایی، بازرگانی داخلی، بازرگانی خارجی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۴
-۲ – کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی
ماده ۴۹
– کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، دفاع، اطلاعات و امنیت مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۵
-۲ – کمیسیون انرژی
ماده ۵۰
– کمیسیون انرژی برای انجام وظایف محوله در محدوده نفت، گاز، برق، سدها و نیروگاه های آبی و برقی، انرژی اتمی و انرژی‏های نو مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۶
-۲ – کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات
ماده ۵۱
– کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات برای انجام وظایف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و دیوان محاسبات و امور مالی مجلس و آمار و خدمات عمومی فنی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
تبصره ۱
– کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظایف تخصصی در ماده (۴۵) و این ماده موظف است نسبت به امور زیر اقدام نماید:
۱- نظارت و مراقبت بر اجرای مقررات بودجه و امور مالی مجلس و نحوه هزینه کردن آن
۲- رسیدگی به عملکرد بودجه سالیانه مجلس و ارائه گزارش آن حداکثر تا پایان شهریور ماه سال بعد. این گزارش جهت اطلاع نمایندگان چاپ می ‏گردد.
۳- بازرسی و رسیدگی دقیق و نظارت در مورد کلیه اموال و اشیاء منقول و غیر منقول مجلس شورای اسلامی و ارائه گزارش سالیانه جهت چاپ و توزیع بین نمایندگان
۴- معرفی دو نامزد به عنوان رئیس دیوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان دیوان محاسبات جهت انتخاب یکی از آنها توسط مجلس شورای اسلامی
تبصره ۲
– برخورداری از مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهای مدیریتی موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸/ ۷/ ۱۳۸۶ و همطرازان آنان و حداقل بیست سال سابقه کار، از شرایط احراز سمت رئیس و دادستان دیوان محاسبات است.
تبصره ۳
– نحوه انتخاب نامزدهای ریاست و دادستان دیوان محاسبات در کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آیین نامه ای است که توسط کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات تهیه میشود و به تصویب کمیسیون آیین نامه داخلی می رسد.
۷
-۲ – کمیسیون بهداشت و درمان
ماده ۵۲
– کمیسیون بهداشت و درمان برای انجام وظایف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزیستی، تامین اجتماعی و بیمه‏های اجتماعی و هلال احمر مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۸
-۲ – کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها
ماده ۵۳
– کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست داخلی، شوراها، امور غیرعمرانی شهرداری ها و ثبت احوال مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
۹
-۲ – کمیسیون صنایع و معادن
ماده ۵۴
– کمیسیون صنایع و معادن برای انجام وظایف محوله در محدوده صنایع، پست، مخابرات، معادن، پتروشیمی، صنایع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۱۰
-۲ – کمیسیون عمران
ماده ۵۵
– کمیسیون عمران برای انجام وظایف محوله در محدوده راه و ترابری، مسکن، عمران شهری و عمران روستایی و امور عمرانی شهرداری ها و دهیاری ها مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۱۱
-۲ – کمیسیون فرهنگی
ماده ۵۶
– کمیسیون فرهنگی برای انجام وظایف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبلیغات، صدا و سیما و ارتباطات جمعی، تربیت بدنی و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۱۲
-۲ – کمیسیون قضایی و حقوقی
ماده ۵۷
– کمیسیون قضایی و حقوقی برای انجام وظایف محوله در محدوده قضایی و حقوقی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۱۳
-۲ – کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست
ماده ۵۸
– کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست برای انجام وظایف محوله درمحدوده کشاورزی، منابع آب، دام و طیور، شیلات، محیط زیست و هواشناسی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل می ‏شود.
۳ – مقررات مشترک کمیسیون ها
ماده ۵۹
– هریک از کمیسیون های تخصصی مجلس موظف است از میان اعضای خود کمیته و یا کمیته‏های فرعی متناسب با موضوعات مربوط تشکیل دهد. کمیته‏های فرعی دارای یک رئیس، یک نائب رئیس و یک دبیر خواهند بود که توسط اعضای همان کمیته انتخاب می ‏گردند. مصوبات کمیته‏های فرعی بعد از تصویب در کمیسیون رسمیت خواهد داشت.
ماده ۶۰
– پس از انتخاب اعضای کمیسیون‏ها، هر کمیسیون به ریاست مسن‏ترین عضو و با حضور حداقل دوسوم اعضای خود منعقد و فوراً یک رئیس، دو نائب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر با رای مخفی با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یک سال انتخاب می ‏نماید.
تبصره
– معاونت قوانین موظف است در شروع کار هر دوره مجلس سوابق کاری و میزان تحصیلات اعضای هر کمیسیون را قبل از انتخاب هیات رئیسه آن کمیسیون در اختیار اعضاء قرار دهد.
ماده ۶۱
– مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیون‏ها حضور حداقل دوسوم اعضاء می ‏باشد. مصوبات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۶۲
– هرنماینده شش ماه یک بار میتواند تقاضای تغییر کمیسیون خود را به هیات رئیسه مجلس ارائه کند. انتقال به کمیسیون دیگر با رعایت نصاب مقرر در این آیین نامه و با موافقت اکثریت اعضای کمیسیون های ذی ربط امکان پذیر است.
ماده ۶۳
– رئیس مجلس حداقل یک نفر از کارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به‏ عنوان دبیر در اختیار هر کمیسیون قرار می ‏دهد تا نسبت به امور کارشناسی و اداری مربوطه از قبیل ارتباط با هیات رئیسه و ادارات مجلس و کمیسیون‏ها و تنظیم و توزیع مراسلات، ضبط مذاکرات، بایگانی اوراق و پرونده ها، تسریع جریان امور دفتری و تهیه صورت جلسات و سایر امور اداری اقدام نماید.
ماده ۶۴
– گزارش عملکرد کمیسیون ها بایستی هر ماه یک بار به هیات رئیسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضی به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده ۶۵
– در صورتی که نمایندگان از طرف کمیسیون برای ادای توضیح در زمینه سوال و یا پیشنهاد خود دعوت شوند موظف به شرکت خواهند بود و عدم شرکت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و یا پیشنهاد خواهد بود.
ماده ۶۶
– تمام اسناد و اوراق مربوط به اموری که باید در کمیسیون‏ها بررسی شود از طرف هیات رئیسه به آن کمیسیون ارجاع می ‏شود. نمایندگان می ‏توانند آن اسناد را ملاحظه کنند، اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج گردد. این اسناد به انضمام اسناد مذاکرات و اقدامات جاری کمیسیون در محل کمیسیون بایگانی و در پایان هر دوره به بایگانی مجلس منتقل می ‏شود.
ماده ۶۷
– پس از آنکه مجلس یا کمیسیون ها (در خصوص قوانین آزمایشی) درباره طرح یا لایحه‏ای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورت جلسات مربوط به‏ آن، در معاونت قوانین مجلس بایگانی می ‏شود.
ماده ۶۸
– هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیون‏های تخصصی را بپذیرد و در صورت تمایل می ‏تواند در کمیسیون‏های دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
تبصره ۱
– عضویت در کمیسیون های تحقیق و آیین نامه داخلی مجلس مانع از عضویت در کمیسیون دیگر نخواهد بود.
تبصره ۲
– چنانچه نمایندگان عضو کمیسیون های خاص در سال سی ساعت غیبت اعم از موجه و غیر موجه داشته باشند ادامه عضویت آنها در کمیسیون منوط به موافقت اکثریت اعضای آن کمیسیون خاص است. این موافقت با رای گیری با ورقه انجام میشود.
مبحث سوم
– تشکیلات اداری و پشتیبانی مجلس
ماده ۶۹
– مسئولیت و اختیار کلیه امور اجرایی مجلس اعم از تشکیلاتی، مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی، حقوقی، فنی، پشتیبانی، ارتباطات داخلی و بین المللی، حفاظت، حراست و نظایر آن به عهده رئیس مجلس شورای اسلامی است.
تبصره ۱
– رئیس مجلس میتواند بخشی از وظایف و اختیارات خود را به بعضی از اعضای هیات رئیسه، معاونین قوانین، نظارت و اجرایی یا مسئولین ذی ربط تفویض نماید.
تبصره ۲
– اساسنامه سازمان ها، نظام مالی و ساختار تشکیلات مربوط به مجلس شورای اسلامی به جز امور قانونگذاری و همچنین ضوابط اجرایی و دستورالعمل های کلیه اختیارات موضوع این ماده به تصویب کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
ماده ۷۰
– وظایف ناظران عبارتند از:
۱- تنظیم برنامه ها و سیاست های مالی، استخدامی، خدماتی، تبلیغی و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئیس مجلس جهت طی مراحل بعدی
۲- نظارت و اتخاذ تصمیم لازم در خصوص عملکرد کلیه واحدهای ساختار تشکیلات اداری مجلس، نحوه اجرای مصوبات هیات رئیسه و کمیسیون آیین نامه داخلی در خصوص تبصره (۲) ماده (۶۹)
۳- نظارت بر روند تهیه و پیشنهاد بودجه سالیانه مجلس و پیگیری مراحل بعدی آن
۴- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس
۵- نظارت بر عملکرد مرکز پژوهش ها، مرکز اسناد، کتابخانه و موزه مجلس که طبق قوانین مربوط به خود تشکیل گردیده اند.
۶- پیگیری مشکلات نمایندگان و ارائه راه حل مناسب به هیات رئیسه
۷- نظارت بر سایر امور اداری و مالی و خدماتی مجلس
ماده ۷۱
– هیات رئیسه میتواند در چهارچوب امکانات موجود و بودجه مصوب تشکیلات مناسبی را جهت تدوین، نگارش، ویرایش حقوقی و ادبی طرح ها و لوایح ایجاد نماید. نظرات این تشکیلات قبل از تصویب نهایی طرح یا لایحه در مجلس، با موافقت کمیسیون ذی ربط انجام میشود.
ماده ۷۲
– در راستای ایفای هرچه بهتر وظیفه نمایندگی، همچنین حفظ شان و منزلت مجلس و جایگاه حقیقی نمایندگان، هیات رئیسه میتواند به منظور برقراری ارتباط موثر (دیداری، شنیداری، مکتوب) نمایندگان با موکلین و نمایندگان دستگاه های اجرایی و نهادهای رسمی و غیررسمی در مرکز و حوزه انتخابیه با اختصاص فضای فیزیکی مناسب (دفاتر کار و ملاقات عمومی) هرگونه امکانات سخت افزاری و نرم افزاری مورد نیاز را در شان نظام جمهوری اسلامی فراهم نماید. اعتبارات مورد نیاز در بودجه سالانه مجلس پیش بینی میشود.
تبصره
– در هر دوره مجلس، نمایندگان می توانند حداکثر پنج نفر از کارکنان یا کارشناسان دستگاه های مشمول ماده(۵) قانون مدیریت خدمات کشوری را برای به کارگیری در دفتر ارتباطات مردمی جهت امور مشاوره ای، اداری و خدماتی از دستگاه ذی ربط درخواست نمایند. در این صورت با هماهنگی دستگاه مبدا، درخواست ماموریت افراد مورد نظر معمول و شخص یا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمی نماینده، مامور می شوند
حقوق، مزایا، حق ماموریت و اضافه کار این ماموران طبق قوانین و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مامورکننده میباشد و میزان اضافه کار تا سقف مصوب اداره مربوطه و ماموریت ماهیانه و مرخصی استفاده شده توسط رئیس دفتر نماینده به دستگاه ذی ربط اعلام میشود. افزایش کلیه حقوق قانونی این ماموران از جمله ارتقاء، افزایش حقوق سنواتی، افزایش گروه و رتبه و سایر موارد مشابه در دوران ماموریت این افراد همانند سایر کارکنان دستگاه ذی ربط میباشد.
تعداد افراد مورد نیاز هر حوزه انتخابیه با توجه به تعداد نمایندگان، تعداد شهر و روستا، جمعیت و وسعت، شرایط اقلیمی و جغرافیایی و سایر قابلیت های هر حوزه توسط کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس تعیین میشود.
پس از اعلام پایان ماموریت، دستگاه ذی ربط موظف است این افراد را حداقل در پست سازمانی قبل از ماموریت و یا پست همطراز به کار گیرد.
این مصوبه نافی تبصره (۳) ماده (۲) قانون استخدامی کارکنان مجلس شورای اسلامی مصوب ۲۳/ ۸/ ۱۳۷۲ مجلس شورای اسلامی نمیباشد.
فصل دوم
– نمایندگان
مبحث اول
– مصونیت نمایندگان
ماده ۷۳
– بر طبق اصل هشتاد و ششم (۸۶) قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر خود کاملاً آزادند و نمی ‏توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده‏اند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود داده‏اند تعقیب یا توقیف کرد و یا از حقوق اجتماعی محروم نمود.
تبصره
– وظایف نمایندگی شامل نطق، بحث های داخل دستور، بحث های جلسات کمیسیون‏ها، اظهارنظراتی که برای اعمال اصل هشتاد و چهارم (۸۴) قانون اساسی انجام می شودو سایر موارد نظارتی و قانونی است.
ماده ۷۴
– چنانچه به تشخیص هیات رئیسه نماینده‏ای در سخنان خود در جلسه علنی به کسی نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبور می ‏تواند در دفاع از خود، به‏ صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالی درصورتی که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افتراء نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۷۵
– اگر در جلسه رسمی ضمن نطق یا مذاکره صریحاً یا تلویحاً نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا پنج دقیقه اجازه نطق داده می ‏شود.
