قانون آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی

باب اول (اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کلیات
فصل اول
– تشکیل و افتتاح مجلس
مبحث اول
– تشکیل و افتتاح مجلس
اول
– تشکیل مجلس
ماده ۱
– محل مجلس شورای اسلامی ایران محل تشکیل اولین مجلس خبرگان است که قانون اساسی ایران در آن به تصویب رسیده است و هیچ محل دیگری برای تشکیل جلسات عمومی رسمیت ندارد مگر با تصویب دو سوم نمایندگان حاضر در مجلس.
تبصره
– در مواقع اضطراری که اجتماع و تشکیل جلسات در محل رسمی ممکن نباشد، محل جدید تشکیل جلسات باید رسماً از طرف هیات رئیسه به اطلاع نمایندگان برسد.
دوم
– افتتاح مجلس
ماده ۲
– نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم (۶۵) قانون اساسی با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت می یابد. در آغاز جلسه آیات (۳۵) تا (۴۲) سوره شوری تلاوت میشود.
پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری مراسم سوگند انجام و در پایان جلسه، نمایندگان به منظور بزرگداشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و شهیدان انقلاب اسلامی و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند یافت.
سوم
– تشریفات سوگند
ماده ۳
– نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (۶۷) قانون اساسی سوگند یاد می کنند. متن سوگندنامه توسط رئیس قرائت میشود و نمایندگان به حالت اجتماع در حال قیام آن را تکرار و پس از انجام مراسم تحلیف، سوگندنامه را امضا می کنند.
نمایندگان اقلیت های دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد.
نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا می کنند سوگند را بجا آورند و ذیل سوگندنامه را امضا کنند.
چهارم
– جایگاهها
ماده ۴
– جایگاه نمایندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمایندگان به مجلس به حکم قرعه تعیین میشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه کشی هر شش ماه یکمرتبه تجدید میشود. نمایندگانی که در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده اند به حکم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند یافت. در دو ردیف اول رئیس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضای شورای نگهبان و هیات وزیران و معاونان امور مجلس و دیگر افراد مجاز طبق این آیین نامه خواهند نشست و افراد مذکور بهیچوجه مجاز به نشستن در صندلی نمایندگان و یا تردد در محل استقرار نمایندگان نمی باشند.
ماده ۵
– خبرنگاران و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامات مجلس در محل های مخصوص، حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه بی نظمی خودداری کنند. در غیر این صورت با دستور رئیس، تالار جلسه را ترک می نمایند. در صورتی که عمل آنان مستوجب تعقیبات کیفری بشود فرد خاطی با رعایت مقررات توسط مامورین انتظامات مجلس توقیف و به مراجع صالحه تسلیم خواهد شد.
تبصره ۱
– هر یک از نمایندگان میتواند در هر جلسه برای حداکثر سه نفر که به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور کارت ورود به محل تماشاچیان را بنماید. انتظامات مجلس موظف به صدور کارت برای آنان میباشد.
تبصره ۲
– سازمان اداری مجلس، با رعایت موازین تعیین شده از طرف هیات رئیسه، برای خبرنگاران جرائد داخلی که طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و برای خبرنگاران خارجی با معرفی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کارت موقت غیر قابل انتقال صادر مینماید.
پنجم
– انتظام مجلس
ماده ۶
– حفظ انتظام وامنیت محوطه مجلس به عهده رئیس مجلس و در غیاب او به عهده نواب رئیس است. هیچ مقام و قوه ای بدون اجازه رئیس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده ۷
– رئیس جمهور و معاونان او، وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و می توانند مشاوران خود را نیز همراه داشته باشند و رئیس قوه قضاییه برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور در مجلس شرکت می کند و همچنین اعضای شورای نگهبان حق حضور در کلیه جلسات رسمی مجلس را دارند و چنانچه طرح یا لایحه ای با قید دو یا سه فوریت در دستور مجلس قرار گیرد اعضاء شورای نگهبان باید در آن جلسه شرکت نمایند.
ماده ۸
– حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس می شوند مطلقاً ممنوع است.
مبحث دوم
– تشکیلات قانونگذاری مجلس
اول
– هیات های رئیسه مجلس
الف – هیات رئیسه سنی
ماده ۹
– مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر به عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به عنوان نایب رئیس و دو نفر از جوانترین نمایندگان حاضر به سمت منشی معین می شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می گیرند. در صورت تساوی سن، هیات رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوانترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد.
اعلام هیات رئیسه سنی با اداره کل قوانین مجلس است.
ماده ۱۰
– وظایف هیات رئیسه سنی، اداره جلسه افتتاحیه، انجام مراسم تحلیف، اقتراع شعب و اجرای انتخابات هیات رئیسه موقت است.
ب – هیات رئیسه موقت
ماده ۱۱
– انتخاب هیات رئیسه موقت در دومین جلسه علنی مجلس انجام خواهد شد. ترکیب و طرز انتخاب آن مانند هیات رئیسه دائم است، به جز اینکه اکثریت نسبی در انتخاب رئیس کافی خواهد بود.
هیات رئیسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هیات رئیسه دائم مراسم تحلیف را به جای خواهد آورد.
ماده ۱۲
– وظایف هیات رئیسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تایید اعتبارنامه دو سوم نمایندگان و اجرای انتخابات هیات رئیسه دائم و تمشیت امور اداری مجلس است.
ج – هیات رئیسه دائم
ماده ۱۳
– پس از تصویب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمایندگان، هیات رئیسه موقت اقدام به انتخاب هیات رئیسه دائم می کند، اعضاء هیات رئیسه دائم برای یک سال انتخاب می شوند. مبنای تجدید انتخابات سالیانه، سالروز انتخابات هیات رئیسه قبلی بوده و در صورتی که با تعطیلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام میگردد و مسئولیت هیات رئیسه جدید از سالروز انتخابات قبل تفویض خواهد گردید.
ماده ۱۴
– هیات رئیسه دائم مرکب از رئیس، دو نایب رئیس، شش منشی و سه کارپرداز میباشد.
ماده ۱۵
– انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان صاحب رای است و انتخاب نواب رئیس، منشی ها و کارپردازان هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود. در صورتی که در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.
ماده ۱۶
– قبل از اخذ رای برای هیات رئیسه، اسامی داوطلبان به ترتیب وصول به هیات رئیسه بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.
ماده ۱۷
– اعضاء هیات رئیسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمایندگان به ترتیب زیر سوگند یاد می کنند و موظف به رعایت دقیق مفاد آن میباشند.
بسم الله الرحمن الرحیم
«من به عنوان عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در برابر قرآن مجید به خداوند قادر متعال سوگند یاد می کنم که حداکثر توان خود را برای اجراء آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی با مراعات بی طرفی کامل در انجام وظایف به کار گیرم و از هرگونه اقدام مخالف آیین نامه اجتناب نمایم.»
ماده ۱۸
– نواب رئیس به ترتیب تعداد آراء به عنوان نایب رئیس اول و نایب رئیس دوم و در صورت تساوی آراء با قید قرعه انتخاب می شوند و در غیاب رئیس مجلس به ترتیب، وظایف و اختیارات او را بر عهده خواهند داشت.
ماده ۱۹
– اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت شود نواب رئیس به ترتیب تقدم، جلسه را منعقد می سازند و متن استعفاء نامه را قرائت یا فوت را اعلام می دارند. در مورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم میشود و در هر صورت در جلسه بعد نایب رئیس جلسه را تشکیل میدهد و رئیس جدید طبق آیین نامه داخلی مجلس انتخاب میشود.
در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد به عمل می آید، حداکثر توضیحات رئیس و مذاکرات نمایندگان یکساعت خواهد بود.
ماده ۲۰
– هیچ یک از اعضاء هیات رئیسه مجلس نمی تواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و درصورتی که هر یک از اعضاء این کمیسیون به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آیین نامه نسبت به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمی توانند به عنوان رئیس یا مخبر کمیسیون های مجلس انتخاب گردند و در صورتی که رئیس یا مخبر کمیسیون ها به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته می شوند.
ماده ۲۱
– وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از:
۱ – اداره جلسات مجلس به شرح مواد این آیین نامه.
۲ – نظارت بر کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس.
۳ – امضای کلیه احکام استخدامی بر اساس آیین نامه استخدامی کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات.
۴ – امضای کلیه نامه های مربوط به امور قانون گذاری و پارلمانی مجلس.
۵ – حضور در نهادهای قانونی که رئیس مجلس عضو آنها است.
۶ – ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیات رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهای تابعه آن هر سه ماه یکبار به نمایندگان.
۷ – سایر موارد مذکور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیگر مقررات.
ماده ۲۲
– وظایف منشیان عبارتند از:
۱ – مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و چاپ و توزیع آنها.
۲ – قرائت طرحها و لوایح، پیشنهادها، نوشته ها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد.
۳ – تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان به ترتیب وصول با قید شماره.
۴ – ترتیب اجازاتی که نمایندگان در جلسه برای نطق می خواهند، با رعایت حق تقدم و قید شماره ترتیب.
ماده ۲۳
– وظایف و اختیارات هیات رئیسه عبارتند از:
۱ – مسئولیت کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس.
۲ – تصویب بودجه پیشنهادی سالیانه مجلس و ارجاع آن به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طی مراحل قانونی.
۳- مشارکت در تصویب حقوق مالی نمایندگان طبق این آیین نامه.
۴ – انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس.
۵ – نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش ها و چاپ و توزیع آنها.
۶ – تهیه و تنظیم برنامه هفتگی مجلس.
۷ – مسئولیت و نظارت بر رعایت اوقات و مهلت های قانونی مذکور در این آیین نامه.
۸ – دعوت از وزیران و مسئولان اجرایی و قضایی به مجلس.
۹ – اعلام مراتب رد اعتبارنامه یا استعفای نمایندگان به وزارت کشور.
۱۰ – بررسی و حل و فصل مسائل و مشکلات کمیسیون ها و شعب.
۱۱ – حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جایگاه قانونی نمایندگان.
۱۲ – نظارت بر عملکرد نمایندگان منتخب مجلس در هیات ها و مجامع و شوراها و دریافت گزارش آنان.
د – مسئولیت مشترک هیات رئیسه در برابر مجلس
ماده ۲۴
– رئیس مجلس و سایر اعضای هیات رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آیین نامه در برابر مجلس مسئولیت مشترک دارند.
ماده ۲۵
– هرگاه نمایندگان به کیفیت اداره جلسات یا سایر امور مجلس و نحوه ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضاء هیات رئیسه معترض باشند، می توانند طی تقاضای کتبی با امضای حداقل بیست و پنج نفر و یا به درخواست کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس از هیات رئیسه، تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، مرکب از روسای کمیسیونهای تخصصی و هیات رئیسه و اعضاء کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس را درخواست نمایند. هیات رئیسه مکلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، اقدام نماید. هیات اخیر مکلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبین معترضین، به موضوع رسیدگی نماید. در صورتی که اکثریت اعضاء هیات رای بر عدم صلاحیت فرد مورد اعتراض دادند عضویت وی در هیات رئیسه تعلیق میگردد. گزارش هیات در این باره در جلسه غیرعلنی مورد بررسی قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی مجلس بدون بحث به رای گیری گذاشته میشود. در صورت رد عدم صلاحیت، عضو مزبور به کار خود ادامه خواهد داد و در غیر این صورت از سمت خود مستعفی شناخته میشود و حق شرکت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره ۳
– رسیدگی فوق مانع از انجام وظایف قانونی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی نسبت به طرز کار مجلس نخواهد بود و نمایندگان می توانند از آن طریق نیز نسبت به عملکرد هیات رئیسه نظارت و پیگیری نمایند.
دوم
– شعب و کمیسیون ها
الف – شعب
ماده ۲۶
– پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه به طور مساوی به پانزده شعبه تقسیم می شوند و افراد باقیمانده به ترتیب از شعبه اول به بعد، یک یک به شعب افزوده می شوند. نمایندگانی که بعداً سوگند یاد می کنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته می شوند.
هر شعبه دارای یک رئیس، دو نایب رئیس، یک مخبر و دو منشی خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کل اعضاء شعبه، انتخاب می شوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد.
نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی به وسیله مخبر به اطلاع مجلس می رسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد و تصمیمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۲۷
– هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آنها عبارتند از:
۱- رسیدگی به اعتبارنامه ها.