مبحث دوم
– تعهدات نمایندگان
ماده ۷۶
– نمایندگان براساس مسئولیت نمایندگی، متعهد و ملتزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجرای آیین نامه داخلی می ‏باشند. در مواردی‏ که نماینده‏ای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل به ترتیب از طرف رئیس به عمل خواهد آمد:
۱- تذکر شفاهی در جلسه علنی
۲- اخطار در جلسه علنی
۳- احضار و توبیخ متخلف در جلسه هیات رئیسه
ماده ۷۷
– رئیس جلسه نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج می ‏شوند و یا بدون اجازه صحبت می ‏کنند و همچنین نسبت به نمایندگانی که به واسطه عدم رعایت آیین نامه داخلی یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمی ‏نمایند تذکر می ‏دهد.
ماده ۷۸
– در صورتی که رئیس به یکی از نمایندگان دو بار تذکر داد و نماینده مجدداً از حدود نظم خارج گردید، رئیس به او اخطار می ‏کند.
ماده ۷۹
– توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس می شوددر موارد ذیل اجراء می ‏گردد:
۱- در صورتی که نماینده‏ای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
۲- در صورتی که نماینده‏ای ظرف مدت یک ماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در مجموع مورد تذکر واقع شده باشد.
۳- کسانی که بیش از سه جلسه متوالی یا در مجموع پنج جلسه در یک ماه تاخیر غیرمجاز داشته باشند.
مبحث سوم
– حقوق نمایندگان
ماده ۸۰
– بودجه سالانه مجلس به پیشنهاد هیات رئیسه پس از مشورت با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر برای دولت ارسال میشود تا با رعایت اصل پنجاه و دوم (۵۲) قانون اساسی در بودجه سالانه کل کشور درج شود.
تبصره
– مقرری و هزینه های نمایندگی در هر سال در جلسه مشترک هیات رئیسه با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی با رعایت مقررات مالی مجلس به تصویب می رسد. نمایندگان مجلس می توانند حقوق و مزایای خود را از مجلس دریافت نمایند. قبل از تصمیم مجدد در هر دوره به صورت علی الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل میشود.
مبحث چهارم
– ماموریت ها
ماده ۸۱
– ماموریت های رسمی فردی و جمعی نمایندگان برای شرکت در سمینارها، اجلاس ها و بازدیدهای فنی و تخصصی در داخل و یا خارج از کشور با تصویب کمیسیون ذی‏ربط و تایید هیات رئیسه انجام خواهد شد. نتایج حاصل از ماموریت به آن کمیسیون و هیات رئیسه مجلس تسلیم می ‏گردد.
مبحث پنجم
– تعطیلات و مرخصی ها
ماده ۸۲
– تعطیلات تابستانی مجلس در هر سال سی روز است که زمان آن با تشخیص مجلس تعیین می ‏شود. هیات رئیسه می ‏تواند در تنظیم برنامه جلسات علنی و کمیسیون‏ها به‏گونه‏ای عمل کند که نمایندگان در هر ماه یک هفته کاری هم برای رسیدگی به وظایف نمایندگی فرصت داشته باشند.
تبصره
– در صورت ضرورت، رئیس مجلس می ‏تواند با تقاضای حداقل پنجاه نفر از نمایندگان و یا درخواست دولت، با ذکر دلیل، در اوقات تعطیل، مجلس را به طور فوق العاده دعوت به انعقاد نماید.
ماده ۸۳
– نمایندگان یک ماه در هر سال حق استفاده از مرخصی با حقوق را دارند. استفاده از مرخصی ضروری بدون حقوق نیز، با موافقت هیات رئیسه، حداکثر یک ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده می ‏توانند در سال های بعد استفاده نمایند.
ماده ۸۴
– اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت هیات رئیسه مجلس و در کمیسیون‏ها و شعب با روسای کمیسیون‏ها و شعب خواهد بود.
ماده ۸۵
– هیچ یک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی نمی ‏تواند غیبت نماید مگر با عذر موجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.
مبحث ششم
– غیبت نمایندگان
ماده ۸۶
– نماینده‏ای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیرمتوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدون عذر موجه در یک سال غیبت نماید، مستعفی شناخته خواهد شد. همچنین نماینده‏ای که به‏ علت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یک سال غیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سی نفر از نمایندگان و تصویب دوسوم نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی، سمت نمایندگی خود را از دست میدهد.
تبصره ۱
– تا یک هفته پس از اعلام رسمی مستعفی شناخته شدن نماینده، درصورتی که خود وی یا نماینده دیگری به غیر موجه بودن غیبت اعتراض کند و آن را تسلیم هیات رئیسه نماید، این اعتراض در اولین فرصت در مجلس مطرح می شودو پس از صحبت حداکثر دو مخالف و دو موافق (هریک به مدت پانزده دقیقه) در صورتی که مجلس به موجه بودن غیبت نماینده مورد بحث رای داد، غیبت موجه شناخته خواهد شد.
یک نفر از هیات رئیسه به‏عنوان موافق و نماینده مورد بحث به ‏عنوان مخالف برای صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره ۲
– درصورتی که نماینده مستعفی شناخته شده به غیر موجه بودن غیبت خود اعتراض کرده باشد ولی در موقع طرح نتواند و یا نخواهد در مجلس حضور یابد، می ‏تواند لایحه دفاعیه خود رابرای طرح در مجلس حداکثر تا موقع طرح، تحویل مجلس نماید. در این صورت این لایحه با حق تقدم در فرصت مقرر برای صحبت مخالفین توسط یکی از دبیران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لایحه حداکثر نیم ساعت خواهد بود.
ماده ۸۷
– به غیبت و تاخیر غیر موجه حقوق تعلق نمی ‏گیرد.
ماده ۸۸
– محاسبه ساعات غیبت در کمیسیون‏ها با روسای کمیسیون‏ها و در جلسات رسمی مجلس با هیات رئیسه می ‏باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمی غیبت با هیات رئیسه مجلس خواهد بود. هیات رئیسه موظف است غیبت و تاخیر غیر موجه نمایندگان در کمیسیون‏ها را هر ماه به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده ۸۹
– غیبت، تاخیر غیر موجه نمایندگان پیش از پایان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصره
– غیبت غیر موجه از دو جلسه کمیسیون در حکم غیبت از یک جلسه رسمی مجلس می ‏باشد.
مبحث هفتم
– استعفای نماینده و نحوه بررسی آن
ماده ۹۰
– هر نماینده که اعتبارنامه او به تصویب رسیده است می ‏تواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد. پذیرش استعفاء موکول به تصویب مجلس است.
ماده ۹۱
– نماینده تقاضای استعفای مدلّل خود را به عنوان رئیس مجلس می ‏نویسد و رئیس مجلس آن را در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور کار هفته بعد می ‏گذارد. نماینده می ‏تواند قبل از شروع بررسی در مجلس تقاضای استعفای خویش را مسترد دارد.
ماده ۹۲
– بررسی تقاضای استعفاء بدین ترتیب خواهد بود که ابتداء تقاضای استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضی استعفاء یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضای استعفاء و توضیح نماینده متقاضی استعفاء حداکثر نیم ساعت است. مخالف یا مخالفین نیز حداکثر نیم ساعت می ‏توانند صحبت کنند و پس از آن رای‏گیری به عمل می ‏آید. در صورت تصویب تقاضای استعفاء مراتب از طریق رئیس مجلس به وزارت کشور اعلام می شودتا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.
تبصره
– هرگاه نماینده متقاضی استعفاء برای طرح تقاضای استعفای خود در مجلس حاضر نشود و کسی را هم برای دفاع از خود تعیین ننماید متن تقاضای استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداکثر به مدت پانزده دقیقه صحبت خواهد کرد و سپس رای‏گیری به عمل می ‏آید.
ماده ۹۳
– هرگاه تقاضای استعفای تعدادی از نمایندگان به نحوی باشد که مانع از تشکیل جلسه رسمی گردد قابل طرح در مجلس نیست.
فصل سوم
– گردش کار مجلس
مبحث اول
– جلسات مجلس
ماده ۹۴
– انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دوسوم مجموع نمایندگان می ‏باشد.
تبصره ۱
– برای ادامه مذاکراتی که منجر به اتخاذ تصمیم و یا اخذ رای نمی شودحضور حداقل نصف نمایندگان کافی است.
تبصره ۲
– جلسات رسمی با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید به تشخیص هیات رئیسه که حتی‏الامکان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده ۹۵
– نمایندگان باید در روزی که قبلاً برای تشکیل جلسه رسمی معین می شوددر مجلس حاضر شوند. درصورت تاخیر بدون عذر موجه از طرف هیات رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر وغیبت، مقررات آیین نامه ازطرف هیات رئیسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیر موجه در یک ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.
ماده ۹۶
– تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.
تبصره
– در صورتی که تابلو خراب شود، حداکثر تا پایان همان جلسه تشخیص عده حاضر با دبیران خواهد بود و هیات رئیسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمیر و اصلاح تابلو اقدام نماید.
ماده ۹۷
– حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که یکسره و یا با فاصله تنفس می ‏باشد، مگر در موارد ضروری که به تشخیص رئیس و تصویب مجلس خواهد رسید. غایبین بعد از تنفس نیز مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.
تبصره ۱
– وقت دستور جلسات رسمی مجلس چنان تنظیم خواهد شد که جز در موارد اضطراری با اول وقت ادای نماز برخورد نداشته باشد.
تبصره ۲
– مجلس برای رسیدگی به طرح ها و لوایحی که در شش جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه روزه به جز روزهای تعطیل تشکیل میشود و افزایش ساعت هر جلسه با رای مجلس است.
ماده ۹۸
– اعضای هیات رئیسه مجلس باید در ساعتی که قبلاً برای تشکیل جلسات تعیین می ‏شود، حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس برطبق این آیین نامه جریمه می ‏شوند.
ماده ۹۹
– تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آیین نامه و حفظ نظم جلسه طبق این آیین نامه به عهده رئیس جلسه است.
ماده ۱۰۰
– دستور هفتگی مجلس باید به ترتیب وصول طرح ها و لوایح از کمیسیون‏ها و سایر موضوعات طبق این آیین نامه توسط هیات رئیسه مجلس تهیه و پس از چاپ و توزیع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعایت ترتیب مذکور الزامی است. طرح ها و لوایحی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و با موافقت هیات رئیسه خارج از ترتیب وصول، در دستور هفتگی مجلس قرارگیرد. گزارش های تحقیق و تفحص، تفریغ بودجه و کمیسیون ها به جز گزارش طرح ها و لوایح، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد. این گزارش ها باید حداقل چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختیار نمایندگان قرارگیرد وخلاصه آن حداکثر به مدت نیم ساعت درجلسه قرائت و متن کامل گزارش در مشروح مذاکرات چاپ شود.
تبصره ۱
– حداقل پنجاه نفر از نمایندگان می توانند از رئیس جلسه مجلس تقاضا نمایند گزارش چاپ شده کمیسیون خارج از نوبت در دستور کار جلسه علنی قرار گیرد و رئیس درخواست متقاضیان را پس از صحبت یکی از متقاضیان و یک مخالف و یک موافق هرکدام به مدت پنج دقیقه، به رای میگذارد. درصورت تصویب، رسیدگی به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه یا جلسه بعد شروع میشود و با اعمال مجدد این تبصره نمی توان آن را متوقف نمود.
تبصره ۲
– در صورتی که پنجاه نفر از نمایندگان برای طرح یا لایحه ای تقاضای اولویت کنند هیات رئیسه موظف است آن را در دستور هفتگی مجلس قرار دهد.
تبصره ۳
– هیات رئیسه میتواند تمام یا بخشی از گزارش های واصله از دستگاه ها و سازمان هایی که طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شورای اسلامی هستند را جهت قرائت در دستور کار جلسه علنی قرار دهد و گزارش کامل آن را به کمیسیون های ذی ربط ارجاع نماید.
تبصره ۴
– کلیه گزارش هایی که در جلسه علنی مطرح میشود باید حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح، تکثیر و بین نمایندگان توزیع شود مگر مواردی که در این آیین نامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده باشد.
ماده ۱۰۱
– گزارش نهایی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، درصورتی که مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور کار قرار می ‏گیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۱۰۲
– در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای کتبی رئیس جمهور یا یکی از وزرا یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیرعلنی تشکیل می ‏شود. در این صورت، تقاضاکنندگان ادله خویش را مبنی بر وجود شرایط اضطرار و اقتضای امنیت کشور و در نتیجه لزوم برگزاری غیرعلنی جلسه رسمی مجلس، حداکثر تا مدت پانزده دقیقه، متوالیاً و یا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس یک نفر به ‏عنوان مخالف حداکثر تا پانزده دقیقه صحبت می ‏کند، در صورت تصویب دوسوم حاضران، کار رسیدگی در جلسه غیرعلنی ادامه می ‏یابد، درغیراین صورت، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد کرد.
تبصره ۱
– مصوبات جلسه غیرعلنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به‏تصویب سه‏چهارم مجموع نمایندگان برسد.
تبصره ۲
– تشخیص رفع شرایط اضطراری برای انتشار مذاکرات و مصوبات جلسات غیرعلنی برای اطلاع عموم با مجلس است که با پیشنهاد حداقل ده نفر از نمایندگان و مذاکره به نحو مقرر در همین ماده، در جلسه غیرعلنی و تصویب اکثریت حاضرین در مجلس عملی می ‏گردد.
ماده ۱۰۳
– رئیس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را اعلام می ‏کند که در صورت مذاکرات درج شود، مگر در موارد اضطراری (به ‏تشخیص هیات رئیسه) که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، باید به طور رسمی اعلام شود.
ماده ۱۰۴
– در صورتی که در مجلس بی‏نظمی و تشنج به وجود آید که مانع ادامه کار مجلس باشد و رئیس نتواند از آن جلوگیری کند، در جای خود قیام می ‏نماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقیقه به عنوان تنفس تعطیل می ‏کند و نمایندگان از جلسه خارج می ‏شوند و پس از انقضای پانزده دقیقه مجدداً جلسه تشکیل می ‏شود. هرگاه بی‏نظمی و تشنج تجدید شود رئیس، جلسه را ختم و آن را به روز دیگری موکول می ‏نماید.
مبحث دوم
– نطق ها و مذاکرات
اول
– نطق ها
ماده ۱۰۵
– در هر جلسه رسمی به جز جلسات بررسی لوایح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استیضاح یا رای اعتماد به وزیران، سه ‏ نفر از نمایندگان می ‏توانند به نوبت و طبق فهرستی که از قبل به قید قرعه توسط هیات رئیسه تنظیم شده است، حداکثر به مدت هفت دقیقه نطق نمایند. همچنین دو ‏نفر از نمایندگانی که در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروری می توانند یک ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص یا دستگاه الکترونیک ثبت‏نام کرده وحداکثر به مدت پنج دقیقه نطق نمایند. درصورتی که بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی این نطق باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دو‏ نفر وقت خواهد داد.
هیچ یک از نمایندگان نمی ‏توانند در مدت دو ماه بیش از یک بار نطق پنج دقیقه ای نمایند.
نماینده حق واگذاری تمام وقت خود را به نماینده دیگر دارد.
ماده ۱۰۶
– در هر جلسه، قبل از ورود در دستور، رئیس می ‏تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.
تبصره
– روسای قوای مجریه و قضاییه می توانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علنی مجلس نطق نمایند. این نطق پس از وصول تقاضای آنان و اعلام موضوع نطق به رئیس مجلس پس از موافقت هیات رئیسه در اولین فرصت انجام میشود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده ۱۰۷
– در صورتی که نمایندگان لازم بدانند بنا به پیشنهاد رئیس مجلس و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شورای اسلامی، وزرا مکلف به حضور در مجلس می ‏باشند و هرگاه تقاضا کنند و مطلبی داشته باشند، مطالب آنان استماع می ‏شود.
تبصره ۱
– هیات رئیسه مجلس میتواند تمام یا بخشی از یک جلسه مجلس را برای رسیدگی به امور مهم و اساسی کشور اختصاص دهد.
تبصره ۲
– دستور این جلسات و چگونگی اداره آن توسط هیات رئیسه تعیین خواهد شد.
ماده ۱۰۸
– ترتیب و مدت نطق بدین شرح است:
الف
– مدت نطق در جلسه علنی به‏شرح زیر خواهد بود:
۱
– برای استیضاح یک وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یک وزیر چهار ساعت. استیضاح کنندگان می ‏توانند از بین خود یک یا چند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هرحال مجموع نطق های استیضاح کنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.
جزء ۲
– در مورد کلیات هر طرح یا لایحه، ابتداء سخنگوی کمیسیون اصلی حداکثر ده دقیقه گزارش می ‏دهد، پس از آن حداکثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق وسپس نماینده دولت و پس از آن سخنگوی کمیسیون هرکدام حداکثر پنج دقیقه صحبت می ‏کنند.
تبصره
– در بررسی کلیات طرح های دو یا سه فوریتی و طرح هایی که کمیسیون اصلی در موعد مقرر گزارش نداده است یکی از طراحان می ‏تواند به جای سخنگو در ابتداء و انتهای رسیدگی در مجلس صحبت کند.
جزء ۳
– برای موارد ذیل هر یک پنج دقیقه:
– دفاع دربرابر توهین و تحریف نطق
– مخالفت و موافقت نسبت به هریک از مواد طرح ها و لوایح
– توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرح ها و لوایح اعم از فردی و جمعی
– توضیح نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون در مورد پیشنهادها
– توضیح پیشنهاد فوریت و یا سلب فوریت و مخالفت با آن
– پیشنهاد مسکوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن
– پیشنهاد تنفس
– پیشنهاد اخذ رای مخفی
– تذکر آیین نامه‏ای و یا اخطار قانون اساسی
– پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح
جزء ۴
– برای تذکر آیین نامه ای و یا اخطار قانون اساسی حداکثر سه دقیقه
ب
– در تمام موارد مذکور در بند (الف)، در صورتی که ضرورت اقتضاء کند ممکن است استثنائاً بدون مذاکره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
ج
– در کلیات لایحه بودجه سالانه کل کشور پس از نطق رئیس جمهور، سخنگوی کمیسیون گزارش خود را ارائه میدهد سپس حداکثر پنج نفر از نمایندگان به عنوان مخالف گزارش کمیسیون و پنج نفر به عنوان موافق گزارش کمیسیون به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق هر کدام حداکثر ده دقیقه صحبت می کنند. پس از آن نماینده دولت به مدت بیست دقیقه و در پایان، سخنگوی کمیسیون صحبت می کند. مجموع زمان صحبت سخنگوی کمیسیون سی دقیقه خواهد بود.
تبصره
– در کلیات متمم و یک یا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به میزان نصف مدت های مقرر در بند فوق است.
د
– مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامه‏ها و مقاوله‏نامه‏ها و موافقتنامه‏های بین‏المللی حداکثر سه ساعت و برای هر ناطق حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود.
ه
– پیش از اخذ رای برای انتخاب حقوقدانان شورای نگهبان و همچنین رئیس و دادستان دیوان محاسبات، هر نامزد میتواند حداکثر ده دقیقه در جلسه علنی مجلس مشخصات، سوابق کاری، تحصیلات و برنامه‏های خود را به اطلاع نمایندگان برساند.
تبصره
– در کلیه مواردی که در این آیین نامه نمایندگان می توانند به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنند و به موقع در لوح یا دستگاه الکترونیک ثبت نام کرده اند، اسامی آنان توسط یکی از اعضای هیات رئیسه به قید قرعه انتخاب و اعلام میشود. افراد تعیین شده حق واگذاری نوبت خود به نماینده دیگر را دارند.
ماده ۱۰۹
– ناطق نباید از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئیس تشخیص دهد که ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یک نطق، دو نوبت به وی تذکر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم می ‏تواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این‏که مجلس ادامه صحبت را تایید کند.
ماده ۱۱۰
– قطع کلام ناطق و عدم مراعات سکوت از طرف نمایندگان و هرگونه تهمت و توهین و ایرادگیری های شخصی و حرکات و تظاهراتی که موجب بی‏نظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول مجازات های مندرج در این آیین نامه خواهد گردید. رئیس جلسه مسئول جلوگیری از این تخلفات است.
دوم
– مذاکرات
ماده ۱۱۱
– موضوعاتی که طبق دستور در مجلس مطرح می شودباید یک ‏ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب می ‏گردد یا دستگاه الکترونیک، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفکیک کلیات و هریک از مواد، در آن ورقه یا دستگاه الکترونیک در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند که در این صورت، یک مخالف و یک موافق به ترتیب نطق خواهند کرد. درصورتی که مخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس می ‏توانند کتباً نوبت بگیرند و به تناوب صحبت کنند. اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، مخالفان می ‏توانند به نوبت صحبت کنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا سخنگو به‏ عنوان موافق کسی صحبت نخواهد کرد.
تبصره
– درصورتی که موضوعی در دستور کار مجلس قرار گیرد و به دلایلی مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود برگ ثبت نام مخالف و موافق اولیه معتبر است.
ماده ۱۱۲
– مذاکرات کامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداکثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع می ‏شود. نماینده‏ای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، به طور اختصار می ‏تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمی تذکر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاکرات، در مجموعه مذاکرات مجلس درج می ‏شود. صورت مذاکرات جلسات باید به امضای رئیس یا نائب‏رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده ۱۱۳
– هرگاه هنگام بحث درباره طرح ها و لوایح، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین سخنگویان کمیسیون‏های مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعایت مواد طرح شده صحبت کنند، برابر ضوابط و مدت تعیین شده در آیین نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده ۱۱۴
– نمایندگان می ‏توانند درباره مسائل مهم مملکتی یا بین‏المللی یا مناسبت های خاص بیانیه صادر نموده و به رئیس جلسه تحویل نمایند. چنانچه بیانیه صادره به امضای حداقل بیش از نصف مجموع نمایندگان برسد متن آن بدون ذکر اسامی نمایندگان در پایان جلسه علنی مجلس قرائت و طی نامه رسمی به مراجع ذی‏ربط ارسال خواهد شد و اسامی نمایندگان امضاءکننده بیانیه در مشروح مذاکرات چاپ می ‏شود.
تبصره
– توزیع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملی خواهد بود که توسط هیات رئیسه تصویب و به ‏اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
مبحث سوم
– آراء
اول
– کمیت آراء
ماده ۱۱۵
– مصوبات مجلس در جلسه رسمی و با رای موافق اکثریت مطلق حاضران که بیش از نصف نمایندگان حاضر است، معتبر میباشد مگر در مواردی که در قانون اساسی یا این آیین نامه نصاب دیگری تعیین شده باشد.
ماده ۱۱۶
– کلیه انتخاباتی که در مجلس و کمیسیون‏ها و شعب به عمل می ‏آید، اعم از اینکه فردی یا جمعی باشد به استثنای انتخاب رئیس، که با اکثریت مطلق عده حاضر انتخاب می شودو موارد دیگری که در این آیین نامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شده است با رای اکثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حکم قرعه تعیین می ‏شود. اسامی کلیه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئیس جلسه اعلام می ‏شود.
ماده ۱۱۷
– نصاب رای‏گیری در مجلس، کمیسیون، کمیته و شعبه در موارد مختلف به‏ شرح زیر میباشد:
الف
– اکثریت چهار پنجم مجموع نمایندگان:
– اصلاحات جزئی خطوط مرزی کشور (اصل هفتاد و هشتم قانون اساسی)
ب
– اکثریت سه چهارم مجموع نمایندگان:
۱- توقف انتخابات و ادامه کار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامی (اصل شصت و هشتم قانون اساسی)
۲- مصوبات جلسه رسمی غیرعلنی (اصل شصت و نهم قانون اساسی)
ج
– اکثریت دو سوم مجموع نمایندگان:
۱- تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی (اصل پنجاه و نهم قانون اساسی)
۲- تصویب عدم کفایت رئیس جمهور (اصل هشتاد و نهم قانون اساسی)
۳- تصویب تقاضای سه فوریت طرح ها و لوایح
د
– اکثریت دو سوم نمایندگان حاضر:
۱- تصویب آیین نامه داخلی مجلس و تفسیر آن
۲- تصویب تشکیل جلسه رسمی غیرعلنی مجلس با رعایت ماده (۱۰۲) این آیین نامه
۳- تصویب تقاضای دو فوریت طرح ها و لوایح
۴- تصویب موضوع اصل هفتاد و نهم قانون اساسی
۵- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لایحه بودجه و سایر طرح ها و لوایح
ه
– اکثریت مطلق نمایندگان حاضر:
۱- انتخاب رئیس مجلس (مرحله اول)
۲- رای اعتماد به وزیران
۳- رای عدم اعتماد به وزیران
۴- طرح ها و لوایح و تفسیر قوانین
۵- تصویب انجام تحقیق و تفحص
۶- تصویب تقاضای یک فوریت طرح ها و لوایح
۷- تغییر دستور هفتگی مجلس
۸- رای به وارد بودن سوال نمایندگان از وزیر
۹- تصویب موضوعات اصول (هفتاد و هفتم)، (هشتادم)، (هشتاد و دوم) و (هشتاد و سوم) قانون اساسی
۱۰- تصویب وضع قوانین آزمایشی و تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها توسط کمیسیون های مجلس و دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی
۱۱- تعیین تعداد اعضای کمیته ها در کمیسیون ها
۱۲- تصویب اعتبارنامه نمایندگانی که پرونده آنان به کمیسیون تحقیق ارجاع شده است.
۱۳- حذف مواد، تبصره ها و بندها از گزارش کمیسیون ها در جلسه علنی
۱۴- تصویب افزایش تعداد مخالف و موافق یا وقت مذاکرات طرح ها و لوایح مهم موضوع تبصره (۱) ماده (۱۰۸)
۱۵- سایر مواردی که در این آیین نامه و سایر قوانین برای آنها کلمات «تصویب» یا «موافقت مجلس» آورده شده و در این آیین نامه نصاب آن مشخص نشده است.