۲- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق.
۳- تعیین اعضای کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس.
۴- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت در کمیسیون های تخصصی مجلس.
ماده ۲۸
– هر یک از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غایبین و تاخیرکنندگان به وسیله دبیر شعبه تنظیم و تقدیم هیات رئیسه مجلس نمایند.
ب – کمیسیون ها
ماده ۲۹
– مجلس دارای کمیسیون های خاص شامل کمیسیون تحقیق، تدوین آیین نامه داخلی مجلس، اصل نودم (۹۰)، و کمیسیون های تخصصی با محدوده وظایف مشخص به شرح مواد این آیین نامه خواهد بود. تعداد اعضاء کمیسیون تحقیق و کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس هر کدام پانزده نفر و سایر کمیسیون های خاص و تخصصی بنا به تشخیص هیات رئیسه و روسای شعب دارای حداقل نوزده و حداکثر بیست و سه نفر عضو خواهند بود.
کمیسیونهای خاص
۱ – کمیسیون تحقیق
ماده ۳۰
– به منظور بررسی اعتبارنامه هایی که توسط شعب مورد تایید قرار نگرفته و یا از سوی نمایندگان مورد اعتراض واقع شده است هر یک از شعب موظفند پس از تعیین هیات رئیسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضای اصلی و علی البدل کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را به هیات رئیسه گزارش تا در جلسه علنی قرائت گردد.
۲ – کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس
ماده ۳۱
– هر شعبه یک نفر دیگر از اعضاء خود را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس معین و نتیجه را به مجلس گزارش خواهد کرد. این کمیسیون طرح های مربوط به مواد آیین نامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش مینماید تا مطابق آیین نامه مورد بررسی قرار گیرد.
۳ – کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی
ماده ۳۲
– به منظور اجرای اصل نودم (۹۰) قانون اساسی کمیسیونی به نام کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی تشکیل میگردد تا طبق قوانین مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید.
۴ – کمیسیون های تخصصی
ماده ۳۳
– هر یک از کمیسیون های تخصصی مجلس که مطابق این آیین نامه تشکیل می گردند در محدوده تخصصی خود دارای وظایف و اختیاراتی به شرح زیر میباشند:
۱
– بررسی، اصلاح و تکمیل طرح ها و لوایح قانونی و ارائه گزارش به مجلس شورای اسلامی.
۲
– رسیدگی به طرح های تحقیق و تفحص و انجام آن پس از تصویب مجلس شورای اسلامی.
۳
– رسیدگی به لوایح بودجه سالیانه کل کشور.
۴
– بررسی و اظهارنظر در مورد لوایح برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور.
۵
– بررسی چگونگی اجرا و نتایج حاصله از اجرای قوانین مصوب و تبصره ها در ردیف های برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و بودجه های سالیانه کل کشور و تهیه گزارش و تقدیم آن به مجلس شورای اسلامی.
۶
– کسب اطلاع از کم و کیف اداره امور کشور، دریافت و بررسی گزارشهای عملکردی و نظارتی از دستگاه های مختلف ذی ربط به نمایندگی از سوی مجلس شورای اسلامی و تهیه گزارش جامع سالیانه که در بر گیرنده مسیر تحولات و پیشرفت ها و عملکرد بخش های تخصصی کشور و گویای وضع اعمال حاکمیت و مدیریت در هر بخش باشد و ارائه آنها به مجلس شورای اسلامی.
این گزارش ها در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت میگردد.
۷
– بررسی و تصویب آزمایشی طرحها و لوایح و همچنین تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکت ها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت که طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی به آنها محول میگردد.
ماده ۳۴
– کمیسیون آموزش و تحقیقات برای انجام وظایف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومی، آموزش فنی و حرفه ای، آموزش عالی، تحقیقات و فن آوری، مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۵
– کمیسیون اجتماعی برای انجام وظایف محوله در محدوده امور اداری و استخدامی، کار، اشتغال، روابط کار و تعاون مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۶
– کمیسیون اقتصادی برای انجام وظایف محوله در محدوده اقتصاد و دارائی، بازرگانی داخلی، بازرگانی خارجی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۷
– کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، سیاست داخلی، شوراها، شهرداری ها، اطلاعات و امنیت داخلی، دفاع و امنیت خارجی و ثبت احوال مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۸
– کمیسیون انرژی برای انجام وظایف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نیروگاههای آبی و برقی، انرژی اتمی و انرژی های نو مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۹
– کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات برای انجام وظایف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و دیوان محاسبات و امور مالی مجلس و آمار و خدمات عمومی فنی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۰
– کمیسیون بهداشت و درمان برای انجام وظایف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزیستی، تامین اجتماعی و بیمه های اجتماعی و هلال احمر مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۱
– کمیسیون صنایع و معادن برای انجام وظایف محوله درمحدوده صنایع، پست، مخابرات، معادن، پتروشیمی، صنایع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۲
– کمیسیون عمران برای انجام وظایف محوله در محدوده راه و ترابری، مسکن، عمران شهری و عمران روستایی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۳
– کمیسیون فرهنگی برای انجام وظایف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبلیغات، صدا و سیما و ارتباطات جمعی، تربیت بدنی و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۴
– کمیسیون قضایی و حقوقی برای انجام وظایف محوله در محدوده قضایی و حقوقی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۵
– کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی برای انجام وظایف محوله در محدوده کشاورزی، منابع آب، دام و طیور، شیلات، محیط زیست و هواشناسی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
۵ – مقررات مشترک کمیسیون ها
ماده ۴۶
– به منظور آشنایی نمایندگان با سوابق تحصیلی و کاری یکدیگر اداره کل قوانین موظف است قبل از تشکیل شعب برای تعیین اعضای کمیسیون ها، اسامی نمایندگان به همراه تحصیلات ( مستند) و تجربه و سابقه عضویت در کمیسیون ها ( در صورتی که سابقه نمایندگی داشته باشند) را تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد. تشخیص صلاحیت اعضاء هر شعبه برای عضویت در کمیسیون های مجلس بر اساس پیشنهاد نماینده و رای اکثریت نسبی اعضاء شعبه خواهد بود. هر نماینده ملزم است برای عضویت در یک کمیسیون، حداقل دو کمیسیون را به ترتیب اول و دوم پیشنهاد دهد.
ماده ۴۷
– هیات رئیسه پس از دریافت گزارش بدوی شعب درباره نامزدهای کمیسیون های مجلس این گزارش را تکثیر و در میان نمایندگان توزیع مینماید. چهل و هشت ساعت پس از این توزیع، شعب مجدداً تشکیل جلسه می دهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسی همه اولویتها، دوباره نامزدهای خود را برای هر کمیسیون انتخاب و به هیات رئیسه گزارش می دهند. در صورتی که تعداد افراد معرفی شده از طرف شعب برای هر کمیسیون بیش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفی شده برای هر کمیسیون با دعوت یکی از نواب رئیس تشکیل جلسه می دهند تا در مورد افراد مورد نیاز در کمیسیون به توافق برسند. در صورتی که توافق لازم به عمل نیاید افراد مورد نیاز هر کمیسیون در جلسه ای با دعوت یکی از نواب رئیس با حق رای و شرکت روسای شعب با رعایت اولویتهایی مانند تخصص، تجربه و سابقه عضویت در آن کمیسیون و با رای مخفی تعیین خواهند شد.
ماده ۴۸
– هریک از کمیسیون های تخصصی مجلس موظف است از میان اعضای خود کمیته و یا کمیته های فرعی متناسب با موضوعات مربوط تشکیل دهد. کمیته های فرعی دارای یک رئیس، یک نایب رئیس و یک منشی خواهند بود که توسط اعضای همان کمیته انتخاب می گردند. مصوبات کمیته های فرعی بعد از تصویب در کمیسیون رسمیت خواهد داشت.
ماده ۴۹
– پس از انتخاب اعضای کمیسیون ها، هر کمیسیون به ریاست مسن ترین عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً یک رئیس، دو نایب رئیس، یک مخبر و دو منشی با رای مخفی با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یک سال انتخاب مینماید.
ماده ۵۰
– مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیون ها حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد. مصوبات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۵۱
– هر نماینده هر شش ماه میتواند پس از گذشت شش ماه از آغاز کار هر دوره مجلس از طریق هیات رئیسه تقاضای تغییر کمیسیون را بنماید. این تغییر و انتقال با موافقت اکثریت اعضاء کمیسیون های ذی ربط انجام میپذیرد.
ماده ۵۲
– هیات رئیسه مجلس حداقل یک نفر از کارشناسان باتجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبیر در اختیار هر کمیسیون قرار میدهد تا نسبت به امور کارشناسی و اداری مربوطه از قبیل ارتباط با هیات رئیسه و ادارات مجلس و کمیسیون ها و تنظیم و توزیع مراسلات، ضبط مذاکرات، بایگانی اوراق و پرونده ها، تسریع جریان امور دفتری و تهیه صورتجلسات و سایر امور اداری اقدام نماید.
ماده ۵۳
– گزارش عملکرد کمیسیون ها بایستی هر ماه یکبار به هیات رئیسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضی به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده ۵۴
– در صورتی که نمایندگان از طرف کمیسیون برای ادای توضیح در زمینه سوال و یا پیشنهاد خود دعوت شوند موظف به شرکت خواهند بود و عدم شرکت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و یا پیشنهاد خواهد بود.
ماده ۵۵
– تمام اسناد و اوراق مربوط به اموری که باید در کمیسیون ها بررسی شود از طرف هیات رئیسه به آن کمیسیون ارجاع میشود. نمایندگان می توانند آن اسناد را ملاحظه کنند، اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج گردد. این اسناد به انضمام اسناد مذاکرات و اقدامات جاری کمیسیون در محل کمیسیون بایگانی و در پایان هر دوره به بایگانی مجلس منتقل میشود.
ماده ۵۶
– پس از آنکه مجلس در باره طرح یا لایحه ای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره کل قوانین مجلس بایگانی میشود.
۶ – سایر مقررات
ماده ۵۷
– هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیون های تخصصی را بپذیرد و در صورت تمایل میتواند در کمیسیون های دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
۷ – کمیسیون مشترک
ماده ۵۸ (اصلاحی ۱۳۸۰/۰۳/۲۷)
– در مورد طرح ها و لوایحی که به تشخیص هیات رئیسه به دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشند، کمیسیون مشترک تشکیل میگردد. تعداد اعضاء کمیسیون مشترک بیست و سه نفر میباشد. تعیین سهم هر کمیسیون به وسیله هیات رئیسه مجلس و انتخاب آنان توسط کمیسیون ذی ربط میباشد.
کمیسیون مشترک در انتخاب هیات رئیسه و ارائه گزارش و سایر مقررات مانند دیگر کمیسیون ها اقدام مینماید.
۸ – کمیسیون ویژه
ماده ۵۹
– در مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش می آید و در این خصوص تشکیل کمیسیون ویژه ای برای رسیدگی و تهیه گزارش ضرورت پیدا می کند، به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، این کمیسیون تشکیل میشود. اعضای کمیسیون ویژه که هفت تا پانزده نفر بنا به نظر پیشنهاد دهندگان خواهند بود، مستقیماً در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی و اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد. هیات رئیسه کمیسیون ویژه همانند دیگر کمیسیون ها انتخاب خواهد شد.
مبحث سوم
– تشکیلات اداری و پشتیبانی مجلس
اول
– امور اداری، مالی و خدماتی مجلس
ماده ۶۰
– کلیه امور اداری مجلس اعم از مالی، استخدامی، سازمانی، خدماتی و سایر امور اجرایی به عهده هیات رئیسه است که بر طبق قوانین خاص مصوب مجلس توسط رئیس سازمان اداری تحت نظر رئیس مجلس اداره میشود.
ماده ۶۱
– وظایف کارپردازان عبارتند از:
۱ – تنظیم برنامه ها و سیاست های مالی، استخدامی، خدماتی، تبلیغی و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئیس مجلس جهت طی مراحل بعدی.
۲ – نظارت بر عملکرد رئیس سازمان و نحوه اجرای مصوبات هیات رئیسه.
۳ – نظارت بر روند تهیه و پیشنهاد بودجه سالیانه مجلس و پیگیری مراحل بعدی آن.
۴ – نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس.