و
– اکثریت نسبی با حداقل رای بیش از یک سوم نمایندگان حاضر:
۱- انتخاب اعضای هیات رئیسه شعبه
۲- انتخاب نمایندگان جهت عضویت در کمیسیون تلفیق، مشترک و هیات تحقیق و تفحص
۳- انتخاب اعضای کمیسیون تخصصی، تحقیق و آیین نامه داخلی در شعبه
۴- تصویب تغییر کمیسیون نمایندگان
۵- انتخاب اعضای کمیسیون ویژه در مجلس
۶- انتخاب رئیس و دادستان دیوان محاسبات کشور
ز
– اکثریت نسبی:
۱- انتخاب رئیس مجلس (مرحله دوم) و سایر اعضای هیات رئیسه مجلس
۲- انتخاب اعضای حقوقدان شورا ی نگهبان
۳- انتخاب رئیس و اعضای هیات رئیسه کمیسیون و کمیته
۴- انتخاب نمایندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمان ها
۵- انتخاب اعضای کمیته های هر کمیسیون
۶- انتخاب ده نفر از نمایندگان در اجرای اصل یکصد و هفتاد و هفتم (۱۷۷) قانون اساسی
تبصره
– نصاب رای برای نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانین، نصاب تصویب آن است مگر مواردی که در این آیین نامه به صراحت نصاب دیگری تعیین شده باشد.
دوم
– کیفیت آراء
ماده ۱۱۸
– رای‏گیری در مجلس به یکی از روش های ذیل انجام می ‏گیرد:
۱- با دستگاه الکترونیکی
۲- علنی با ورقه
۳- مخفی با ورقه
۴- قیام و قعود
تبصره
– قبل از شروع رای گیری باید متن یا موضوع مورد بحث برای نمایندگان قرائت و یا اعلام و بلافاصله رای گیری انجام شود. درصورتی که متن اعلام شود و نیاز به قرائت نباشد باید متن رای گیری شده در پاورقی مشروح مذاکرات به طور کامل آورده شود.
رئیس جلسه موظف است با اعلام شروع رای گیری از انجام اخطار، تذکر، نطق یا توضیح جلوگیری کند و پس از سی ثانیه از زمان شروع رای گیری به فوریت نتیجه رای گیری را اعلام نماید.
ماده ۱۱۹
– هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الکترونیکی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذکور ممکن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاه ها حداکثر برای یک هفته رای‏گیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.
ماده ۱۲۰
– در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود:
هرگاه حداقل ده نفر از نمایندگان به ‏جای استفاده از دستگاه الکترونیکی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رای‏گیری به عمل می ‏آید و درصورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علنی به رای گذاشته می ‏شود.
ماده ۱۲۱
– در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه ‏نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارت ها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را با نظارت دبیران در گلدان ها می ‏ریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب می ‏شوند.
تبصره
– اسامی موافقین، مخالفین و ممتنعین و کسانی که در رای‏گیری شرکت نکرده و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار خارج شده‏اند، بدون اینکه در جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت می ‏گردد.
ماده ۱۲۲(اصلاحی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰)
– در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است:
۱- انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان و سایر انتخابات راجع به اشخاص
۲- انتخابات داخلی شعب و کمیسیون‏ها
۳- رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم کفایت به رئیس جمهور
۴- رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگانی که مورد اعتراض واقع شده اند.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰)
– هیات رئیسه موظف است کارت های مخصوصی برای رای‏گیری مخفی تهیه و در اختیار نمایندگان قرار دهد. رای‏گیری به وسیله هرگونه ورقه و کارتی غیر از این اوراق معتبر نخواهد بود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰)
– هیات رئیسه میتواند انتخاب نمایندگان برای عضویت در نهادها، هیات ها، مجامع و شوراها را با دستگاه الکترونیکی انجام دهد. در این صورت، هیات رئیسه موظف است اقدامات لازم برای عدم امکان دسترسی به آرای نمایندگان را به عمل آورد.
ماده ۱۲۳
– در مواردی که نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دو نفر از دبیران هیات رئیسه و یا ظرف پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذکور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رای گیری خواهد شد. در صورتی که درخواست تردید کنندگان به تصویب نصف به علاوه یک نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاک عمل قرار خواهدگرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد، می ‏توان در جلسه بعد نسبت به تردید رای گیری نمود.
تبصره ۱
– تردید کنندگان باید اسامی خود را شخصاً در برگه مخصوصی در جایگاه هیات رئیسه ثبت و امضا نمایند.
تبصره ۲
– تردیدکنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقیقه از زمان رای گیری نمی توانند از درخواست خود انصراف بدهند.
سوم
– اعلام نتیجه رای
ماده ۱۲۴
– به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارشگر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل می ‏آید. در موارد نقص فنی دستگاه شمارشگر عده حاضران مستند به شمارش اکثریت دبیران خواهد بود.
ماده ۱۲۵
– در کلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحاً به ‏وسیله رئیس اعلام گردد.
ماده ۱۲۶
– اسامی کلیه تقاضاکنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب دوم
– وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی
فصل اول
– قانونگذاری
مبحث اول
– طرح ها و لوایح قانونی
اول
– طرح های قانونی
ماده ۱۲۷
– طرح های قانونی با امضا و ذکر نام حداقل پانزده نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس جلسه تسلیم می شودو پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس یا یکی از دبیران، در همان جلسه به کمیسیون‏های مربوط ارجاع می ‏شود. این طرح ها پس از ارجاع به کمیسیون‏های ذی‏ربط چاپ و توزیع و نسخه‏ای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال می ‏گردد. طرح ها نیز همانند لوایح، باید دارای موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنین دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد.
ماده ۱۲۸
– امضاءکنندگان طرح های قانونی حق دارند در کمیسیون مربوط که طرح آنها مطرح است، برای ادای توضیح حاضر شوند و کمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را کتباً به آنان اعلام می ‏نماید.
ماده ۱۲۹
– پس از اعلام وصول طرح قانونی، چنانچه جمعی از امضاءکنندگان تقاضای کتبی استرداد آن را بنمایند به طوری که امضاءکنندگان باقی مانده کمتر از پانزده نفر گردند، درصورتی که تقاضای استرداد قبل از تصویب کلیات باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتی که کلیات به تصویب رسیده باشد پس از توضیح یک نفر از تقاضاکنندگان و صحبت یک نفر مخالف، هریک به مدت ده دقیقه با تصویب مجلس، طرح قابل استرداد می ‏باشد.
ماده ۱۳۰
– اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا کمیسیون‏های موضوع اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمی ‏توان آن را مجدداً به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای کتبی پنجاه نفر نماینده و تصویب مجلس.
دوم
– لوایح قانونی
ماده ۱۳۱
– لوایح قانونی که ازطرف دولت به مجلس پیشنهاد می ‏شود، باید:
۱- دارای موضوع و عنوان مشخص باشد.
۲- دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه به ‏وضوح درج شود.
۳- دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.
ماده ۱۳۲
– طبق اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسی کلیه لوایح قانونی تقدیمی به مجلس باید به امضای رئیس جمهور و وزیر یا وزرای مسئول رسیده باشد. درصورت نداشتن وزیر مسئول، امضای رئیس جمهور کافی است.
ماده ۱۳۳
– لوایح قانونی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و در موقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یکی از وزرا به‏ تناسب موضوع حاضر باشد.
معاونان رئیس جمهور و وزرا، رئیس یا نائب رئیس شورای عالی استان ها که به صورت رسمی به مجلس معرفی شده باشند، می ‏توانند حسب مورد در جلسات مجلس و کمیسیون‏ها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.
ماده ۱۳۴
– استرداد لوایح قانونی با تصویب هیات وزیران به ترتیب ذیل امکانپذیر خواهد بود:
۱- درصورتی که استرداد پیش از تصویب کلیات لایحه در مجلس باشد رئیس جمهور کتباً با ذکر دلیل آن را مسترد می ‏نماید و گزارش آن در جلسه علنی اعلام می ‏شود.
۲- درصورتی که استرداد پس از تصویب کلیات لایحه و در هر مرحله تا پیش از تصویب نهایی باشد، وزیر مربوط یا یکی از معاونان رئیس جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئیس جمهور می ‏تواند با ذکر دلیل در جلسه علنی مجلس و صحبت یک نفر مخالف هر یک به ‏مدت ده دقیقه و تصویب مجلس آن را مسترد نماید.
ماده ۱۳۵
– یک نسخه از کلیه طرح ها و لوایحی که تقدیم مجلس می شودپس از اعلام وصول، از طریق رسانه ها در اختیار عموم قرار می ‏گیرد.
سوم
– طرح های شورای‏عالی استان ها
ماده ۱۳۶
– طرح های مصوب شورای‏عالی استان ها که باید دارای عنوان و مقدمه توجیهی مشخص و مواد متناسب باشد، مستقیماً یا توسط دولت به مجلس تقدیم می ‏شود. وصول این طرح ها توسط رئیس جلسه یا یکی از دبیران اعلام و برای بررسی به کمیسیون ذی‏ربط ارجاع و سپس چاپ و بین نمایندگان توزیع و نسخه‏ای از آن نیز برای هیات وزیران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال می ‏شود.
تبصره
– نحوه رسیدگی به این طرح ها و نیز تقاضای استرداد آنها مشابه لوایح دولت خواهد بود.
چهارم
– مقررات مشترک طرح ها و لوایح
ماده ۱۳۷
– در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات رئیسه صورتی از طرح ها و لوایحی را که معوق مانده به وسیله معاونت قوانین تهیه می ‏کند و در اختیار نمایندگان می ‏گذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال می ‏دارد. هر یک از طرح ها و لوایح معوقه که لزوم رسیدگی به آن به وسیله بیست و پنج نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آیین نامه به کمیسیون‏های مربوطه ارجاع می شودو کمیسیون‏ها رسیدگی را به ترتیب مندرج در این آیین نامه انجام می ‏دهند. هرگاه شور اول آن طرح ها یا لوایح قبلاً خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد کمیسیون و تصویب مجلس یک شوری انجام خواهد شد. درصورت تغییر دولت، چنانچه دولت جدید رسماً استرداد لوایحی را اعلام کرده باشد، آن لوایح از جریان خارج خواهد شد.
ماده ۱۳۸
– نمایندگان مجلس و دولت نمی ‏توانند یک طرح یا لایحه قانونی را که بیش از یک موضوع دارد به ‏عنوان ماده واحده پیشنهاد و تقاضای تصویب نمایند. درصورتی که طرح یا لایحه مشتمل بر بیش از یک موضوع باشد، باید مواد و تبصره‏ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گیرد. هیات رئیسه موظف است قبل از اعلام وصول طرح ها و لوایح مفاد این ماده را رعایت نماید. لایحه بودجه سالانه کل کشور و متمم آن از این قاعده مستثنی است.
مبحث دوم
– مراحل بررسی و تصویب طرح ها و لوایح عادی
ماده ۱۳۹
– بررسی و تصویب کلیه طرح ها و لوایح عادی یک شوری خواهد بود به جز مواردی که در این آیین نامه نحوه رسیدگی مشخص شده و یا به تشخیص هیات رئیسه بررسی آنها به صورت دوشوری ضرورت داشته باشد.
تبصره
– چنانچه نظر کمیسیون مبنی بر رد یا مسکوت ماندن طرح یا لایحه موضوع این ماده باشد و درجلسه علنی، کلیات آن طرح یا لایحه به تصویب برسد این گونه طرح ها و لوایح به کمیسیون برای رسیدگی شور دوم ارجاع میشود.
ماده ۱۴۰
– رئیس جلسه مکلف است وصول کلیه طرح ها و لوایح عادی را که به مجلس تقدیم می شودبا رعایت اصل هفتاد و پنجم (۷۵) قانون اساسی در همان جلسه و یا حداکثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به کمیسیون‏های مربوطه ارجاع نماید و به ‏دستور وی فوراً تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.
اول
– بررسی طرح ها و لوایح در کمیسیون‏ها
ماده ۱۴۱
– رئیس مجلس شورای اسلامی موظف است یک نسخه ازطرحها و لوایح عادی و یک فوریتی را پس از اعلام وصول به کمیسیون اصلی و کمیسیون های فرعی جهت رسیدگی به مواد مرتبط و همچنین به مرکز پژوهش های مجلس جهت رسیدگی و اظهار نظر کارشناسی ارجاع کند.
کمیسیون های فرعی موظفند حداکثر ظرف مدت پانزده روز از تاریخ ارجاع طرح یا لایحه عادی و ظرف مدت ده روز برای طرحها و لوایح یک فوریتی نتیجه رسیدگی خود را طی گزارشی در مواد ارجاعی به کمیسیون اصلی ارائه کنند. هریک از نمایندگان نیز می توانند پیشنهادهای خود را در مورد کلیات و جزئیات طرحها و لوایح عادی ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوایح یک فوریتی ظرف مدت پنج روز از تاریخ توزیع طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی و کمیسیون های فرعی ارائه کنند.
مهلت کمیسیون اصلی برای رسیدگی به کلیات و جزئیات طرح یا لایحه عادی حداکثر سه ماه و در طرحها و لوایح یک فوریتی حداکثر یک ماه و نیم پس از تاریخ ارجاع است. چنانچه طرح یا لایحه با برگزاری جلسات عادی و فوق العاده در مهلت های مذکور قابل رسیدگی نباشد با درخواست کمیسیون و موافقت هیات رئیسه مجلس این فرصت حداکثر تا دو برابر مدتهای مذکور قابل تمدید است.
تبصره ۱
– در مواردی که کمیسیون یا کمیسیون‏هایی به نحوه ارجاع طرح یا لایحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هیات رئیسه اعلام می ‏کنند، هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.
تبصره ۲
– در پایان مهلت های تعیین شده چنانچه گزارش کمیسیون اصلی ارائه نشود، هیات رئیسه مجلس موظف است طرح یا لایحه را طبق نوبت در دستور هفتگی مجلس قرار دهد. در این صورت پیشنهادهای موضوع این ماده در جلسه علنی مطرح میشود. در صورتی که گزارش کمیسیون اصلی تا سه روز قبل از شروع رسیدگی به طرح یا لایحه در جلسه رسمی مجلس بین نمایندگان توزیع گردد گزارش کمیسیون جایگزین طرح یا لایحه میشود. در این صورت نمایندگان می توانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون، پیشنهادهای خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه در هر مورد، حذف کل ماده یا تبصره یا بند یا جزء به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند تا با توزیع پیشنهاد، در جلسه رسمی مجلس مورد رسیدگی قرار گیرد.
تبصره ۳
– چنانچه در کلیات، نظرکمیسیون های فرعی با نظر کمیسیون اصلی متفاوت باشد، در جلسه رسمی مجلس قبل از رای گیری برای کلیات، سخنگو یا یکی از اعضای آن کمیسیون ها می توانند نظر کمیسیون خود را توضیح دهند.
تبصره ۴
– در مواردی که طرح یا لایحه طبق آیین نامه به صورت دوشوری رسیدگی میشود در شور اول کلیات و در شور دوم جزئیات طبق این آیین نامه رسیدگی میشود.
ماده ۱۴۲
– همزمان با وصول طرحها و لوایح توسط کمیسیون ها در صورت ضرورت و با تصویب کمیسیون اصلی، طرح یا لایحه به کارگروه کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ارجاع میشود. رئیس مرکز پژوهش های مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح یا لایحه کارگروهی جهت بررسی طرح یا لایحه ارجاعی، متشکل از کارشناسان آن مرکز و اشخاص حقیقی و حقوقی صاحب نظر اعم از نمایندگان فعلی و ادوار مجلس، کارشناس معاونت قوانین مجلس، دیوان محاسبات، مراکز علمی و پژوهشی حوزه و دانشگاه، دستگاه های اجرایی، بخش خصوصی و دستگاه های مرتبط با طرح یا لایحه، تشکیل دهد و در بدو کار رئیس و دبیر آن را تعیین کند. رئیس کارگروه موظف است پس از بحث و بررسی کارشناسی در کارگروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات و تجربیات سایر کشورها و با بررسی سوابق قانونگذاری و پیشنهادهای کمیسیون های فرعی و نمایندگان، گزارش کارگروه را با رعایت اسناد بالادستی از جمله قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سند چشم انداز، سیاست های کلی نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضای کارگروه به کمیسیون اصلی ارائه کند. رئیس یا نماینده کارگروه موظف است با شرکت در جلسات کمیسیون از گزارش ارائه شده دفاع کند. در صورت عدم نیاز به قانونگذاری جدید در موضوع مورد بحث، رئیس کارگروه گزارش خود را با ذکر دلایل رد طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی ارائه می کند.
تبصره ۱
– چنانچه رئیس مرکز پژوهش های مجلس از مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان جهت معرفی نماینده خود برای حضور در کارگروه موضوع این ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذکور در صورت تمایل می توانند شخص یا اشخاصی را از اعضاء یا غیراعضاء به مرکز معرفی کنند. عدم معرفی یا حضور نیافتن نمایندگان مذکور، مانع از تشکیل کارگروه نیست.
تبصره ۲
– ارجاع طرح یا لایحه به کارگروه موضوع این ماده نافی مسئولیت مرکز پژوهش های مجلس در ارائه نظرات کارشناسی به کمیسیون ها و جلسات رسمی مجلس مندرج در قانون شرح وظایف مرکز پژوهش های مجلس نخواهد بود.
تبصره ۳
– حداکثر زمان رسیدگی به طرحها و لوایح عادی در مرکز پژوهش ها یک ماه و نیم پس از ارجاع و در طرحها و لوایح یک فوریتی یک ماه پس از ارجاع میباشد. در صورت ضرورت این فرصتها با درخواست مرکز پژوهش ها و تایید کمیسیون اصلی قابل افزایش است.
ماده ۱۴۳
– کمیسیون اصلی موظف است در رسیدگی به طرحها و لوایح از وزرا و یا بالاترین مقام دستگاه های اجرایی مرتبط با موضوع، مرکز پژوهش ها، دیوان محاسبات، نمایندگان کمیسیون های فرعی و نمایندگانی که در موعد مقرر پیشنهاد خود را ارائه نموده اند و عند اللزوم نماینده بخش خصوصی اعم از اتاقهای: بازرگانی و صنایع و معادن، کشاورزی، تعاون، اصناف، تشکل های کارگری، انجمن ها و اتحادیه ها و مجامع صنفی، صنعتی، معدنی و کشاورزی حسب مورد دعوت نماید و پس از رسیدگی گزارش خود را در مهلت مقرر به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند.
تبصره ۱
– کمیسیون ها می توانند گزارش طرح ها و لوایح مشابه یا با موضوع مشترک یا نزدیک به هم را در یک گزارش به مجلس ارائه نمایند.
تبصره ۲
– گزارش چاپ شده کمیسیون تا زمانی که در دستور هفتگی درج نشده باشد فقط با تصویب دو سوم اعضای کمیسیون و تایید هیات رئیسه مجلس قابل تغییر و اصلاح است و درصورت درج در دستور هفتگی قابل تغییر و اصلاح نیست.
ماده ۱۴۴
– پس از توزیع گزارش نهایی کمیسیون اصلی توسط هیات رئیسه مجلس، کمیسیون های فرعی در موارد ارجاعی و نمایندگان می توانند ظرف مدت ده روز از تاریخ توزیع گزارش، پیشنهادهای خود را در خصوص اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه اصلی و پیشنهادهای الحاقی در هر ماده و اجزای آن، حذف کل ماده و اجزای آن به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند.
تبصره
– گزارش کمیسیون اصلی همراه با گزارش کمیسیون های فرعی و پیشنهادهای نمایندگان موضوع این ماده و ماده (۱۴۱) در مورد هر طرح یا لایحه و همچنین در موارد ارجاعی به کمیسیون اصلی حین بررسی طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شورای نگهبان حداقل یک جلسه یا بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی در جلسه رسمی مجلس باید بین نمایندگان مجلس توزیع شده باشد. درغیر این صورت در آن جلسه قابل رسیدگی نیست.
ماده ۱۴۵
– گزارش رد یا مسکوت ماندن طرح یا لایحه، زمانی در دستور کار مجلس قرار میگیرد که دولت در خصوص لایحه یا پانزده نفر از نمایندگان طراح در خصوص طرح، ظرف یک ماه پس از چاپ و توزیع گزارش کمیسیون از هیات رئیسه مجلس تقاضا نمایند در دستور کار مجلس قرارگیرد در غیراین صورت بایگانی میشود مگر این که درگزارش کمیسیون زمان مشخصی برای مسکوت ماندن تعیین شده باشد که در این صورت پس از پایان یافتن مدت تعیین شده در دستور کار کمیسیون قرار خواهد گرفت.
ماده ۱۴۶
– کمیسیون‏ها موظفند، در موقع رسیدگی به طرح ها و لوایح، از وزرا و بالاترین مقام دستگاه ذی‏ربط دعوت به عمل آورند.
ماده ۱۴۷
– درجلسات کمیسیون‏ها نمایندگانی که عضویت در آن کمیسیون را ندارند بدون داشتن حق رای می ‏توانند حاضر شوند و در صورتی که از طرف کمیسیون برای ادای توضیح یا شرکت در مذاکرات دعوت شده باشند باید شرکت نمایند ولی حق رای ندارند.
ماده ۱۴۸
– در مواردی که موادی از طرحها و لوایح و همچنین مصوبات اعاده شده از شورای نگهبان جهت رسیدگی به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، نمایندگان عضوکمیسیون های فرعی و سایر نمایندگان می توانند با حضور در کمیسیون اصلی، در زمان اعلام شده توسط کمیسیون نظرات و پیشنهادهای خود را مطرح کنند.
تبصره ۱
– ارائه پیشنهادهای نمایندگان در مواردی که در این آیین نامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده است، مشمول حکم این ماده نیست.
تبصره ۲
– اعضای هر کمیسیون می توانند هنگام رسیدگی موارد ارجاعی به آن کمیسیون، پیشنهادهای خود را طرح نمایند.
تبصره ۳
– نمایندگان پیشنهاددهنده می توانند در کمیسیون مربوط حاضر شوند و توضیحات لازم را درباره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است نمایندگانی را که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از شروع رسیدگی، پیشنهاد خود را تحویل داده اند به صورت کتبی برای شرکت در کمیسیون و دفاع از پیشنهاد خود دعوت نماید.
تبصره ۴
– طرح ها و لوایحی که به صورت دو شوری رسیدگی میشود پیشنهادها در شور اول درباره کلیات و در شور دوم در خصوص مواد پذیرفته میشود.
تبصره ۵
– معاونت قوانین موظف است به نحو مقتضی زمان رسیدگی به موضوعات ارجاعی در کمیسیون را به اطلاع نمایندگان برساند.
دوم
– بررسی و تصویب طرح ها و لوایح در مجلس
ماده ۱۴۹
–
الف)
هنگام رسیدگی به کلیات گزارش کمیسیون اصلی در جلسه رسمی مجلس، ابتداء سخنگوی کمیسیون حداکثر به مدت ده دقیقه توضیحات لازم را ارائه می کند و در صورت ثبت نام نمایندگان، حداکثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتیب یک مخالف و یک موافق هرکدام حداکثر پنج دقیقه نظرات خود را درباره قبول یا رد کلیات بیان می نمایند و نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون درصورت تمایل هرکدام حداکثر به مدت پنج دقیقه نظرات خود را بیان می کنند و برای کلیات رای گیری میشود. درطرحها و لوایح مهم یا مفصل، به پیشنهاد کتبی پانزده نفر از نمایندگان یا رئیس جلسه و تصویب مجلس مدت زمانهای مذکور دوبرابر میشود.
ب)
پس از تصویب کلیات، به جزئیات طرحها و لوایح به ترتیب زیر رسیدگی میشود و در صورت وجود مخالف هر ماده، یک مخالف و یک موافق و پس از آن نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون هر یک حداکثر پنج دقیقه صحبت می کند.
۱- در ابتداء، ماده واحده و یا هر یک از مواد یا اجزاء توسط یکی از اعضای هیات رئیسه قرائت میشود. سپس پیشنهادهای چاپ شده کمیسیون های فرعی و نمایندگان به ترتیب برای بازگشت به لایحه یا طرح، حذف کل یا جزء و پیشنهاد اصلاحی به شرح فوق مطرح میشود و رای گیری به عمل می آید. در این مرحله پیشنهاد حذف کل یا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذیرفته میشود.
۲- اگر پیشنهاد چاپ شده ای مطابق بند (۱) وجود نداشته باشد، مصوبه کمیسیون اصلی در خصوص ماده واحده، هر یک از مواد یا اجزاء به رای گذاشته میشود.
۳- در صورت عدم تصویب موارد مذکور در بندهای (۱) و (۲)، مجدداً پیشنهاد حذف در مجلس پذیرفته و در مورد آن رای گیری میشود.
۴- پس از مراحل فوق، برای ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رای گیری به عمل می آید و چنانچه به تصویب نرسید، پیشنهادهای جدید قابل طرح است و در صورت عدم وجود پیشنهاد جدید جهت بررسی مجدد به کمیسیون اصلی ارجاع میشود.
۵- در هر مرحله که پیشنهاد اصلاح، بازگشت به لایحه یا طرح و یا مصوبه کمیسیون اصلی به تصویب مجلس برسد، پیشنهاد الحاقی مرتبط و غیرمغایر با مصوبه به تشخیص رئیس جلسه، به ترتیب کمیسیون های فرعی و نمایندگان مطرح و رای گیری به عمل می آید.
۶- نسبت به آن دسته از مواد که مجدداً به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، هر یک از نمایندگان می توانند در مهلت مقرر با حضور در کمیسیون پیشنهادهای خود را مطرح کنند. پس از چاپ و توزیع گزارش کمیسیون اصلی در موارد ارجاعی به کمیسیون، هر یک از نمایندگان می توانند تا دوازده ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون اصلی پیشنهادهای خود را جهت طرح در جلسه رسمی مجلس به هیات رئیسه مجلس ارائه نمایند.
تبصره
– در صورت عدم آمادگی یا عدم حضور سخنگوی کمیسیون، به ترتیب رئیس یا یکی از نواب رئیس یا سایر اعضای کمیسیون به جای وی از نظر کمیسیون دفاع می کند.
ماده ۱۵۰
– در شور دوم درباره اصل مواد مذاکره به عمل نمی ‏آید مگر آنکه در گزارش کمیسیون مواد جدیدی اضافه شده باشد یا به تشخیص هیات رئیسه در بعضی مواد تغییرات اساسی داده شده باشد. در این صورت مخالف و موافق از بین ثبت نام کنندگان در لوح یا دستگاه الکترونیک به قید قرعه تعیین می شوند، که هر یک می توانند به مدت پنج دقیقه صحبت کنند و درصورت لزوم سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت نیز صحبت می ‏کنند و آنگاه نسبت به ماده یا مواد مورد نظر رای‏گیری می ‏شود.