۵ – نظارت بر عملکرد مرکز پژوهشها، مرکز اسناد، کتابخانه و موزه مجلس که طبق قوانین مربوط به خود تشکیل گردیده اند.
۶ – پیگیری مشکلات نمایندگان و ارائه راه حل مناسب به هیات رئیسه.
۷ – نظارت بر سایر امور اداری و مالی و خدماتی مجلس.
ماده ۶۲
– سازمان اداری مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانونی تهیه و پس از طی مراحل اظهارنظر و تصویب هیات رئیسه و کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی از طریق رئیس مجلس جهت طی مراحل قانونی برای دولت ارسال میدارد.
ماده ۶۳
– به منظور برقراری امکان ملاقات و ارتباط مردم با نمایندگان در مرکز و حوزه های انتخابیه، هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی موظف است با استفاده از ساختمان ها و امکانات موجود و اعتبارات مصوب، زمینه رابطه مردم با نمایندگان را فراهم سازد.
مبحث چهارم
– حضور اعضای قوه مجریه و شورای نگهبان در مجلس
ماده ۶۴
– در صورتی که نمایندگان لازم بدانند بنا به پیشنهاد رئیس مجلس و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شورای اسلامی، وزراء مکلف به حضور در مجلس میباشند و هرگاه تقاضا کنند و مطلبی داشته باشند، مطالب آنان استماع میشود.
فصل دوم
– نمایندگان
ماده ۶۵
– شعب به موجب جدول حوزه های انتخابی مجلس شورای اسلامی که بر اساس حروف الفبا از طرف اداره کل قوانین مجلس با نظارت هیات رئیسه تنظیم و توزیع میشود، رسیدگی به اعتبارنامه ها را شروع و نسبت به مدارکی که در شورای نگهبان مورد رسیدگی قرار نگرفته و یا پس از رسیدگی شورای نگهبان به دست آمده است اتخاذ تصمیم خواهد نمود و گزارش تصویب یا رد آن را از طریق هیات رئیسه به مجلس تقدیم می دارند.
هر شعبه برای تسریع در کار میتواند یک یا چند شعبه فرعی تعیین کند که اعضای آن با قید قرعه از بین منتخبین آن شعبه تعیین می شوند، ولی رسیدگی نهایی در شعبه اصلی به عمل می آید و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غیبت مخبر و همچنین در صورتی که مخبر شعبه در جلسه باشد، لیکن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت کند به ترتیب یکی از دو نایب رئیس یا منشیان وظیفه او را انجام خواهد داد.
ماده ۶۶
– هیات رئیسه موظف است فهرست اعتبارنامه های ارجاعی به شعب را تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد. چنانچه نماینده ای به هر یک از اعتبارنامه ها معترض باشد، حداکثر ظرف مدت سه روز از تاریخ انتشار فهرست فوق الذکر اعتراض خود را کتباً به شعبه مربوطه تقدیم میدارد. شعبه موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از بررسی هر اعتبارنامه از معترضین جهت توضیح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.
ماده ۶۷
– هیچ شعبه ای نمی تواند تقدیم گزارش خود را بیش از دوازده روز از تاریخ دریافت پرونده به تعویق اندازد. در صورتی که تاخیر به حکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نایب رئیس شعبه مکلف است هیات رئیسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هیات رئیسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غیر این صورت به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف ده روز پس از دریافت پرونده، گزارش دهد.
ماده ۶۸
– گزارش هر یک از شعب درباره تایید یا رد اعتبارنامه ها بدون ذکر دلیل در مجلس قرائت میشود. در صورتی که گزارش شعبه مبنی بر رد اعتبارنامه باشد و یا اینکه معترضین بر اعتبار خود باقی باشند، اعتبارنامه به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهد شد.
در غیر این صورت اعتبارنامه مصوب تلقی گردیده و رئیس مجلس تصویب آن را اعلام مینماید.
ماده ۶۹
– کمیسیون تحقیق ظرف حداکثر پانزده روز به دلائل و توضیحات کتبی شعب و معترضین ( که باید ظرف پنج روز از تاریخ ارجاع اعتبارنامه به کمیسیون، به آن کمیسیون فرستاده باشند) رسیدگی می کند و پس از استماع و بررسی توضیحات شفاهی معترضین و مدافعات کتبی یا حضوری نماینده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال میدارد.
در صورت عدم حضور عمدی نماینده مورد اعتراض در کمیسیون و یا عدم ارسال مدافعات کتبی کمیسیون میتواند بدون استماع مدافعات وی نظر خود را به مجلس ارسال دارد.
ماده ۷۰
– چنانچه اعتبارنامه نماینده ای از طرف شعبه یا نماینده ای مورد اعتراض قرار گرفته و به کمیسیون تحقیق احاله شده باشد نظر کمیسیون مذکور در مجلس قرائت میشود. اگر گزارش کمیسیون تحقیق مبنی بر رد اعتبارنامه باشد مخبر کمیسیون ادله رد اعتبارنامه را توضیح میدهد. در صورتی که گزارش مبنی بر تایید صحت اعتبارنامه باشد و یا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتدا مخبر شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضیح میدهد و نماینده معترض حداکثر به مدت نیم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت می کند و در صورتی که معترضان متعدد باشند حداکثر تا سه نفر با توافق بقیه و در صورت عدم توافق با قید قرعه انتخاب می شوند و هر یک حداکثر به مدت نیم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت می کنند. نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفین میتواند صحبت کند و میتواند قسمتی از وقت خود را حداکثر به دو نفر از نمایندگان واگذار نماید.
ماده ۷۱
– چنانچه نماینده بدون عذر موجه (به تشخیص هیات رئیسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وی برای دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش کمیسیون تحقیق و صحبت معترض وارد رای گیری میشود.
ماده ۷۲
– اگر کمیسیون تحقیق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکرد، نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع گردیده، میتواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلایل عدم گزارش کمیسیون تحقیق، از مجلس درخواست بنماید. همچنین پانزده نفر از نمایندگان هم می توانند چنین تقاضایی را از مجلس بنمایند. هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت این درخواست را در مجلس مطرح نماید. پس از استماع توضیح کمیسیون، مجلس در این مورد تصمیم میگیرد. در صورت موجه بودن علت تاخیر، مجلس میتواند مهلت را تا پانزده روز دیگر تمدید نماید. در غیر این صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح میگردد و نماینده معترض و در صورت نبودن معترض مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تایید صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بیان می کند. پس از دفاع نماینده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رای گیری میشود.
ماده ۷۳
– اخذ رای نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفی و با ورقه مخصوص خواهد بود.
ماده ۷۴
– نمایندگانی که هنوز اعتبارنامه آنان به تصویب نرسیده حق دادن رای به جز در مورد اعتبارنامه نمایندگان و همچنین حق حضور در شعبه یا کمیسیون تحقیق، هنگام رسیدگی به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتی که از طرف شعبه یا کمیسیون یا با تقاضای خود برای ادای توضیحات دعوت شوند، حق رای نخواهند داشت ولی حق اظهارنظر دارند.
مبحث دوم
– حقوق و تعهدات نمایندگان
اول
– مصونیت نمایندگان
ماده ۷۵
– بر طبق اصل هشتاد و ششم (۸۶) قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهارنظر خود کاملاً آزادند و نمی توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده اند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود داده اند تعقیب یا توقیف کرد و یا از حقوق اجتماعی محروم نمود.
ماده ۷۶
– چنانچه به تشخیص هیات رئیسه نماینده ای در سخنان خود در جلسه علنی به کسی نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبور میتواند در دفاع از خود، به صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالی در صورتی که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افترا نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۷۷
– اگر در ضمن مذاکره صریحاً یا تلویحاً نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا ده دقیقه اجازه نطق داده میشود.
دوم
– تعهدات نمایندگان
ماده ۷۸
– نمایندگان براساس مسئولیت نمایندگی، متعهد و ملتزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجراء آیین نامه داخلی میباشند. در مواردی که نماینده ای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل به ترتیب از طرف رئیس به عمل خواهد آمد:
۱ – تذکر شفاهی در جلسه علنی.
۲ – اخطار در جلسه علنی.
۳ – احضار و توبیخ متخلف در جلسه هیات رئیسه.
ماده ۷۹
– رئیس جلسه نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج می شوند و یا بدون اجازه صحبت می کنند وهمچنین نسبت به نمایندگانی که به واسطه عدم رعایت آیین نامه داخلی یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمی نمایند تذکر میدهد.
ماده ۸۰
– در صورتی که رئیس به یکی از نمایندگان دوبار تذکر داد و نماینده مجدداً از حدود نظم خارج گردید، رئیس به او اخطار می کند.
ماده ۸۱
– توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس میشود در موارد ذیل اجراء میگردد:
۱ – در صورتی که نماینده ای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
۲ – در صورتی که نماینده ای ظرف مدت یک ماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در مجموع مورد تذکر واقع شده باشد.
۳ – کسانی که بیش از سه جلسه متوالی یا در مجموع پنج جلسه در یک ماه تاخیر غیرمجاز داشته باشند.
سوم
– حقوق نمایندگان
ماده ۸۲
– مقرری نمایندگان بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت و مخارج سمت نمایندگی با پیشنهاد هیات رئیسه و تصویب جلسه مشترک هیات رئیسه و کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس برای هر سال تعیین و جهت درج در بودجه سالیانه کشور به دولت ابلاغ میگردد. قبل از تصمیم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد.
چهارم
– ماموریتها
ماده ۸۳
– ماموریتهای رسمی فردی و جمعی نمایندگان برای شرکت در سمینارها، اجلاسها و بازدیدهای فنی و تخصصی در داخل و یا خارج از کشور با تصویب کمیسیون ذی ربط و تایید هیات رئیسه انجام خواهد شد. نتایج حاصل از ماموریت به آن کمیسیون و هیات رئیسه مجلس تسلیم میگردد.
پنجم
– تعطیلات و مرخصیها
ماده ۸۴
– تعطیلات تابستانی مجلس در هر سال سی روز است که زمان آن با تشخیص مجلس تعیین میشود. هیات رئیسه میتواند در تنظیم برنامه جلسات علنی و کمیسیون ها به گونه ای عمل کند که نمایندگان در هر ماه یک هفته کاری هم برای رسیدگی به وظایف نمایندگی فرصت داشته باشند.
ماده ۸۵
– نمایندگان یک ماه در هر سال حق استفاده از مرخصی با حقوق را دارند. استفاده از مرخصی ضروری بدون حقوق نیز، با موافقت هیات رئیسه، حداکثر یک ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده می توانند در سال های بعد استفاده نمایند.
ماده ۸۶
– اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت هیات رئیسه مجلس و در کمیسیون ها و شعب با روسای کمیسیون ها و شعب خواهد بود.
ماده ۸۷
– هیچ یک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی نمی تواند غیبت نماید مگر با عذر موجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.
ششم
– غیبت نمایندگان
ماده ۸۸
– نماینده ای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیرمتوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدون عذر موجه در یک سال غیبت نماید، مستعفی شناخته خواهد شد. همچنین نماینده ای که به علت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یک سال غیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سی نفر از نمایندگان و تصویب دو سوم نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی، سمت نمایندگی خود را از دست میدهد.
ماده ۸۹
– به غیبت و تاخیر غیر موجه حقوق تعلق نمی گیرد.
ماده ۹۰
– محاسبه ساعات غیبت در کمیسیون ها با روسای کمیسیون ها و در جلسات رسمی مجلس با هیات رئیسه میباشد و در هر دو صورت، اعلان رسمی غیبت با هیات رئیسه مجلس خواهد بود. هیات رئیسه موظف است غیبت و تاخیر غیر موجه نمایندگان در کمیسیون ها را هر ماه به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده ۹۱
– غیبت، تاخیر غیر موجه نمایندگان پیش از پایان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
هفتم
– استعفا نماینده و نحوه بررسی آن
ماده ۹۲
– هر نماینده که اعتبارنامه او به تصویب رسیده است میتواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد. پذیرش استعفاء موکول به تصویب مجلس است.
ماده ۹۳
– نماینده تقاضای استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئیس مجلس می نویسد و رئیس مجلس آن را در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور کار هفته بعد میگذارد. نماینده میتواند قبل از شروع بررسی در مجلس تقاضای استعفاء خویش را مسترد دارد.