ماده ۱۵۱
– چنانچه در شور دوم، کمیسیون بعضی از مواد طرح یا لایحه را حذف و یا تغییر کلی داده باشد، هریک از نمایندگان می توانند همان ماده را پیشنهاد نمایند و پس از صحبت یک مخالف و یک موافق و سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت نسبت به ماده رای‏گیری می ‏شود. چنانچه اصل ماده تصویب شد پیشنهادهای اصلاحی که قبلاً به کمیسیون داده شده، قابل طرح و بحث و رای‏گیری خواهد بود.
ماده ۱۵۲
– ارجاع طرح یا لایحه یا مواردی از آن از جلسه علنی به کمیسیون به جز آنچه که در این آیین نامه به طور صریح تعیین شده است با پیشنهاد رئیس جلسه و تصویب مجلس انجام میشود. ارجاع باید به همان کمیسیون گزارش دهنده صورت گیرد. کمیسیون باید فقط موارد ارجاعی را رسیدگی و گزارش خود را ظرف یک هفته به هیات رئیسه تسلیم نماید تا با تعیین اولویت در دستور هفتگی درج شود.
ماده ۱۵۳
– هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست کتبی هر یک از نمایندگان به تشخیص رئیس جلسه ابهامی در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پیشنهاد رفع ابهام در جلسه پذیرفته و با صحبت یک مخالف و یک موافق هرکدام به مدت حداکثر پنج دقیقه به رای گذاشته میشود و یا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئیس جلسه به کمیسیون اصلی ارجاع میگردد.
مبحث سوم
– مراحل بررسی و تصویب طرح ها و لوایح فوری
اول
– کلیات
ماده ۱۵۴
– طرح ها و لوایح فوری عبارتند از یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی.
ماده ۱۵۵
– وقتی که فوریت طرح یا لایحه‏ای تقاضا می ‏شود، پس از توضیح پیشنهادکننده یا یکی از پیشنهادکنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوریت، رای گرفته می ‏شود. درصورتی که تقاضای فوریت ضمن طرح یا لایحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمایندگان نیز می ‏توانند کتباً تقاضای فوریت آن طرح یا لایحه را بنمایند. تصویب فوریت طرح ها و لوایح با توجه به درجه فوریت به ترتیب ذیل می ‏باشد:
۱- یک ‏فوریت؛ با صحبت یک مخالف و یک موافق و با رای اکثریت مطلق حاضران
۲- دو و سه فوریت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتیب با رای اکثریت دوسوم حاضران و دوسوم مجموع نمایندگان.
تبصره
– هیات رئیسه موظف است طرح ها و لوایح دارای فوریت را حداقل یک ساعت قبل از طرح فوریت آنها در جلسه علنی تکثیر و دراختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده ۱۵۶
– اصل بر عادی بودن رسیدگی طرح ها و لوایح است. بنابراین فوریت آنها باید مبین ضرورت و یا حالت استثنائی و مستند به دلایل ذیل باشد:
۱- یک فوریت؛ نیاز فوری جامعه و اولویت طرح و یا لایحه مورد نظر نسبت به سایر موارد مطروحه
۲- دو فوریت؛ ضرورت جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت
۳- سه فوریت؛ حالت کاملاً اضطراری و حیاتی و برای مقابله سریع با خسارت حتمی
ماده ۱۵۷
– در طرح ها و لوایحی که فوریت آنها تصویب شده باشد، ابتداء نسبت به اصل آن مذاکره می شودو پس از آن برای ورود به شور در ماده واحده یا مواد، رای گرفته می شودو آنگاه راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره و اخذ رای به عمل می ‏آید.
ماده ۱۵۸
– با تقاضای دولت یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده یا مواد طرح و یا لایحه می ‏توان از آن سلب فوریت به طور مطلق، و یا سلب یک فوریت از دو فوریت، و یا یک یا دو فوریت از طرح ها و لوایح سه فوریتی نمود. تقاضای فوریت یا سلب فوریت برای هر طرح و یا لایحه فقط یک‏بار امکانپذیر است.
دوم
– طرح ها و لوایح یک فوریتی
ماده ۱۵۹
– طرح ها و لوایح یک فوریتی، پس از تصویب فوریت، به کمیسیون‏های اصلی، فرعی ارجاع می شودتا خارج از نوبت مورد بررسی و تصویب قرار گیرد. گزارش کمیسیون درباره این طرح ها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بین نمایندگان توزیع می ‏شود.
ماده ۱۶۰
– طرح ها و لوایح یک فوریتی یک شوری است و پس از وصول گزارش کمیسیون، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار می ‏گیرد و یک نوبت درباره آن شور به عمل می ‏آید، بدین ترتیب که ابتداء نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و اخذ رای می ‏شود.
سوم
– طرح ها و لوایح دوفوریتی
ماده ۱۶۱
– نحوه رسیدگی به طرح ها و لوایح دو فوریتی به شرح زیر می ‏باشد:
۱- حداکثر چهار ساعت پس از تصویب فوریت، طرح یا لایحه چاپ و توزیع و به کمیسیون ذی ربط ارجاع میشود.
۲- حداکثر بیست ساعت پس از تصویب فوریت، پیشنهاد نمایندگان به کمیسیون مربوط تسلیم میشود.
۳- گزارش کمیسیون حداکثر سه روز کاری پس از تصویب فوریت، به هیات رئیسه ارسال میشود تا در دستور کار مجلس قرار گیرد.
تبصره
– چنانچه کمیسیون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننماید طرح یا لایحه در دستور کار مجلس قرار میگیرد.
۴- حداقل یک ساعت قبل از شروع مذاکرات، پیشنهادهای نمایندگان چاپ و توزیع میشود.
چهارم
– طرح ها و لوایح سه فوریتی
ماده ۱۶۲
– در طرح ها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت بلافاصله کلیات و سپس در همان جلسه نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و رای‏گیری می ‏شود.
پیشنهاد نمایندگان قبل از ورود به ماده واحده یا هریک از مواد پذیرفته می شودو نسبت به آنها پس از اظهارات یک مخالف و یک موافق و نماینده دولت اخذ رای به عمل می ‏آید.
مبحث چهارم
– بررسی طرح ها و لوایح طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵)
ماده ۱۶۳
– در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی اختیار تصویب آزمایشی بعضی از قوانین را که جنبه دائمی دارند به کمیسیون‏های خود و تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها، شرکت ها، موسسات دولتی یا وابسته به دولت را به کمیسیون‏های خود یا به دولت تفویض می ‏کند.
تبصره ۱
– دولت باید حداقل شش ماه قبل از پایان مدت آزمایشی قانون مذکور جهت تمدید یا تعیین تکلیف دائمی آن، اقدام قانونی لازم را معمول دارد.
هیات رئیسه موظف است از طریق لایحه یا طرح ترتیبی اتخاذ نماید که تا پایان زمان آزمایشی، تعیین تکلیف شده باشد.
طرح یا لایحه میتواند به صورت ماده واحده و بدون تغییرات یا با اصلاح موادی از قانون آزمایشی تنظیم شود.
تبصره ۲
– پس از انقضای زمان آزمایشی، اینگونه قوانین اعتبار قانونی نخواهند داشت.
تبصره ۳
– مدت اجرای اصلاحیه های قانون آزمایشی و برنامه توسعه تابع مدت اجرای اصل قانون خواهد بود.
ماده ۱۶۴
– هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان قبل از شروع رسیدگی نهایی در مجلس تقاضای ارجاع طرح یا لایحه‏ای را طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی به کمیسیون یا کمیسیون‏های مجلس و یا دولت بنماید، این تقاضا در جلسه علنی اعلام و در دستور هفتگی بعدی مجلس قرار میگیرد.
ماده ۱۶۵
– هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس، نماینده دولت و یا نماینده منتخب تقاضاکنندگان، دلایل ضرورت ارجاع طرح و یا لایحه را حداکثر به مدت ده دقیقه بیان می ‏نماید و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق که قبلاً ثبت‏نام کرده‏اند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته‏اند، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت کرده و آنگاه رای‏گیری می ‏شود.
ماده ۱۶۶
– پس از موافقت مجلس، طرح یا لایحه به کمیسیون فرستاده می ‏شود. ترتیب رسیدگی این قبیل طرح ها و لوایح در کمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب طرح ها و لوایح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصویب رای حداقل دوسوم اعضای کمیسیون می ‏باشد.
ماده ۱۶۷
– پس از تصویب طرح یا لایحه در کمیسیون‏ها، تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت، به این ترتیب که مصوبه کمیسیون به همراه پیشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تکثیر و دراختیار نمایندگان قرار گیرد.
هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی، درصورتی که پیشنهاد دیگری نباشد، نسبت به پیشنهاد کمیسیون رای‏گیری می ‏شود. درغیراین صورت، نسبت به پیشنهاد نمایندگان به ترتیب وصول در جلسه علنی پس از صحبت یک مخالف و یک موافق رای‏گیری خواهد شد.
تبصره ۱
– مسکوت ماندن اینگونه طرح ها و لوایح تا قبل از تصویب مدت اجرای آزمایشی آن طبق روال بررسی طرح ها و لوایح قابل طرح است.
تبصره ۲
– چنانچه پانزده نفر از نمایندگان تقاضای لغو رسیدگی طرح یا لایحه طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی را تا قبل از تایید شورا ی نگهبان از مجلس داشته باشند این تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق —-ماده (۱۶۵) آیین نامه داخلی مطرح میگردد و درصورت تصویب این تقاضا، رسیدگی به لایحه یا طرح طبق آیین نامه داخلی ادامه می یابد.
ماده ۱۶۸
– درصورتی که مجلس تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها، شرکت ها، موسسات دولتی و یا وابسته به دولت را به دولت واگذار کند، اساسنامه باید در جلسات هیات وزیران مطرح شود و به تصویب برسد. ترتیب رسیدگی و تصویب اساسنامه‏های مذکور طبق آیین نامه داخلی هیات وزیران خواهد بود.
مبحث پنجم
– نحوه بررسی موارد خاص و مهم
اول
– نحوه تصویب معاهدات و قرارداد های بین‏المللی
ماده ۱۶۹
– در تقدیم لوایح قانونی که در آنها، دولت تقاضای تصویب عهدنامه، مقاوله‏نامه، قرارداد و یا موافقتنامه بین‏المللی و یا الحاق به پیمان های بین‏المللی را دارد، متن کامل آنها باید جهت بررسی ضمیمه لوایح تقدیمی مذکور باشد.
ماده ۱۷۰
– موارد مذکور در ماده (۱۶۹) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع می شودو به کمیسیون مربوطه ارجاع می ‏گردد.
ماده ۱۷۱
– درصورتی که دولت برای موارد مذکور در ماده (۱۶۹) قید مهم قائل شده باشد و یا کمیسیون مربوط تا یک هفته پس از وصول و یا پانزده نفر نمایندگان، چنین قیدی را پیشنهاد کنند، رسیدگی به این قید بلافاصله در دستور کار مجلس قرار می ‏گیرد تا پس از پیشنهاد و اظهارات یک مخالف و یک موافق (هر یک پنج دقیقه) به رای گذاشته شود.
ماده ۱۷۲
– درصورتی که قید اهمیت به‏تصویب مجلس نرسد یا در این باره از ناحیه دولت یا کمیسیون مربوط یا پانزده نفر از نمایندگان تقاضایی به عمل نیاید عهدنامه، مقاوله‏نامه، قرارداد و یا موافقتنامه، عادی تلقی شده و مجلس به‏ صورت یک شوری آن را مورد رسیدگی قرار خواهد داد، بدین‏ ترتیب که پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هرکدام حداکثر به مدت پانزده دقیقه) و صحبت سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت به رای گذاشته می ‏شود.
ماده ۱۷۳
– درصورتی که مجلس قید اهمیت را تصویب کند، رسیدگی به آن دو شوری و به ترتیب زیر خواهد بود:
۱- در شور اول درباره کلیات، با درنظرگرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضی از شرایط و مواد قرارداد به عنوان پیشنهاد کتبی به کمیسیون ارجاع خواهد شد. این پیشنهادها باید بیست و چهار ساعت قبل از طرح در کمیسیون، چاپ و بین نمایندگان توزیع شود.
۲- در شور دوم، کمیسیون، موارد اعتراض و پیشنهادهای نمایندگان و همچنین نظرخود را درباره این موارد، همراه با تصویب و یا رد مواد، بدون وارد کردن تغییرات، در مجلس مطرح می ‏کند، آنگاه درباره موارد اعتراض نمایندگان، که به طور کتبی و در مهلت مقرر به کمیسیون داده شده باشد، به ‏ترتیب، نماینده اعتراض کننده، یک مخالف و یک موافق، هرکدام به مدت پنج دقیقه، صحبت می ‏کنند و سپس درباره وارد بودن یا نبودن اعتراض رای‏گیری به عمل می ‏آید. پس از پایان یافتن رای‏گیری نسبت به اعتراضات، در صورتی که مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف می شوددر مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجدداً وارد مذاکره و گفتگو شود. در این صورت، لایحه تا پایان مذاکرات مجدد در دستور مجلس باقی خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پیشنهادها متن اصلاحی تصویب شده تلقی خواهد شد و درغیراین صورت، آخرین پیشنهاد دولت درمورد اصل قرارداد با صحبت یک مخالف و یک موافق، هریک به مدت پنج دقیقه، در مجلس به رای گذاشته خواهد شد.