ماده ۹۴
– بررسی تقاضای استعفاء بدین ترتیب خواهد بود که ابتدا تقاضای استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضی استعفاء یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضای استعفاء و توضیح نماینده متقاضی استعفاء حداکثر نیم ساعت است. مخالف یا مخالفین نیز حداکثر نیم ساعت می توانند صحبت کنند و پس از آن رای گیری به عمل می آید. در صورت تصویب تقاضای استعفاء مراتب از طریق هیات رئیسه به وزارت کشور اعلام میشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.
ماده ۹۵
– هر گاه تقاضای استعفاء تعدادی از نمایندگان به نحوی باشد که مانع از تشکیل جلسه رسمی گردد قابل طرح در مجلس نیست.
فصل سوم
– گردش کار مجلس
ماده ۹۶
– انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان میباشد. اکثریت مطلق وقتی حاصل میشود که بیش از نصف نمایندگان حاضر، رای مثبت دهند، مگر در مواردی که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و یا در این آیین نامه نصاب دیگری تعیین شده باشد.
ماده ۹۷
– نمایندگان باید در روزی که قبلاً برای تشکیل جلسه رسمی معین میشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخیر بدون عذر موجه از طرف هیات رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر وغیبت، مقررات آیین نامه از طرف هیات رئیسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیر موجه در یک ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.
ماده ۹۸
– تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.
ماده ۹۹
– حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که یکسره و یا با فاصله تنفس میباشد، مگر در موارد ضروری که به تشخیص رئیس و تصویب مجلس خواهد رسید. غایبین بعد از تنفس نیز مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.
ماده ۱۰۰
– اعضای هیات رئیسه مجلس باید در ساعتی که قبلاً برای تشکیل جلسات تعیین میشود، حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس بر طبق این آیین نامه جریمه می شوند.
ماده ۱۰۱
– تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آیین نامه و حفظ نظم جلسه طبق این آیین نامه به عهده رئیس جلسه است.
ماده ۱۰۲
– دستور هفتگی مجلس باید به ترتیب وصول طرحها و لوایح از کمیسیون ها توسط هیات رئیسه مجلس تهیه و پس از چاپ و توزیع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعایت ترتیب مذکور الزامی است. طرحها و لوایحی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و با موافقت هیات رئیسه خارج از ترتیب وصول، در دستور هفتگی مجلس قرار گیرد. این دستور، به شرط پیشنهاد دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، فقط یکبار دیگر قابل تغییر خواهد بود.
ماده ۱۰۳
– در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای کتبی رئیس جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیرعلنی تشکیل میشود. در این صورت، تقاضاکنندگان ادلّه خویش را مبنی بر وجود شرایط اضطرار و اقتضای امنیت کشور و در نتیجه لزوم برگزاری غیرعلنی جلسه رسمی مجلس، حداکثر تا مدت پانزده دقیقه، متوالیاً و یا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس یک نفر به عنوان مخالف حداکثر تا پانزده دقیقه صحبت می کند، در صورت تصویب دو سوم حاضران، کار رسیدگی در جلسه غیرعلنی ادامه می یابد، در غیر این صورت، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد کرد.
ماده ۱۰۴
– رئیس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را اعلام می کند که در صورت مذاکرات درج شود، مگر در موارد اضطراری (به تشخیص هیات رئیسه) که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، باید به طور رسمی اعلام شود.
ماده ۱۰۵
– در صورتی که در مجلس بی نظمی و تشنج بوجود آید که مانع ادامه کار مجلس باشد و رئیس نتواند از آن جلوگیری کند، در جای خود قیام مینماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقیقه به عنوان تنفس تعطیل می کند و نمایندگان از جلسه خارج می شوند و پس از انقضای پانزده دقیقه مجدداً جلسه تشکیل میشود.
هرگاه بی نظمی و تشنج تجدید شود، رئیس جلسه را ختم و آن را به روز دیگری موکول مینماید.
مبحث دوم
– نطق ها و مذاکرات
اول
– نطق ها
ماده ۱۰۶
– در هر جلسه رسمی دو نفر از نمایندگان می توانند به نوبت و طبق فهرستی که قبلاً به قید قرعه تنظیم شده است، حداکثر به مدت ده دقیقه نطق قبل از دستور نمایند. هر نماینده میتواند تمام یا حداقل سه دقیقه از وقت خود را به دیگری واگذار نماید. همچنین نماینده ای که نطق قبل از دستور دارد میتواند علاوه بر وقت خود حداکثر ده دقیقه از وقت دیگر ناطقین همان جلسه استفاده نماید. دو نفر دیگر از نمایندگانی که به جهت مسائل فوری و اضطراری حداکثر تا یک ساعت قبل از شروع جلسه (تا هفت صبح) متقاضی نطق قبل از دستور باشند و در لوحه مخصوص ثبت نام کرده باشند، حداکثر به مدت پنج دقیقه می توانند نطق نمایند. در صورتی که بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی وقت اضطراری باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دو نفر وقت خواهد داد.
هیچ یک از نمایندگان نمی توانند ظرف مدت دو ماه بیش از یکبار از وقت اضطراری استفاده نمایند.
ماده ۱۰۷
– در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئیس مجلس میتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.
ماده ۱۰۸
– ترتیب و مدت نطق بدین شرح است:
الف
– مدت نطق در جلسه علنی به شرح زیر خواهد بود:
۱
– برای استیضاح یک وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یک وزیر چهار ساعت. استیضاح کنندگان می توانند از بین خود یک یا چند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هرحال مجموع نطقهای استیضاح کنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.
۲
– برای اظهارات مجموع مخالفین و نیز مجموع موافقین در مورد اصل هر طرح و لایحه در شور اول و نیز برای توجیه طرحها و لوایح قانونی و توضیحات مخبر و یا نماینده دولت که از لایحه دفاع مینماید چهل و پنج دقیقه. در مورد لوایح مفصل می توان اوقات فوق را با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس تا دو برابر افزایش داد.
۳
– برای هر یک از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفی اعضاء دولت حداکثر نیم ساعت.
۴
– سوال از وزیر و همچنین توضیحات تکمیلی در مورد استیضاح، حداکثر پانزده دقیقه.
۵
– برای موارد ذیل هر یک پنج دقیقه:
– دفاع از توهین و تحریف نطق.
– مخالفت و موافقت نسبت به هر یک از مواد طرحها و لوایح.
– توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرحها و لوایح اعم از فردی و جمعی.
– توجیه پیشنهاد کفایت مذاکرات و یا مخالفت با آن.
– توضیح پیشنهاد فوریت و عدم آن.
– پیشنهاد مسکوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن.
– پیشنهاد تنفس.
– پیشنهاد اخذ رای مخفی.
– تذکر آیین نامه ای و یا اخطار قانون اساسی.
– پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح.
ب
– در تمام موارد مذکور در بند (الف)، در صورتی که ضرورت اقتضاء کند ممکن است استثنائاً بدون مذاکره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
ج
– مذاکره در باب کلیات لایحه بودجه سالانه کشور ده ساعت و برای هر ناطق بیست دقیقه و برای متمم بودجه و یک دوازدهم یا دو دوازدهم پنج ساعت و برای هر ناطق پانزده دقیقه خواهد بود.
د
– مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامه ها و مقاوله نامه ها و موافقتنامه های بین المللی حداکثر سه ساعت و برای هر ناطق حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود.
ماده ۱۰۹
– ناطق نباید از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئیس تشخیص دهد که ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یک نطق، دو نوبت به وی تذکر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم میتواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این که مجلس ادامه صحبت را تایید کند.
ماده ۱۱۰
– قطع کلام ناطق و عدم مراعات سکوت از طرف نمایندگان و هر گونه تهمت و توهین و ایرادگیریهای شخصی و حرکات و تظاهراتی که موجب بی نظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول مجازات های مندرج در این آیین نامه خواهد گردید. رئیس مجلس مسئول جلوگیری از این تخلفات است.
دوم
– مذاکرات
ماده ۱۱۱
– موضوعاتی که طبق دستور در مجلس مطرح میشود باید یک ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب میگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفکیک کلیات و هر یک از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند که در این صورت، یک مخالف و یک موافق به ترتیب نطق خواهند کرد. در صورتی که مخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس می توانند کتباً نوبت بگیرند و به تناوب صحبت کنند. اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، مخالفان می توانند به نوبت صحبت کنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا مخبر به عنوان موافق کسی صحبت نخواهد کرد.
ماده ۱۱۲
– مذاکرات کامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداکثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع میشود. نماینده ای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد، به طور اختصار میتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمی تذکر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاکرات، در مجموعه مذاکرات مجلس درج میشود. صورت مذاکرات جلسات باید به امضای رئیس یا نایب رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده ۱۱۳
– هر گاه هنگام بحث در باره طرحها و لوایح، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین مخبرین کمیسیون های مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعایت مواد طرح شده صحبت کنند، برابر مدت تعیین شده در آیین نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده ۱۱۴
– به جز مذاکرات مربوط به استیضاح و لایحه بودجه، در صورتی که حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح یا لایحه ای صحبت کرده باشند، هر یک از نمایندگان می توانند کتباً کفایت مذاکرات را پیشنهاد کنند. اولین نماینده پیشنهاد دهنده دلایل خود را به عنوان موافق اظهار میدارد و اگر مخالفی باشد علل مخالفت خود را بیان می کند و آنگاه رای گرفته میشود. در صورتی که پیشنهاد کفایت مذاکرات به تصویب نرسید و در ادامه مذاکرات برای بار دوم پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد بدون توضیح رای گرفته میشود. پس از رای به کفایت مذاکرات و اعلام ختم آن از طرف رئیس، به دیگر نمایندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نمی شود.
ماده ۱۱۵
– هرگاه نمایندگان در رابطه با مسائل مهم مملکتی و یا بین المللی و مناسبتهای خاص لازم بدانند می توانند بیانیه صادر کنند و هیات رئیسه موظف است چنانچه بیانیه صادره به امضا حداقل نصف به علاوه یک مجموع نمایندگان رسیده باشد آن را در پایان جلسه علنی مجلس قرائت کند.
ماده ۱۱۶
– گزارش نهایی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، در صورتی که مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور کار قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۱۱۷
– روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه کشورهای دیگر که به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران به ایران می آیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد می توانند در جلسه حاضر و عند اللزوم سخنرانی نمایند.
مبحث سوم
– آراء
اول
– کمیت آراء
ماده ۱۱۸
– مصوبات مجلس با رای موافق اکثریت مطلق حاضرین معتبر است مگر در مواردی که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و یا این آیین نامه نصاب دیگری معین شده باشد.
ماده ۱۱۹
– کلیه انتخاباتی که در مجلس و کمیسیون ها و شعب به عمل می آید، اعم از اینکه فردی یا جمعی باشد باستثناء انتخاب رئیس، اعضاء حقوقدان شورای نگهبان که با اکثریت مطلق عده حاضر انتخاب می شوند و موارد دیگری که در این آیین نامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شده است با رای اکثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حکم قرعه تعیین میشود. اسامی کلیه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئیس جلسه اعلام میشود.
ماده ۱۲۰
– رای گیری نسبت به موارد زیر با اکثریت خاص و به ترتیب ذیل خواهد بود:
الف – اکثریت دوسوم حاضران:
۱ – تصویب آیین نامه داخلی مجلس و تفسیر آن.
۲ – تصویب تشکیل جلسه غیرعلنی مجلس.
۳ – تصویب تقاضای دو و سه فوریت طرحها و لوایح.
ب – اکثریت دوسوم مجموع نمایندگان:
۱ – تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی.
۲ – تصویب عدم کفایت رئیس جمهور.
دوم
– کیفیت آراء
ماده ۱۲۱
– رای گیری در مجلس به یکی از روشهای ذیل انجام میگیرد:
۱ – با دستگاه الکترونیکی.
۲ – علنی با ورقه.
۳ – مخفی با ورقه
ماده ۱۲۲
– هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الکترونیکی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذکور ممکن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاهها حداکثر برای یک هفته رای گیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.
ماده ۱۲۳
– در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود:
هر گاه حداقل ده نفر از نمایندگان به جای استفاده از دستگاه الکترونیکی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رای گیری به عمل می آید و در صورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علنی به رای گذاشته میشود.
ماده ۱۲۴
– در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را با نظارت منشیان در گلدانها می ریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب می شوند.
ماده ۱۲۵
– در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است:
۱ – انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان، نمایندگان مجلس در نهادها و هیات ها، مجامع و شوراها و سایر انتخابات راجع به اشخاص.
۲ – انتخابات داخلی شعب و کمیسیون ها.
۳ – رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم کفایت به رئیس جمهور.
۴ – رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگان.
ماده ۱۲۶ (اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵)
– در مواردی که نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دونفر از منشیان هیات رئیسه و یا ظرف مدت پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذکور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رای گیری خواهد شد. درصورتی که درخواست تردیدکنندگان به تصویب نصف به علاوه یک نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاک عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد می توان در جلسه بعد نسبت به تردید رای گیری نمود.
سوم
– اعلام نتیجه رای
ماده ۱۲۷
– به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل می آید. در موارد نقص فنی دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اکثریت منشیان خواهد بود.
ماده ۱۲۸
– در کلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحاً به وسیله رئیس اعلام گردد.
ماده ۱۲۹
– اسامی کلیه تقاضا کنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه در صورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب اول
– کلیات
فصل اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیل و افتتاح مجلس
مبحث اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیل و افتتاح مجلس
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیل مجلس
ماده ۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– محل دائمی مجلس شورای اسلامی ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در این محل، رسمیت دارد. تعیین هر محل دیگر با پیشنهاد هیات رئیسه و رای موافق دو سوم نمایندگان حاضر در جلسه رسمی مجلس است.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در مواقع اضطرار که تشخیص آن به عهده هیات رئیسه مجلس است اگر تشکیل جلسات رسمی در محل های موضوع این ماده ممکن نشود،از طرف هیات رئیسه، محل دیگری تعیین میشود و به اطلاع نمایندگان می رسد. ادامه تشکیل جلسات در این محل نیز با رای اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رسمی است.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– رای گیری موضوع این ماده بعد از صحبت یک مخالف و یک موافق هر کدام حداکثر به مدت پنج دقیقه انجام میشود.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– افتتاح مجلس
ماده ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نخستین جلسه هر دوره مجلس شورای اسلامی طبق اصل شصت و پنجم (۶۵) قانون اساسی با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت می یابد. در آغاز جلسه آیات (۳۵) تا (۴۲) سوره شوری تلاوت میشود.
پس از قرائت پیام مقام معظم رهبری مراسم سوگند انجام و در پایان جلسه، نمایندگان به منظور بزرگداشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی ( ره) و شهیدان انقلاب اسلامی و ادای احترام و تجدید عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند یافت.
سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشریفات سوگند
ماده ۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (۶۷) قانون اساسی سوگند یاد می کنند. متن سوگندنامه توسط رئیس قرائت میشود و نمایندگان به حالت اجتماع در حال قیام آن را تکرار و پس از انجام مراسم تحلیف، سوگند نامه را امضا میکنند.
نمایندگان اقلیت های دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد.
نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه رسمی که حضور پیدا می کنند سوگند را بجا آورند و ذیل سوگندنامه را امضا کنند.
چهارم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– جایگاهها
ماده ۴ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– جایگاه نمایندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمایندگان به مجلس به حکم قرعه تعیین میشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه کشی هر شش ماه تجدید میشود. نمایندگانی که در قرعه قبل در فقره جلو مجلس بوده اند به حکم قرعه در فقره دوم مجلس استقرار خواهند یافت. در دو ردیف اول رئیس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضای شورای نگهبان و هیات وزیران و معاونان امور مجلس و دیگر افراد مجاز طبق این آیین نامه خواهند نشست و افراد مذکور بهیچوجه مجاز به نشستن در صندلی نمایندگان و یا تردد در محل استقرار نمایندگان نمی باشند.
ماده ۵ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– خبرنگاران و تماشاچیان با داشتن کارت مخصوص همان جلسه و نیز مامورین انتظامات مجلس در محل های مخصوص، حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هرگونه بی نظمی خودداری کنند.
در غیراین صورت با دستور رئیس جلسه، صحن را ترک می نمایند. در صورتی که عمل آنان مستوجب تعقیبات کیفری بشود فرد خاطی با رعایت مقررات توسط مامورین انتظامات مجلس توقیف و به مراجع صالحه تحویل خواهد شد.
تبصره ۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هر یک از نمایندگان میتواند در هر جلسه برای حداکثر سه نفر که به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور کارت ورود به محل تماشاچیان را بنماید.انتظامات مجلس موظف به صدور کارت برای آنان میباشد.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– معاونت اجرایی مجلس، با رعایت موازین تعیین شده از طرف هیات رئیسه، برای خبرنگاران جرائد داخلی که طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و برای خبرنگاران خارجی با معرفی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کارت موقت غیر قابل انتقال صادر مینماید.
پنجم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– انتظام مجلس
ماده ۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– حفظ انتظام و امنیت محوطه مجلس به عهده رئیس مجلس و در غیاب او به عهده نواب رئیس است. هیچ مقام و قوه ای بدون اجازه رئیس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده ۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس جمهور و معاونان او، وزیران به اجتماع یا به انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و می توانند مشاوران خود را نیز همراه داشته باشند و رئیس قوه قضاییه برای شرکت در مراسم تحلیف رئیس جمهور در مجلس شرکت می کند و همچنین اعضای شورای نگهبان حق حضور در کلیه جلسات رسمی مجلس را دارند و چنانچه طرح یا لایحه ای با قید دو یا سه فوریت در دستور مجلس قرار گیرد اعضاء شورای نگهبان باید در آن جلسه شرکت نمایند.
تبصره ۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– سایر مسئولین دستگاه های اجرایی و قضایی اعم از دولتی یا غیر دولتی که از طرف هیات رئیسه برای دفاع و توضیح طرح یا لایحه دعوت شده اند می توانند در جلسات مجلس شرکت نمایند.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس و دادستان دیوان محاسبات، معاون امور مجلس هریک از وزیران و آن عده از کارکنان مجلس که حضور آنان در صحن مجلس ضروری باشد و معاونین امور مجلس دیگر دستگاه ها و نهادها با اجازه هیات رئیسه حق حضور در جلسات را دارند. این افراد می توانند در جلساتی که موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شرکت نمایند.
ماده ۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد ساختمان اصلی مجلس می شوند مطلقاً ممنوع است.
مبحث دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیلات قانونگذاری مجلس
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات های رئیسه مجلس
الف – هیات رئیسه سنی
ماده ۹ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– مسن ترین فرد از نمایندگان حاضر به عنوان رئیس سنی و فرد بعدی به عنوان نایب رئیس و دو نفر از جوانترین نمایندگان حاضر به سمت دبیر معین می شوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می گیرند. درصورت تساوی سن، هیات رئیسه سنی با قید قرعه از بین مسن ترین و جوانترین نمایندگان حاضر تعیین خواهد شد. اعلام هیات رئیسه سنی با معاونت قوانین مجلس است.
ماده ۱۰ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– وظایف هیات رئیسه سنی عبارت است از:
۱ – اداره جلسه افتتاحیه و جلسات بعدی تا زمان انتخاب هیات رئیسه
۲ – انجام مراسم تحلیف
۳ – قرعه کشی برای تعیین اعضای شعب
۴ – توزیع اعتبارنامه ها بین شعب
۵ – برگزاری انتخابات هیات رئیسه
۶- تمشیت امور اداری مجلس تا زمان انتخاب هیات رئیسه
ب – هیات رئیسه موقت
ماده ۱۱ (منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– انتخاب هیات رئیسه موقت در دومین جلسه علنی مجلس انجام خواهد شد. ترکیب و طرز انتخاب آن مانند هیات رئیسه است، به جز اینکه اکثریت نسبی در انتخاب رئیس کافی خواهد بود. هیات رئیسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگند نامه هیات رئیسه مراسم تحلیف را به جای خواهد آورد.
ماده ۱۲ (منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– وظایف هیات رئیسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تایید اعتبار نامه دو سوم نمایندگان و اجرای انتخابات هیات رئیسه و تمشیت امور اداری مجلس است.
ج – هیات رئیسه
ماده ۱۳ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هیات رئیسه سنی در اولین جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاری انتخابات هیات رئیسه مینماید. اعضای هیات رئیسه برای مدت یک سال انتخاب می شوند. انتخابات بعدی در سالروز انتخابات هیات رئیسه میباشد و در صورتی که با تعطیلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام میشود. مسئولیت هیات رئیسه جدید از سالروز انتخابات قبل آغاز میشود.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– نمایندگانی که داوطلب عضویت در هیات رئیسه هستند، باید حداکثر تا پایان وقت اداری روز افتتاحیه مجلس برای ثبت نام به هیات رئیسه سنی مراجعه کنند و این موضوع قبلاً باید به اطلاع نمایندگان برسد. هیات رئیسه سنی موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاویر آنان تهیه کند و در دومین جلسه علنی و قبل از برگزاری انتخابات هیات رئیسه در اختیار نمایندگان قرار دهد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– چنانچه اعتبارنامه نماینده ای که برای هیات رئیسه انتخاب شده است به تصویب مجلس نرسد، برای تعیین جایگزین وی مجدد رای گیری به عمل می آید.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– پس از تشکیل هیات رئیسه، گزارش شعب پانزده گانه در مجلس قرائت و تصویب اعتبارنامه ها اعلام میشود.
ماده ۱۴ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هیات رئیسه مرکب از رئیس، دو نایب رئیس، شش دبیر و سه ناظر میباشد.
ماده ۱۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
-انتخاب رئیس در نوبت اول با اکثریت مطلق آراء نمایندگان است و انتخاب نواب رئیس، دبیران و ناظران هر کدام جداگانه و با اکثریت نسبی و رای مخفی و با ورقه خواهد بود.
در صورتی که در انتخاب رئیس در نوبت اول اکثریت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه آراء برای رئیس، نواب رئیس، دبیران، ناظران با یکدیگر برابر باشد، حسب مورد به قید قرعه تعیین می شوند.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در صورتی به فرد غایب در جلسه می توان رای داد که قبل از تشکیل جلسه مربوط به انتخابات هیات رئیسه، کتباً نامزدی خود را به معاونت قوانین مجلس اعلام کرده باشد.
ماده ۱۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– قبل از اخذ رای برای هیات رئیسه، اسامی داوطلبان به ترتیب وصول به هیات رئیسه بدون بحث در جلسه علنی اعلام خواهد شد.
ماده ۱۷ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اعضاء هیات رئیسه، پس از انتخاب، در حضور نمایندگان با قرائت متن زیر سوگند یاد می کنند و موظف به رعایت دقیق مفاد آن میباشند.
بسم الله الرحمن الرحیم
« من به عنوان عضو هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی در برابر قرآن مجید به خداوند قادر متعال سوگند یاد می کنم که حداکثر توان خود را برای اجراء آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی با مراعات بی طرفی کامل در انجام وظایف به کار گیرم و از هرگونه اقدام مخالف آیین نامه اجتناب نمایم.»
ماده ۱۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نواب رئیس به ترتیب تعداد آراء به عنوان نایب رئیس اول و نایب رئیس دوم و درصورت تساوی آراء با قید قرعه انتخاب می شوند و در غیاب رئیس مجلس به ترتیب، وظایف و اختیارات او را برعهده خواهند داشت.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس مجلس میتواند حتی هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمی را به ترتیب به عهده نواب رئیس بگذارد.
ماده ۱۹ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– اگر رئیس مجلس پیش از انقضای مدت از ریاست استعفاء دهد یا فوت شود نواب رئیس به ترتیب تقدم، جلسه را منعقد می سازند و متن استعفاء نامه را قرائت یا فوت را اعلام می دارند. درمورد فوت به احترام متوفی جلسه ختم میشود و در هر صورت در جلسه بعد نایب رئیس جلسه را تشکیل میدهد و رئیس جدید طبق آیین نامه داخلی مجلس انتخاب میشود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضیحات رئیس مستعفی و مذاکراتی که نمایندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئیس جدید در جلسه بعد به عمل می آید، حداکثر توضیحات رئیس سی دقیقه و سه نفر نماینده هر کدام ده دقیقه است.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مورد فوت یا استعفاء سایر اعضای هیات رئیسه نیز باید بدون تشریفات در جلسه بعد انتخاب فرد یا افراد جدید به عمل آید.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– انتخاب رئیس و هریک از اعضای هیات رئیسه جدید برای مدت باقیمانده از یک سال خواهد بود.