دوم
– اصلاح جزئی در خطوط مرزها
ماده ۱۷۴
– در لایحه تقدیمی مربوط به اصلاح جزئی در خطوط مرزی، متن کامل عهدنامه بین‏المللی آن، که براساس اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسی تنظیم شده باشد، جهت بررسی باید ضمیمه گردد. متن این عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بین نمایندگان توزیع و همزمان به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع می ‏شود.
ماده ۱۷۵
– کمیسیون مذکور در ماده قبل، پس از کسب نظر مشورتی کمیسیون قضایی و حقوقی و با دعوت از نماینده شورای‏ عالی امنیت ملی و نمایندگان پیشنهاد دهنده، به بررسی همه‏جانبه موضوع می ‏پردازد و ظرف یک‏ماه گزارش تفصیلی خود را مبنی ‏بر قبول یا رد عهدنامه به ضمیمه پیشنهادهای اساسی به هیات رئیسه ارسال می ‏دارد.
ماده ۱۷۶
– لوایح مربوط به عهدنامه‏های اصلاح جزئی در خطوط مرزی همانند سایر عهدنامه‏های بین‏المللی مهم دو شوری خواهد بود و به همان ترتیب نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این نوع عهدنامه‏ها، در صورتی که صرفاً برای اصلاحات جزئی، با درنظرگرفتن مصالح کشور و رعایت اصل هفتاد و هشتم (۷۸) قانون اساسی دو طرفه باشد و به استقلال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزند، با تصویب چهارپنجم مجموع نمایندگان مجلس معتبر خواهد بود.
سوم
– محدودیت های ضروری
ماده ۱۷۷
– براساس اصل هفتاد و نهم (۷۹) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در حالت جنگ و شرایط اضطراری نظیر آن که دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی محدودیت‏های ضروری برقرار نماید، قبل از اعمال محدودیت، متن کامل و دقیق محدودیت‏های ضروری با دلایل توجیهی لازم، همراه با لایحه قانونی جهت بررسی تقدیم مجلس می ‏شود.
تبصره
– چنانچه دولت بدون کسب مجوز مبادرت به اعمال محدودیت نماید، رئیس مجلس موظف است تقدیم لایحه محدودیت را از رئیس جمهور مطالبه کند. در این ‏خصوص، حق سوال یا استیضاح رئیس جمهور و وزیران برای نمایندگان محفوظ خواهد بود.
ماده ۱۷۸
– رسیدگی به لایحه محدودیت های ضروری یک شوری است و در صورت تصویب مجلس، مدت اعمال آن به‏ هرحال نمی ‏تواند بیش از سی روز باشد. در صورتی که پس از انقضای این مدت ضرورت همچنان باقی باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس کسب مجوز کند.
چهارم
– سایر موارد
ماده ۱۷۹
– براساس اصول هشتادم (۸۰)، هشتاد و دوم (۸۲)، هشتاد و سوم (۸۳) و یکصد و سی و نهم (۱۳۹) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اقدامات دولت در موارد ذیل قبلاً باید به ‏تصویب مجلس برسد:
۱- گرفتن و دادن وام یا کمک های بلاعوض داخلی و خارجی
۲- استخدام کارشناسان خارجی در موارد ضروری
۳- فروش بناها و اموال دولتی و نفایس ملی به ‏استثنای نفایس ملی منحصر به فرد که در هر صورت قابل فروش نخواهد بود.
۴- صلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری که طرف دعوی خارجی باشد و همچنین در موارد مهم داخلی
در تمام موارد مذکور، دولت موظف است متن تفصیلی آنها را همراه با لایحه قانونی تقدیم مجلس نماید تا به ‏صورت یک شوری مورد رسیدگی قرارگیرد، بدین‏ترتیب که پس از گزارش کمیسیون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در کلیات و جزئیات (هرکدام به مدت پانزده دقیقه) برای تصویب به‏ رای گذاشته می ‏شود.
مبحث ششم
– نحوه بررسی برنامه و بودجه سالانه کل کشور
اول
– تصویب برنامه توسعه
ماده ۱۸۰
– دولت موظف است حداکثر تا پایان خردادماه سال پایانی قانون برنامه پنجساله توسعه، لایحه برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بعدی را به مجلس تقدیم کند. این لایحه به صورت یک شوری و به شرح زیر رسیدگی میشود:
الف
– نمایندگان مجلس از زمان چاپ و توزیع لایحه برنامه ظرف مدت پنج روز (بدون احتساب ایام تعطیل) پیشنهادهای خود در مورد کلیات و جزئیات برنامه را به کمیسیون تخصصی ذی ربط ارائه می نمایند.
ب
– کمیسیون های تخصصی مکلفند حداکثر ده روز پس از چاپ و توزیع لایحه نسبت به بررسی مفاد برنامه شامل مواد، تبصره ها، جداول و ضمائم و نیز پیشنهادهای نمایندگان اقدام و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق رسیدگی کننده ارائه نمایند.
ج
-کمیسیون تلفیق موظف است پس از پایان مهلت مذکور در بند (ب) به گزارش های کمیسیون های تخصصی و کلیات و جزئیات برنامه و پیشنهادهای نمایندگان حداکثر ظرف سه هفته رسیدگی و گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه نماید و گزارش مسکوت ماندن پذیرفته نیست. چنانچه گزارش کمیسیون تلفیق مبنی بر رد کلیات لایحه باشد و در مجلس نیز کلیات لایحه به تصویب نرسد، موضوع به دولت اعلام میشود تا حداکثر ظرف مدت یک ماه لایحه را اصلاح و به مجلس ارائه کند و اگر کلیات لایحه به تصویب مجلس برسد، به کمیسیون تلفیق اعاده میشود تا ظرف مدت پانزده روز گزارش جدید را به مجلس تقدیم کند.
د
– در صحن جلسه علنی پس از ارائه گزارش کمیسیون تلفیق، ابتداء کلیات برنامه مورد بحث قرار میگیرد. در کلیات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق و حداکثر هر نفر پانزده دقیقه دیدگاه های خود را مطرح می کنند. پس از آن دولت و کمیسیون هرکدام حداکثر چهل و پنج دقیقه برای دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به کلیات برنامه رای گیری خواهد شد. در بررسی کلیات، کفایت مذاکرات پذیرفته نمی شود.
ه
– پس از تصویب کلیات، رسیدگی به جزئیات برنامه آغاز و به مواد و تبصره ها و جداول برنامه به ترتیب رسیدگی میشود. در این بخش جایگزین متن ماده، یا جزئی از ماده و یا تبصره لایحه دولت، حذف کل، مصوبات جایگزینی کمیسیون های تخصصی و پیشنهادات چاپ شده نمایندگان برای هر ماده یا تبصره یا هریک از اجزاء در صورتی که آن جزء ماهیت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پیشنهادات چاپ شده کمیسیون های تخصصی به ترتیب مورد رسیدگی قرار می گیرند. سپس در مورد اصل ماده یا تبصره یا اجزاء درصورتی که ماهیت مستقل داشته باشند، رای گیری خواهد شد.
چنانچه اصل رای نیاورد، موضوع برای رسیدگی مجدد به کمیسیون تلفیق برگشت داده خواهد شد تا در اسرع وقت و حداکثر طبق مهلتی که هیات رئیسه تعیین خواهد کرد، گزارش مجدد خود را به مجلس ارائه دهد. نمایندگان می توانند حداکثر تا پایان همان روز پیشنهادهای خود را به کمیسیون تسلیم نمایند.
و
– مادام که لایحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسی است، مجلس نطق نخواهد داشت و هیچ طرح یا لایحه ای جز طرح ها و لوایح سه فوریتی و نیز تحقیق و تفحص، استیضاح و رای اعتماد در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامی ایام به جز ایام تعطیل حداقل شش و حداکثر هشت ساعت جلسه علنی خواهد داشت. در موارد استثناء با تصویب مجلس، این زمان تا ده ساعت قابل افزایش است.
ز
– مهلت های مذکور در بندهای (ب) و (ج) حسب مورد با تصویب هیات رئیسه تا دو برابر قابل افزایش است.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– اعضای کمیسیون تلفیق نمی توانند در جریان رسیدگی پیشنهاد جدید مطرح کنند. در صورت ضرورت، هیات رئیسه کمیسیون تلفیق میتواند کارگروههایی را برای بررسی موضوعات معین تشکیل دهد. پیشنهاد آن کارگروهها برای بررسی به کمیسیون تلفیق ارائه میشود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– جلسات کمیسیون تلفیق در محل صحن علنی مجلس تشکیل میشود و مشروح مذاکرات جلسات علنی آن کمیسیون انتشار می یابد. نمایندگانی که عضو کمیسیون تلفیق نیستند می توانند بدون حق رای در مذاکرات کمیسیون تلفیق شرکت کنند و به عنوان موافق یا مخالفِ پیشنهادهایی که مطرح میشود، اظهارنظر نمایند.
ماده ۱۸۱
– اصلاح قانون دائمی و قانون برنامه توسعه در حین بررسی لایحه بودجه سالانه و اصلاح برنامه توسعه در زمان بررسی دیگر طرح ها و لوایح به دوسوم رای نمایندگان حاضر نیاز دارد..
دوم
– تصویب بودجه سالانه کل کشور
ماده ۱۸۲
– دولت موظف است لایحه بودجه سالانه کل کشور را در دو بخش به ترتیب زیر به مجلس تقدیم کند:
الف (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– ماده واحده مشتمل بر:
۱ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– احکام مورد نیاز برای اجرای بودجه کل کشور
۲ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– سقف منابع بودجه عمومی دولت به تفکیک درآمدها و واگذاری دارایی های سرمایه ای و مالی و اجزای اصلی آنها از جمله: مالیات و حقوق و عوارض گمرکی، درآمد ناشی از فروش کالا، خدمات و حقوق مالکانه، منابع حاصل از فروش نفت، گاز، میعانات گازی و فرآورده های نفتی و گازی، منابع حاصل از واگذاری سهام، سهم الشرکه و اموال دولت و واگذاری اوراق مالی اسلامی
۳ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– ترازهای عملیاتی، سرمایه ای و مالی بودجه عمومی دولت
۴ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– فروض برآورد منابع و مصارف بودجه
دولت موظف است این بخش را حداکثر تا اول آبان هر سال به مجلس تقدیم کند. فقط احکامی قابل درج در ماده‌واحده است، که اثر مستقیم بر منابع یا مصارف بودجه دارد، یا برای تامین مالی بخشی از وظایف قانونی دولت از جمله گسترش سرمایه گذاری، حمایت از اشتغال و ازدواج، ترویج فرزندآوری و تامین مسکن نیازمندان از محلهایی غیر از بودجه عمومی دولت، در نظر گرفته شده باشد.
هیات رئیسه موظف است پس از وصول این بخش، بلافاصله آن را برای اطلاع نمایندگان در «سامانه قانونگذاری و نظارت مجلس»، بارگذاری و به کمیسیون تلفیق و سایر کمیسیون ها ارجاع نماید. کمیسیون تلفیق موظف است ظرف پنج روز گزارش خود را در مورد رد یا تایید کلیات ماده واحده به هیات رئیسه مجلس ارسال کند.
رسیدگی به کلیات ماده واحده در صحن مجلس مطابق بند «ج» ماده (۱۰۸) این قانون انجام میشود. در جلسه رسیدگی به کلیات، بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد کلیات به مدت ده دقیقه استماع میشود. چنانچه در این مرحله، کلیات ماده واحده به تصویب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف هفت روز، ماده واحده را با اصلاحات، مجدداً به مجلس تقدیم کند. در این صورت کمیسیون تلفیق دو روز فرصت دارد تا گزارش جدید رسیدگی به کلیات را به مجلس گزارش نماید. در صورتی که کلیات ماده واحده به تصویب مجلس برسد، به کمیسیون های مربوط ارجاع میشود. نمایندگان از زمان تصویب کلیات، پنج روز فرصت دارند پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت نمایند.
پس از آن هر کمیسیون موظف است ضمن اطلاع رسانی به نمایندگان پیشنهاددهنده حداکثر ظرف پنج روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) به پیشنهادهای نمایندگان رسیدگی و گزارش کمیسیون مربوط را به کمیسیون تلفیق ارسال کند. کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف ده روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) به پیشنهادهای واصله از کمیسیونها رسیدگی و گزارش آن را در سامانه بارگذاری نماید.
پس از بارگذاری گزارش کمیسیون تلفیق، کمیسیونها و نمایندگان می توانند ظرف سه روز پیشنهادهای خود را در مورد گزارش کمیسیون تلفیق ثبت کنند. در زمان مطرح شدن گزارش کمیسیون تلفیق در صحن علنی، ابتداء پیشنهادهای کمیسیون ها و سپس پیشنهادهای نمایندگان مورد رسیدگی قرار میگیرد و در مورد آن رای گیری میشود. همچنین در کمیسیون تلفیق و در صحن، ابتداء به پیشنهادهای مربوط به منابع و سپس به سایر پیشنهادها رسیدگی میشود.مهلت مجلس برای رسیدگی به بخش اول، از زمان وصول حداکثر دو ماه است. پس از اتمام رسیدگی بخش اول لایحه بودجه، مصوبه مجلس به شورای نگهبان ارسال و پس از تایید آن شورا به دولت ابلاغ میشود.