ماده ۲۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیچ یک از اعضاء هیات رئیسه مجلس نمی تواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتی که هر یک از اعضاء این کمیسیون به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آیین نامه نسبت به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمی توانند به عنوان رئیس یا سخنگوی کمیسیون های مجلس انتخاب گردند و درصورتی که رئیس یا سخنگوی کمیسیون ها به عضویت هیات رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته می شوند.
ماده ۲۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از:
۱ – اداره جلسات مجلس به شرح مواد این آیین نامه.
۲ – اداره کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس.
۳ – امضای کلیه احکام استخدامی براساس آیین نامه استخدامی کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات.
۴ – امضای کلیه نامه های مربوط به امور قانون گذاری و پارلمانی مجلس.
۵ – حضور در نهادهای قانونی که رئیس مجلس عضو آنها است.
۶ – ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیات رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحد های تابعه آن هر سه ماه یکبار به نمایندگان.
۷- سایر موارد مذکور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیگر مقررات.
ماده ۲۲ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– وظایف دبیران عبارتند از:
۱ – مراقبت در ضبط و تحریر صورت مذاکرات و چاپ و توزیع آنها.
۲ – قرائت طرحها و لوایح، پیشنهادها، نوشته ها و مطالبی که باید به اطلاع مجلس برسد.
۳ – تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان به ترتیب وصول با قید شماره.
۴ – تعیین نمایندگانی که در جلسه برای نطق، وقت می خواهند به قید قرعه
ماده ۲۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– وظایف و اختیارات هیات رئیسه عبارتند از
۱ – نظارت بر کلیه امور اداری، مالی، استخدامی و سازمانی مجلس.
۲ – تصویب بودجه پیشنهادی سالیانه مجلس و ارجاع آن به کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طی مراحل قانونی.
۳ – تصویب حقوق مالی نمایندگان طبق این آیین نامه.
۴ – انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس.
۵ – نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش ها و چاپ و توزیع آنها.
۶ – تهیه و تنظیم برنامه هفتگی مجلس.
۷ – مسئولیت و نظارت بر رعایت اوقات و مهلت های قانونی مذکور در این آیین نامه.
۸ – – تصمیم گیری در خصوص دعوت از اشخاص حقیقی و حقوقی و موافقت با حضور اشخاص متقاضی جهت شرکت و یا اظهار نظر در مجلس.
۹ – اعلام مراتب رد اعتبارنامه یا استعفای نمایندگان به وزارت کشور.
۱۰ – بررسی و حل و فصل مسائل و مشکلات کمیسیون ها و شعب و اتخاذ تصمیم در موارد اختلافی یا عدم رعایت آیین نامه.
۱۱ – حفظ شان و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جایگاه قانونی نمایندگان.
۱۲ – تصویب ساز و کار لازم جهت بهبود روش های نظارتی و ساماندهی امور ناظرین منتخب مجلس و کمیسیون ها در مجامع و شوراها و دریافت گزارش آنان.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– جلسات هیات رئیسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء که رئیس یا یکی از نواب رئیس جزء آنان باشد رسمیت می یابد و مصوبات آن با رای اکثریت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د – مسئولیت مشترک هیات رئیسه در برابر مجلس
ماده ۲۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس مجلس و سایر اعضای هیات رئیسه در مورد انجام وظایف محوله در این آیین نامه در برابر مجلس مسئولیت مشترک دارند.
ماده ۲۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هرگاه نمایندگان به کیفیت اداره جلسات یا سایر امور مجلس و نحوه ایفای وظایف رئیس یا سایر اعضای هیات رئیسه معترض باشند، می توانند طی تقاضای کتبی با امضای حداقل بیست و پنج نفر و یا به درخواست کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس، تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، مرکب از روسای کمیسیون های تخصصی و اعضاء کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس را درخواست نمایند. کمیسیون آیین نامه داخلی مکلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشکیل هیات رسیدگی به اعتراضات، اقدام نماید. هیات اخیر مکلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبین معترضین، به موضوع رسیدگی نماید. در صورتی که اکثریت اعضاء هیات رای بر عدم صلاحیت فرد مورد اعتراض دادند عضویت وی در هیات رئیسه تعلیق میگردد. گزارش هیات در این باره در جلسه غیر علنی مورد بررسی قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی مجلس بدون بحث به رای گیری گذاشته میشود. در صورت رد عدم صلاحیت، عضو مزبور به کار خود ادامه خواهد داد و در غیر این صورت از سمت خود مستعفی شناخته میشود و حق شرکت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رسیدگی کننده به اعتراض، در ابتدای نخستین جلسه خود هیات رئیسه ای را وفق مقررات مربوط به انتخاب هیات رئیسه کمیسیون ها، انتخاب می نمایند. جلسات هیات باحضور سه چهارم اعضاء رسمیت می یابد و مناط اعتبار تصمیمات آن، رای اکثریت مطلق حاضرین میباشد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هیات رئیسه مجلس، حق رای در جلسه هیات رسیدگی کننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رسیدگی فوق مانع از انجام وظایف قانونی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی نسبت به طرز کار مجلس نخواهد بود و نمایندگان می توانند از آن طریق نیز نسبت به عملکرد هیات رئیسه نظارت و پیگیری نمایند.
تبصره۴(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– نحوه رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف رئیس کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز رئیس و دادستان دیوان محاسبات و همچنین سایر نمایندگان مجلس که با رای مجلس انتخاب می شوند ولی در این آیین نامه برای رسیدگی به اعتراض در مورد ایفای وظایف آنان روشی مشخص نشده است طبق این ماده است.
تبصره۵ (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– چنانچه ده نفر از نمایندگان به عملکرد هر یک از نمایندگان منتخب مجلس در هیاتها، مجامع و شوراهای غیراستانی و غیرشهرستانی معترض باشند، طبق این ماده به عملکرد آنان رسیدگی میشود.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– شعب و کمیسیون ها
الف – شعب
ماده ۲۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه به طور مساوی به پانزده شعبه تقسیم می شوند و افراد باقیمانده به ترتیب از شعبه اول به بعد، یک یک به شعب افزوده می شوند. نمایندگانی که بعداً سوگند یاد می کنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته می شوند. هر شعبه دارای یک رئیس، دو نایب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر خواهد بود که جداگانه با رای مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کل اعضاء شعبه، انتخاب می شوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد. نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی به وسیله سخنگو به اطلاع مجلس می رسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء میباشد و تصمیمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۲۷ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات آنها عبارتند از:
۱- رسیدگی به اعتبارنامه ها.
۲- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق.
۳- تعیین اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس.
۴- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت در کمیسیون های تخصصی مجلس.
ماده ۲۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هر یک از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قید اسامی حاضرین و غایبین و تاخیرکنندگان به وسیله دبیر شعبه تنظیم و تقدیم هیات رئیسه مجلس نمایند.
ب – کمیسیون ها
ماده ۲۹ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– مجلس دارای کمیسیون های تخصصی و کمیسیون های خاص با محدوده وظایف مشخص به شرح مذکور در آیین نامه داخلی مجلس میباشد.تعداد اعضای کمیسیون های تخصصی، حداقل نوزده و حداکثر بیست و سه نفر است و تعداد اعضای کمیسیون های خاص طبق مواد (۴۳) تا (۴۸) آیین نامه داخلی تعیین میشود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۹/۰۶/۱۹)
– در دوره یازدهم، هیات مشترک روسای شعب و هیات رئیسه مجلس میتواند حداقل اعضای کمیسیون قضایی و حقوقی را تعیین کند.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– تعیین مصادیق و تهیه شرح وظایف و اختیارات کمیسیونها با رعایت کلیت آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی توسط هیات رئیسه مجلس یا هر یک از کمیسیونها و یا حداقل پنجاه نفر از نمایندگان پیشنهاد میشود و پس از تصویب در جلسه مشترک هیات رئیسه مجلس، اعضای کمیسیون آیین نامه داخلی و روسای کمیسیونهای تخصصی اجراء میشود. جلسه مشترک فوق الذکر به ریاست ‎رئیس یا یکی از نواب رئیس مجلس و با حضور حداقل دو سوم اعضاء رسمیت می یابد و مصوبات آن با رای حداقل دو سوم اعضاء حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
۱ – کمیسیون تحقیق
ماده ۳۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– به منظور بررسی اعتبارنامه هایی که توسط شعب مورد تایید قرار نگرفته و یا از سوی نمایندگان مورد اعتراض واقع شده است هر یک از شعب موظفند پس از تعیین هیات رئیسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضای خود را که آگاهی بیشتری به مسائل حقوقی داشته و از صلاحیت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضای اصلی و علی البدل کمیسیون تحقیق انتخاب نمایند و نتیجه را به هیات رئیسه گزارش تا در جلسه علنی قرائت گردد.
۲ – کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس
ماده ۳۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هر شعبه یک نفر دیگر از اعضاء خود را که واجد صلاحیت باشد برای تشکیل کمیسیون آیین نامه داخلی مجلس معین و نتیجه را به مجلس گزارش خواهد کرد. این کمیسیون علاوه بر انجام وظایف مقرر در این آیین نامه، طرح های مربوط به اصلاح آیین نامه داخلی مجلس را رسیدگی کرده و نظر خود را به مجلس گزارش مینماید تا مطابق آیین نامه مورد بررسی قرار گیرد.
۳ – کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی
ماده۳۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– به منظور سامان دادن و کارآمد سازی مجلس و نمایندگان، خصوصاً نسبت به طرز کار قوای مجریه و قضاییه و مجلس مبتنی بر اصول متعدد قانون اساسی بالاخص اصل نودم (۹۰)، کمیسیونی به نام اصل نودم (۹۰) قانون اساسی تشکیل میگردد تا طبق قوانین مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید. اعضاء این کمیسیون به شرح ذیل است: ۱- از هر کمیسیون تخصصی یک نفر با معرفی کمیسیون مربوطه. ۲- هشت (۸) نفر از نمایندگان که توسط روسای شعب و هیات رئیسه به عنوان اعضاء ثابت انتخاب می شوند.
تبصره ۱(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– رئیس کمیسیون با پیشنهاد هیات رئیسه مجلس از بین اعضاء ثابت کمیسیون و با رای مجلس برای مدت یک سال انتخاب میگردد.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اعضاء ثابت کمیسیون نباید عضو کمیسیون های تخصصی مجلس باشند.
۴ – کمیسیون های تخصصی
ماده ۳۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هریک از کمیسیون های تخصصی مجلس که مطابق این آیین نامه تشکیل می گردند در محدوده تخصصی خود دارای وظایف و اختیاراتی به شرح زیر میباشند:
۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بررسی طرح ها و لوایح ارجاعی و گزارش آن به مجلس شورای اسلامی.
۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
-بررسی و تصویب آزمایشی طرحها و لوایح و همچنین تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکت ها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت که طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی به آنها محول میگردد.
۳(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– رسیدگی به درخواست های تحقیق و تفحص
۴ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
-رسیدگی به سوال نمایندگان از رئیس جمهور و وزیران
۵ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– بررسی موارد ارجاعی از لوایح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به کمیسیون تلفیق.
۶ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– کسب اطلاع از کم و کیف اداره امور کشور، دریافت و بررسی گزارش های عملکردی و نظارتی از اجراء قوانین مربوط به دستگاه های ذی ربط.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– کمیسیون ها راساً یا با تقاضای حداقل ده نفر از نمایندگان می توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات یا سوء مدیریت، با دعوت از مسئولین ذی ربط موضوع را بررسی نموده و گزارش آن را به هیات رئیسه ارائه نمایند در صورتی که درخواست بررسی از سوی نمایندگان باشد حداکثر پنج نفر از آنها می توانند در تهیه گزارش با کمیسیون، مشارکت نمایند هیات رئیسه میتواند گزارش مذکور را در دستور کار مجلس قراردهد. در این صورت
سخنگو
کمیسیون و نماینده دولت هرکدام به میزان پانزده دقیقه و شش نفر از نمایندگان به قید قرعه از بین متقاضیان هر کدام به میزان پنج دقیقه، نظرات خود را بیان می نمایند. هرگاه کمیسیون همراه با گزارش پیشنهادهایی برای تصویب به مجلس ارائه نماید با رعایت مفاد آیین نامه داخلی در دستور حداکثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آیین نامه داخلی رسیدگی میشود نمایندگان می توانند پیشنهادهای خود را تا (۴۸) ساعت پس از پایان قرائت گزارش به کمیسیون تحویل نمایند. کمیسیون تا یک هفته گزارش نهایی خود را به مجلس ارائه میدهد.در صورتی که کمیسیون در گزارش خود، در مورد ناکارآمدی مسئول ذی ربط دلایلی ارائه نماید مراتب توسط هیات رئیسه به بالاترین مقام مسئول مذکور برای اقدام مقتضی اعلام میگردد.
۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– تهیه گزارش موردی و سالانه در خصوص امور اجرایی دستگاه ها و نحوه اجراء قوانین به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نکات مثبت، منفی و پیشنهاد نحوه اصلاح آن و تقدیم گزارش به مجلس جهت قرائت.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– پاسخ دولت راجع به گزارشهای کمیسیون های تخصصی در دستور کار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست کمیسیون های تخصصی، موضوع گزارشهای یاد شده جهت بررسی به کمیسیون اصل نودم (۹۰) ارسال و کمیسیون مذکور نتایج بررسی خود را به مجلس ارائه خواهد کرد.
تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– کمیسیون های تخصصی مجلس می توانند به تعداد کافی مشاور ذی صلاح به ویژه از میان نمایندگان ادوارگذشته که در مسائل کمیسیون صاحب تخصص و تجربه باشند از طریق هیات رئیسه به خدمت بگیرند.
ماده ۳۴ (اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸)
– کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری برای انجام وظایف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومی، آموزش فنی و حرفه ای، آموزش عالی، تحقیقات و فن آوری، مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون اجتماعی برای انجام وظایف محوله در محدوده امور اداری و استخدامی، کار، اشتغال، روابط کار و تعاون مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون اقتصادی برای انجام وظایف محوله در محدوده اقتصاد و دارائی، بازرگانی داخلی، بازرگانی خارجی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست و روابط خارجی، دفاع، اطلاعات و امنیت مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون انرژی برای انجام وظایف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نیروگاههای آبی و برقی، انرژی اتمی و انرژی های نو مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۳۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات برای انجام وظایف محوله درمحدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و دیوان محاسبات و امور مالی مجلس و آمار و خدمات عمومی فنی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظایف تخصصی در ماده (۳۳) و این ماده موظف است نسبت به امور زیر اقدام نماید:
۱ – نظارت و مراقبت بر اجرای مقررات بودجه و امور مالی مجلس و نحوه هزینه کردن آن.
۲ – رسیدگی به عملکرد بودجه سالیانه مجلس و ارائه گزارش آن حداکثر تا پایان شهریور ماه سال بعد. این گزارش جهت اطلاع نمایندگان چاپ میگردد.
۳ – بازرسی و رسیدگی دقیق و نظارت درمورد کلیه اموال و اشیاء منقول و غیر منقول مجلس شورای اسلامی و ارائه گزارش سالیانه جهت چاپ و توزیع بین نمایندگان.
۴ – معرفی دو نامزد به عنوان رئیس دیوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان دیوان محاسبات جهت انتخاب یکی از آنها توسط مجلس شورای اسلامی.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– برخورداری از مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهای مدیریتی موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ و همطرازان آنان و حداقل بیست سال سابقه کار، از شرایط احراز سمت رئیس و دادستان دیوان محاسبات است.
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– نحوه انتخاب نامزدهای ریاست و دادستان دیوان محاسبات در کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آیین نامه ای است که توسط کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات تهیه میشود و به تصویب کمیسیون آیین نامه داخلی می رسد.
ماده ۴۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون بهداشت و درمان برای انجام وظایف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزیستی، تامین اجتماعی و بیمه های اجتماعی و هلال احمر مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۰ مکرر (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها برای انجام وظایف محوله در محدوده سیاست داخلی، شوراها، امورغیرعمرانی شهرداری ها و ثبت احوال مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون صنایع و معادن برای انجام وظایف محوله درمحدوده صنایع، پست، مخابرات، معادن، پتروشیمی، صنایع هوا فضا و ارتباطات مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون عمران برای انجام وظایف محوله در محدوده راه و ترابری، مسکن، عمران شهری و عمران روستایی و امور عمرانی شهرداری ها و دهیاری ها مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون فرهنگی برای انجام وظایف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبلیغات، صدا و سیما و ارتباطات جمعی، تربیت بدنی و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون قضایی و حقوقی برای انجام وظایف محوله در محدوده قضایی و حقوقی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
ماده ۴۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست برای انجام وظایف محوله در محدوده کشاورزی، منابع آب، دام و طیور، شیلات، محیط زیست و هواشناسی مطابق ضوابط این آیین نامه تشکیل میشود.
۵ – مقررات مشترک کمیسیون ها
ماده ۴۶ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– هر یک از نمایندگان برای تعیین کمیسیون تخصصی خود فرمهای امتیازبندی را از شعبه مربوط دریافت می کند و پس از تکمیل فرم به همراه تعیین دو اولویت پیشنهادی، حداکثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هیات رئیسه مجلس تحویل میدهد.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– فرم امتیازبندی و دستورالعمل اجرایی این ماده، بر اساس شاخص های: تحصیلات، سوابق اجرایی مرتبط و نمایندگی مجلس و سابقه عضویت در کمیسیون، ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط هیات رئیسه مجلس تهیه میشود و به تصویب جلسه مشترک هیات رئیسه و کمیسیون آیین نامه داخلی می رسد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– به منظور آشنایی نمایندگان با سوابق یکدیگر، معاونت قوانین موظف است همزمان با شروع فعالیت شعب، اسامی نمایندگان را به همراه تحصیلات، سوابق اجرایی و سابقه عضویت در کمیسیون ها (در صورت برخورداری از سابقه نمایندگی) تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده ۴۷ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– هیات رئیسه پس از دریافت نظر شعب و تعیین امتیاز و رتبه بندی، نسبت به تکثیر و توزیع گزارش آن اقدام می کند. نمایندگان معترض می توانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتیازها به هیات رئیسه تقدیم کنند تا هیاتی مشترک، متشکل از هیات رئیسه مجلس و روسای شعب با دعوت از نماینده معترض به امتیاز خود، ظرف مدت چهل ساعت پس از انقضای مهلت فوق، به اعتراضات رسیدگی و اعلام نظر نماید. پس از اتمام این مراحل هیات رئیسه نسبت به تعیین و اعلام فهرست اعضای کمیسیون های تخصصی بر مبنای امتیازت هر فرد، اقدام می کند.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– پس از اعلام اسامی اعضای کمیسیون های تخصصی، در صورتی که هر یک از نمایندگان به کمیسیون انتخاب شده اعتراض داشته باشد،میتواند ظرف مدت بیست و چهار ساعت اعتراض خود را مکتوب به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند تا هیات مشترک فوق الذکر با استماع نظرات معترضان و بررسی اعتراض های واصله نسبت به تعیین نهایی اعضای کمیسیون های تخصصی تا چهل و هشت ساعت پس از انقضای مهلت اعتراض، اقدام کند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بین افرادی که رای مساوی آورده و احتساب آنان به عنوان عضو یک کمیسیون باعث افزایش سقف آن کمیسیون میشود قرعه کشی انجام میگیرد.
تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– امتیازبندی و تعیین اعضای هر کمیسیون به ترتیب از کمیسیون هایی که بیشترین متقاضی دارد، انجام میشود و پس از تکمیل اعضای کمیسیون های مذکور، نمایندگان بازمانده از اولویت اول انتخابی خود، با متقاضیان اولویت اول کمیسیون بعدی امتیازبندی و تعیین کمیسیون می شوند.
تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶)
– نمایندگانی که درهیچ یک از اولویت های خود انتخاب نشده اند موظفند از دیگر کمیسیون های تکمیل نشده در اولویت دیگر تعیین نمایند.
تبصره ۵ (الحاقی ۱۴۰۱/۰۴/۰۸)
– پس از تعیین اعضای کمیسیون های تخصصی، چنانچه به هر دلیل در حین دوره، نماینده جدیدی به مجلس راه یابد، برای تعیین کمیسیون تخصصی وی مطابق فرایند مذکور اقدام میشود، چنانچه ظرفیت کمیسیون مورد تقاضا تکمیل باشد، در صورتی که امتیاز مکتسبه وی برای کمیسیون مورد درخواست، از میانگین امتیاز مکتسبه سه نماینده آخر پذیرفته شده در همان کمیسیون بیشتر باشد، رعایت سقف مقرر در ماده (۳۸) این قانون الزامی نیست و حداکثر دو نماینده به سقف تعداد اعضای کمیسیون میتواند اضافه گردد.
در صورت ایجاد ظرفیت جدید در کمیسیون ها به دلیل استعفاء، فوت و یا امثال آن تعیین عضو جدید مطابق این تبصره با کسب امتیازات لازم صورت میگیرد.
ماده ۴۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هریک از کمیسیون های تخصصی مجلس موظف است از میان اعضای خود کمیته و یا کمیته های فرعی متناسب با موضوعات مربوط تشکیل دهد. کمیته های فرعی دارای یک رئیس، یک نایب رئیس و یک دبیر خواهند بود که توسط اعضای همان کمیته انتخاب می گردند. مصوبات کمیته های فرعی بعد از تصویب در کمیسیون رسمیت خواهد داشت.
ماده ۴۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از انتخاب اعضای کمیسیون ها، هر کمیسیون به ریاست مسن ترین عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً یک رئیس، دو نایب رئیس، یک سخنگو و دو دبیر با رای مخفی با ورقه با اکثریت نسبی به مدت یک سال انتخاب مینماید.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– معاونت قوانین موظف است در شروع کار هر دوره مجلس سوابق کاری و میزان تحصیلات اعضای هر کمیسیون را قبل از انتخاب هیات رئیسه آن کمیسیون دراختیار اعضاء قرار دهد.
ماده ۵۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مناط اعتبار برای رسمیت جلسه کمیسیون ها حضور حداقل دوسوم اعضاء میباشد. مصوبات کمیسیون با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده ۵۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هر نماینده شش ماه یک بار میتواند تقاضای تغییر کمیسیون خود را به هیات رئیسه مجلس ارائه کند. انتقال به کمیسیون دیگر با رعایت نصاب مقرر در این آیین نامه و با موافقت اکثریت اعضای کمیسیون های ذی ربط امکان پذیر است.
ماده ۵۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
-رئیس مجلس حداقل یک نفر از کارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبیر دراختیار هر کمیسیون قرار میدهد تا نسبت به امور کارشناسی و اداری مربوطه از قبیل ارتباط با رئیس و ادارات مجلس و کمیسیون ها و تنظیم و توزیع مراسلات، ضبط مذاکرات، بایگانی اوراق و پرونده ها، تسریع جریان امور دفتری و تهیه صورتجلسات و سایر امور اداری اقدام نماید.
ماده ۵۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– گزارش عملکرد کمیسیون ها بایستی هر ماه یکبار به هیات رئیسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضی به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده ۵۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورتی که نمایندگان از طرف کمیسیون برای ادای توضیح در زمینه سوال و یا پیشنهاد خود دعوت شوند موظف به شرکت خواهند بود و عدم شرکت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سوال و یا پیشنهاد خواهد بود.
ماده ۵۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تمام اسناد و اوراق مربوط به اموری که باید در کمیسیون ها بررسی شود از طرف هیات رئیسه به آن کمیسیون ارجاع میشود. نمایندگان می توانند آن اسناد را ملاحظه کنند، اسناد مزبور نباید از کمیسیون خارج گردد. این اسناد به انضمام اسناد مذاکرات و اقدامات جاری کمیسیون در محل کمیسیون بایگانی و در پایان هر دوره به بایگانی مجلس منتقل میشود.
ماده ۵۶ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– پس از آنکه مجلس در باره طرح یا لایحه ای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در معاونت قوانین مجلس یا کمیسیون ها (در خصوص قوانین آزمایشی) بایگانی میشود.
۶ – سایر مقررات
ماده ۵۷ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیون های تخصصی را بپذیرد و در صورت تمایل میتواند در کمیسیون های دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
تبصره۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– عضویت در کمیسیون های تحقیق و تدوین آیین نامه داخلی مجلس مانع از عضویت در کمیسیون دیگر نخواهد بود.
تبصره۲(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– چنانچه نمایندگان عضو کمیسیونهای خاص در سال سی ساعت غیبت اعم از موجه و غیر موجه داشته باشند ادامه عضویت آنها در کمیسیون منوط به موافقت اکثریت اعضاء آن کمیسیون خاص است. این موافقت با رای گیری با ورقه انجام میشود.