ب (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– جداول تفصیلی مشتمل بر ارقام بودجه:
دولت موظف است حداکثر ده روز از زمان ابلاغ بخش اول قانون بودجه، با رعایت احکام و سقفهای مصوب موضوع بند «الف» این ماده، جداول تفصیلی بودجه را به همراه نسخه الکترونیکی دارای قابلیت خوانش رایانه ای به گونه ای که ارقام تشکیل دهنده و محاسبات مربوط به هر ردیف قابل مشاهده و پیگیری باشد، به مجلس ارسال کند. سنجه های ارزیابی برنامه های قوه مقننه، قوه قضاییه، وزارتخانه ها، سازمان های مستقلی که عالی ترین مقام آن را رئیس جمهور منصوب می کند، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، نیروهای مسلح، نهادهای زیر نظر مقام معظم رهبری و نهادهای مصرح در قانون اساسی باید ضمیمه جداول تفصیلی باشد.
هیات رئیسه موظف است بلافاصله پس از وصول این بخش، آن را برای اطلاع نمایندگان در سامانه، بارگذاری و بخشهای مربوط به هر کمیسیون را ارجاع نماید. نمایندگان پنج روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در رابطه با جداول در سامانه ثبت کنند. پیشنهادهای نمایندگان در کمیسیونها، کمیسیون تلفیق و صحن مجلس با اولویت رسیدگی به جداول مربوط به منابع بودجه عمومی دولت و منابع و مصارف دستگاهها و نهادهای مذکور، به تفکیک برنامه های عملیاتی آنها مورد رسیدگی قرار میگیرد.
در این بخش فقط به ارقام و اعداد جداول بدون تفکیک کلیات و جزئیات رسیدگی میشود و هیچ حکمی در این مرحله قابل بررسی و تصویب نیست و پیشنهادها نیز نباید مغایر قوانین جاری و مصوبه بخش اول باشد. ترتیب و زمان بندی رسیدگی به پیشنهادهای نمایندگان در کمیسیون ها، کمیسیون تلفیق و صحن مجلس، مشابه ترتیب و زمان بندی مذکور در بند «الف» این ماده است. مهلت مجلس برای رسیدگی به بخش دوم از زمان وصول حداکثر به مدت چهل روز است.
چنانچه در هنگام رسیدگی به گزارش کمیسیون تلفیق درباره جزئیات ماده واحده یا جداول تفصیلی بودجه، مصوبه کمیسیون تلفیق در صحن مجلس رای نیاورد، کمیسیون مزبور موظف است حداکثر ظرف سه روز (بدون احتساب تعطیلات رسمی) گزارش جدید خود را به مجلس ارائه کند. در این مرحله نمایندگان یک روز فرصت دارند تا پیشنهادهای خود را در مورد تغییرات کمیسیون تلفیق ثبت نمایند.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– اعضای کمیسیون تلفیق نمی توانند در جریان رسیدگی پیشنهاد جدید مطرح کنند. در صورت ضرورت، هیات رئیسه کمیسیون تلفیق میتواند کارگروههایی را برای بررسی موضوعات معین تشکیل دهد. پیشنهاد آن کارگروهها برای بررسی به کمیسیون تلفیق ارائه میشود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– جلسات کمیسیون تلفیق در محل صحن علنی مجلس تشکیل میشود و مشروح مذاکرات جلسات علنی آن کمیسیون انتشار می یابد. نمایندگانی که عضو کمیسیون تلفیق نیستند می توانند بدون حق رای در مذاکرات کمیسیون تلفیق شرکت کنند و به عنوان موافق یا مخالفِ پیشنهادهایی که مطرح میشود، اظهارنظر نمایند.
تبصره ۳(الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– در جلسه علنی، تنها پیشنهادهایی که توسط نمایندگان و کمیسیون‏ها در زمان مقرر دریافت و به چاپ رسیده، مشروط به عدم مغایرت با قانون برنامه، قابل طرح می ‏باشد. پیشنهادهایی که منبع درآمد مشخصی نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پیشنهادهایی که مازاد بر سرجمع نباشد زمانی قابل طرح است که ردیف مشخص جایگزین را معین نماید. تشخیص موارد مذکور با رئیس جلسه خواهد بود.
تبصره ۴(الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– نحوه رسیدگی به متمم، اصلاحیه‏های بودجه و سایر مواردی که در این ماده پیش‏بینی ‏نشده طبق مقررات معمول در این آیین نامه خواهد بود.
تبصره ۵(الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴)
– دولت مکلف است گزارش عملکرد بودجه سال گذشته و صورتهای مالی حسابرسی شده، بودجه تفصیلی سال جاری و عملکرد بودجه مصوب شش ماهه اول سال جاری تمامی شرکت های دولتی، بانک ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و شرکت ها و موسساتی که مستلزم ذکر یا تصریح نام است از قبیل: شرکت های تابعه وزارت نفت، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، بیمه مرکزی ایران، شرکت سهامی بیمه ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، بانک ملی ایران و سازمان بنادر و دریانوردی و همچنین بودجه پیشنهادی سال آینده آنها و شاخص های کلان کل بودجه را تا پانزدهم آبان ماه هر سال به همراه گزارش ارزیابی بر مبنای شاخص های مالی و عملکردی به تفکیک به مجلس شورای اسلامی تسلیم کند.
کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات بلافاصله گزارش ها را به دیوان محاسبات کشور ارجاع میدهد تا دیوان پس از بررسی و اظهارنظر، گزارش خود را ظرف مدت بیست روز جهت تصویب به کمیسیون مذکور ارائه کند. گزارش کمیسیون ملاک بررسی بودجه است و همزمان با لایحه بودجه کل کشور طبق مواد این قانون مورد رسیدگی قرار میگیرد.
۱
– ابتدا لایحه بودجه به ھمراه پیوست ھا و جداول به کمیسیون تلفیق ارجاع میشود. کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف مدت پنج روز از زمان وصول لایحه، گزارش خود را در مورد کلیات منتشر کند. گزارش کمیسیون تلفیق مطابق آیین نامه داخلی مورد رسیدگی قرار میگیرد. در جلسه رسیدگی به کلیات، بعد از گزارش کمیسیون تلفیق، گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات نیز به مدت ده دقیقه استماع میشود، سپس مطابق بند ج ماده (۱۰۸) قانون آیین نامه داخلی، کلیات لایحه بودجه مورد رسیدگی قرار گرفته و رای گیری به عمل می آید، چنانچه کلیات به تصویب مجلس برسد، نمایندگان می توانند حداکثر ظرف مدت ده روز پیشنھاد ھای خود را به کمیسیون ھای تخصصی تقدیم کنند. پس از انتشار گزارش شور دوم نیز کمیسیونھای تخصصی و نمایندگان ده روز فرصت دارند تا پیشنھادھای خود را ثبت نمایند. در صورتی که کلیات لایحه بودجه به تصویب مجلس نرسد، مراتب به دولت اعلام میشود تا حداکثر ظرف مدت پانزده روز لایحه را اصلاح و به مجلس ارائه کند تا در صورت تصویب کلیات در مجلس، رسیدگی به جزئیات مطابق فرایند این ماده انجام شود، مدت مذکور با موافقت ھیات رئیسه حداکثر تا مدت ده روز قابل تمدید است.
۲
– کمیسیون‏های تخصصی موظفند حداکثر تا پانزده روز پس از تصویب کلیات لایحه در صحن، گزارش خود را به کمیسیون تلفیق تقدیم نمایند.
۳
– کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف پانزده روز پس از پایان مهلت گزارش کمیسیون تخصصی، ضمن رسیدگی به گزارش کمیسیون‏های تخصصی گزارش نهایی خود را تنظیم و به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید. مهلت رسیدگی کمیسیون تلفیق حداکثر تا پانزده روز با موافقت هیات رئیسه قابل تمدید میباشد.
۴
– در جلسه علنی، به پیشنهادهای مربوط به درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار بودجه عمومی دولت رسیدگی و سقف آن به ‏تصویب خواهد رسید. پس از آن پیشنهادهای مربوط به تبصره‏ها و ردیف ها رسیدگی می ‏گردد.
ماده ۱۸۳
– جلسات مجلس برای رسیدگی به بودجه سالانه باید بلاانقطاع در کلیه ایام هفته غیراز جمعه و تعطیلات رسمی، حداقل روزی چهار ساعت منعقد گردد و تا موقعی که شور و مذاکره پایان نیافته و رای مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمی شودو هیچ لایحه یا طرح دیگر نمی ‏تواند مطرح باشد مگر لایحه یک یا چند دوازدهم بودجه درصورت ضرورت.
تبصره
– اگر مطالب فوری و فوتی اعم از طرح ها و لوایح دو فوریتی و غیره پیش آید که به تشخیص مجلس تاخیر آن موجب زیان جبران‏ناپذیری باشد، در این صورت برای طرح و تصویب آن زمان مشخصی معین می ‏شود.
ماده ۱۸۴
– چنانچه لایحه بودجه سالانه کشور تا تاریخ تعیین شده در این آیین نامه به مجلس تسلیم نشود دولت موظف است لایحه چند دوازدهم بودجه را نیز به مجلس تسلیم نماید.
این لایحه پس از چاپ و توزیع در دستور کار مجلس قرار میگیرد. ابتداء نماینده دولت و سپس دو مخالف و دو موافق به ترتیب هرکدام به مدت پنج دقیقه صحبت می کنند و سپس کلیات لایحه به رای گذاشته میشود. درصورت تصویب، رسیدگی به لایحه در ردیف اول دستور جلسه علنی بعد قرار میگیرد. در وقت رسیدگی ابتداء پیشنهاد نمایندگان در خصوص میزان چند دوازدهم مطرح و درصورت عدم تصویب نسبت به عدد چند دوازدهم پیشنهادی دولت رای گیری میشود.
تبصره ۱
– مجلس چند دوازدهم بودجه را بر مبنای آخرین قانون بودجه سالانه مصوب مجلس رسیدگی مینماید.
تبصره ۲
– حداکثر مدتی که مجلس میتواند برای بودجه چند دوازدهم تصویب نماید سه دوازدهم است.
مبحث هفتم
– تفسیر قوانین
ماده ۱۸۵
– رسیدگی به طرح ها و لوایح مربوط به شرح و تفسیر قوانین عادی یک شوری است و می ‏تواند با فوریت مورد مذاکره قرارگیرد، در تفسیر قوانین بحث در کلیات و جزئیات از هم تفکیک نمی ‏شود.
ماده ۱۸۶
– در صورتی که استفساریه به ‏صورت عادی و یک فوریتی باشد، پس از گزارش کمیسیون و توضیح سخنگو، یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت خواهند کرد. با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا دو برابر قابل تغییر است. در مورد تفسیر قوانین نماینده دولت هم می ‏تواند صحبت کند.
ماده ۱۸۷
– در صورتی که گزارش کمیسیون و همین‏طور پیشنهادهای دیگر که به کمیسیون رسیده است، به تصویب مجلس نرسد، هر نماینده می ‏تواند نظر خود را کتباً به هیات رئیسه بدهد. پیشنهادها به ترتیب وصول مورد بحث قرار می ‏گیرد و اگر پیشنهادی به تصویب نرسید موضوع برای بحث بیشتر به کمیسیون ارجاع می ‏شود.
ماده ۱۸۸
– درصورتی که تفسیر به صورت دو فوریتی و سه فوریتی باشد همانند دیگر طرح ها و لوایح دو فوریتی و سه ‏فوریتی مورد رسیدگی قرار می ‏گیرد.
مبحث هشتم
– طرح های تنقیحی
ماده ۱۸۹
– متن پیشنهادی معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی که به منظور تنقیح قوانین تهیه شده است، با امضای حداقل پانزده نفر از نمایندگان به عنوان طرح های تنقیحی به رئیس جلسه تقدیم میشود. هیات رئیسه پس از اعلام وصول نسبت به ارجاع آن به کمیسیون های مربوط اقدام می کند.
ماده ۱۹۰
– گزارش طرح های تنقیحی به صورت یک شوری و بدون تفکیک کلیات و جزئیات در صحن مجلس مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. پس از گزارش سخنگوی کمیسیون و صحبت سه مخالف و سه موافق به ترتیب یک مخالف و یک موافق و توضیح معاون قوانین مجلس هر کدام به مدت ده دقیقه و توضیحات نهایی سخنگوی کمیسیون به مدت پنج دقیقه، گزارش کمیسیون به رای گذاشته میشود.
در صورت عدم تصویب گزارش مزبور، مجدداً به کمیسیون ارجاع میشود تا نسبت به اعمال اصلاحات اقدام و گزارش آن را به مجلس ارائه کند، تا حسب روال این ماده رسیدگی شود.
تبصره
– در صورتی که گزارش کمیسیون دارای موارد (موضوعات) متعدد باشد، برای هر یک از موارد به تفکیک رای گیری میشود.
مبحث نهم
– نکات مشترک مربوط به بررسی طرح ها و لوایح
ماده ۱۹۱