۷ – کمیسیون مشترک
ماده ۵۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مورد طرح ها و لوایحی که به تشخیص هیات رئیسه به دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشند، کمیسیون مشترک تشکیل میگردد. تعداد اعضاء کمیسیون مشترک بیست و سه نفر میباشد. تعیین سهم هر کمیسیون به وسیله هیات رئیسه مجلس و انتخاب آنان توسط کمیسیون ذی ربط میباشد.
کمیسیون مشترک در انتخاب هیات رئیسه و ارائه گزارش و سایر مقررات مانند دیگر کمیسیون ها اقدام مینماید.
۸ – کمیسیون ویژه
ماده ۵۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مسائل مهم و استثنائی که برای کشور پیش می آید و دراین خصوص تشکیل کمیسیون ویژه ای برای رسیدگی و تهیه گزارش ضرورت پیدا می کند، به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، این کمیسیون تشکیل میشود. اعضای کمیسیون ویژه که پانزده نفر خواهند بود، مستقیما در جلسه علنی توسط نمایندگان با رای مخفی و اکثریت نسبی انتخاب خواهند شد. هیات رئیسه کمیسیون ویژه همانند دیگر کمیسیون ها انتخاب خواهد شد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه مجلس میتواند طرح ها و لوایحی را که در حوزه مسائل مربوط به کمیسیون ویژه تشخیص دهد به آن کمیسیون ارجاع نماید.
مبحث سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیلات اداری و پشتیبانی مجلس
اول (منسوخ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– امور اداری، مالی و خدماتی مجلس
ماده ۶۰(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مسئولیت و اختیار کلیه امور اجرایی مجلس اعم از تشکیلاتی، مالی، معاملاتی،اداری، استخدامی، حقوقی، فنی، پشتیبانی، ارتباطات داخلی و بین المللی، حفاظت، حراست و نظایر آن به عهده رئیس مجلس شورای اسلامی است.
تبصره ۱(اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸)
– رئیس مجلس میتواند بخشی از وظایف و اختیارات خود را به بعضی از اعضای هیات رئیسه، معاونین قوانین، نظارت و اجرایی یا مسئولین ذی ربط تفویض نماید.
تبصره ۲(اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اساسنامه سازمان ها، نظام مالی و ساختار تشکیلات مربوط به مجلس شورای اسلامی به جز امور قانونگذاری و همچنین ضوابط اجرایی و دستورالعمل های کلیه اختیارات موضوع این ماده به تصویب کمیسیون آ یین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
ماده ۶۱ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– وظایف ناظران عبارتند از:
۱- تنظیم برنامه ها و سیاست های مالی، استخدامی، خدماتی، تبلیغی و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئیس مجلس جهت طی مراحل بعدی.
۲- نظارت و اتخاذ تصمیم لازم در خصوص عملکرد کلیه واحدهای ساختار تشکیلات اداری مجلس، نحوه اجرای مصوبات هیات رئیسه و کمیسیون آیین نامه داخلی در خصوص تبصره (۲) ماده (۶۰)
۳- نظارت بر روند تهیه و پیشنهاد بودجه سالیانه مجلس و پیگیری مراحل بعدی آن.
۴- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنیه و اموال و موسسات مجلس.
۵- نظارت بر عملکرد مرکز پژوهشها، مرکز اسناد، کتابخانه و موزه مجلس که طبق قوانین مربوط به خود تشکیل گردیده اند.
۶- پیگیری مشکلات نمایندگان و ارائه راه حل مناسب به هیات رئیسه.
۷- نظارت بر سایر امور اداری و مالی و خدماتی مجلس.
ماده ۶۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه میتواند در چهارچوب امکانات موجود و بودجه مصوب تشکیلات مناسبی را جهت تدوین، نگارش، ویرایش حقوقی و ادبی طرح ها و لوایح ایجاد نماید. نظرات این تشکیلات قبل از تصویب نهایی طرح یا لایحه در مجلس، با موافقت کمیسیون ذی ربط انجام میشود.
ماده ۶۳(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در راستای ایفای هرچه بهتر وظیفه نمایندگی، همچنین حفظ شان و منزلت مجلس و جایگاه حقیقی نمایندگان، هیات رئیسه میتواند به منظور برقراری ارتباط موثر (دیداری، شنیداری، مکتوب) نمایندگان با موکلین و نمایندگان دستگاه های اجرایی و نهادهای رسمی و غیررسمی در مرکز و حوزه انتخابیه با اختصاص فضای فیزیکی مناسب (دفاتر کار و ملاقات عمومی) هرگونه امکانات سخت افزاری و نرم افزاری مورد نیاز را در شان نظام جمهوری اسلامی فراهم نماید. اعتبارات مورد نیاز در بودجه سالانه مجلس پیش بینی میشود.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در هر دوره مجلس، نمایندگان می توانند حداکثر پنج نفر از کارکنان یا کارشناسان دستگاه های مشمول ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری را برای به کارگیری در دفتر ارتباطات مردمی جهت امور مشاوره ای، اداری و خدماتی از دستگاه ذی ربط درخواست نمایند. در این صورت با هماهنگی دستگاه مبدا، درخواست ماموریت افراد موردنظر معمول و شخص یا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمی نماینده، مامور می شوند.
حقوق، مزایا، حق ماموریت و اضافه کار این ماموران طبق قوانین و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مامورکننده میباشد و میزان اضافه کار تا سقف مصوب اداره مربوطه و ماموریت ماهیانه و مرخصی استفاده شده توسط رئیس دفتر نماینده به دستگاه ذی ربط اعلام میشود. افزایش کلیه حقوق قانونی این ماموران از جمله ارتقاء، افزایش حقوق سنواتی، افزایش گروه و رتبه و سایر موارد مشابه در دوران ماموریت این افراد همانند سایر کارکنان دستگاه ذی ربط میباشد.
تعداد افراد مورد نیاز هر حوزه انتخابیه با توجه به تعداد نمایندگان، تعداد شهر و روستا، جمعیت و وسعت، شرایط اقلیمی و جغرافیایی و سایر قابلیت های هر حوزه توسط کمیسیون آ یین نامه داخلی مجلس تعیین میشود.
پس از اعلام پایان ماموریت، دستگاه ذی ربط موظف است این افراد را حداقل در پست سازمانی قبل از ماموریت و یا پست همطراز به کار گیرد.
این مصوبه نافی تبصره (۳) ماده (۲) قانون استخدامی کارکنان مجلس شورای اسلامی مصوب ۲۳/ ۸/ ۱۳۷۲ مجلس شورای اسلامی نمیباشد.
ماده ۶۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که نمایندگان لازم بدانند بنا به پیشنهاد رئیس مجلس و یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس شورای اسلامی، وزراء مکلف به حضور در مجلس میباشند و هرگاه تقاضا کنند و مطلبی داشته باشند، مطالب آنان استماع میشود.
تبصره ۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه مجلس میتواند تمام یا بخشی از یک جلسه مجلس را برای رسیدگی به امور مهم و اساسی کشور اختصاص دهد.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– دستور این جلسات و چگونگی اداره آن توسط هیات رئیسه تعیین خواهد شد.
فصل دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان
مبحث اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رسیدگی به اعتبارنامه نمایندگان
ماده ۶۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اعتبارنامه ها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزه های انتخاباتی مجلس شورای اسلامی که بر اساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانین مجلس با نظارت هیات رئیسه سنی تنظیم شده است، به ترتیب به شعب پانزده گانه جهت رسیدگی ارجاع میشود. هیات رئیسه موظف است فهرست اعتبارنامه های ارجاعی را قبل از آغاز رسیدگی، تکثیر کند و در اختیار نمایندگان قرار دهد. چنانچه هر یک از نمایندگان به اعتبارنامه ای معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاریخ انتشار فهرست مذکور حداکثر تا پایان وقت اداری روز سوم، موظف است اعتراض کتبی خود را امضا و به انضمام مدارک و اسناد مربوط به شعبه ذی ربط تقدیم کند.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– شعبه موظف است عدم رسیدگی شورای نگهبان به موضوع مورد اعتراض یا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز کند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت میشود و در صورت عدم امکان، به ترتیب رئیس و یا یکی از نواب رئیس یا دبیران وظیفه او را انجام میدهد.
ماده ۶۶ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– شعبه موظف است حداکثر ظرف مدت سه روز کاری گزارش تایید آن دسته از اعتبارنامه های واصله را که معترض ندارند، به صورت یکجا به هیات رئیسه ارسال کند تا برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار گیرد.
اعتبارنامه هایی که مورد اعتراض نمایندگان قرار گرفته است، حداکثر ظرف مدت پنج روز کاری توسط شعبه رسیدگی میشود. در صورتی که نظر شعبه تایید اعتبارنامه باشد، گزارش تایید آن برای تصمیم گیری به مجلس ارائه میشود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طریق هیات رئیسه مجلس به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهد شد تا پس از رسیدگی و ارائه گزارش، برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار گیرد.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– شعبه موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از بررسی اعتبارنامه از معترض یا معترضان جهت توضیح اعتراض و از نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر یک از آنان مانع رسیدگی نیست. معترض یا معترضان در صورت عدم حضور غیر موجه در شعبه، در جلسه علنی حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور باید به تایید هیات رئیسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط یک بار دیگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشکیل میشود و نظر خود را اعلام می کند.
ماده ۶۷ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هیچ شعبه ای نمی تواند تقدیم گزارش خود را بیش از پنج روز کاری از تاریخ دریافت پرونده به تعویق اندازد. در صورتی که تاخیر به حکم ضرورت پیش آمده باشد، رئیس و در غیاب او نایب رئیس شعبه مکلف است هیات رئیسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هیات رئیسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غیراین صورت به شعبه بعد ارجاع مینماید که ظرف پنج روز کاری پس از دریافت پرونده، گزارش دهد.
ماده ۶۸ (منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– گزارش هریک از شعب درباره تایید یا رد اعتبارنامه ها بدون ذکر دلیل در مجلس قرائت میشود. درصورتی که گزارش شعبه مبنی بررد اعتبارنامه باشد و یا اینکه معترضین بر اعتراض خود باقی باشند، اعتبارنامه به کمیسیون تحقیق ارجاع خواهدشد.
درغیراین صورت اعتبارنامه مصوب تلقی گردیده و رئیس مجلس تصویب آن را اعلام مینماید.
ماده ۶۹ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– کمیسیون تحقیق حداکثر ظرف مدت پانزده روز به دلایل و توضیحات کتبی شعب و معترض یا معترضان رسیدگی می کند و پس از استماع و بررسی توضیحات معترض یا معترضان و دفاعیات کتبی یا حضوری نماینده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال می کند.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در صورتی که تعداد معترضان بیش از سه نفر باشد، می توانند سه نفر را به صورت مکتوب معرفی کنند تا در شعبه و کمیسیون تحقیق جهت ارائه توضیحات لازم حضور یابند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– کمیسیون تحقیق موظف است حداقل بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی به اعتبارنامه از معترض یا معترضان و نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده ۷۰ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– چنانچه کمیسیون تحقیق، اعتبارنامه رد شده از سوی شعبه را رسیدگی کند و نظر به تایید اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن برای تصمیم گیری مجلس در دستور کار قرار میگیرد و در صورتی که نظر کمیسیون مبنی بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداکثر به مدت پانزده دقیقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه میشود. نماینده ای که اعتبارنامه اش توسط کمیسیون رد شده است حداکثر به مدت سی دقیقه فرصت دارد تا از خود دفاع کند، ضمن اینکه میتواند بخشی از وقت خود را حداکثر به دو نفر از نمایندگان واگذار کند، سپس گزارش کمیسیون تحقیق به رای گذاشته میشود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصویب مجلس نرسد، رئیس جلسه تصویب آن را اعلام می کند.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در صورتی که کمیسیون تحقیق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکند، نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است یا پانزده نفر از نمایندگان می توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هیات رئیسه درخواست کنند و هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت گزارش شعبه را در دستور کار مجلس قرار دهد تا مطابق این ماده مورد رسیدگی قرار گیرد. به جای نظر کمیسیون، نظر شعبه به مدت پانزده دقیقه مطرح میشود.
ماده ۷۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه نماینده بدون عذر موجه (به تشخیص هیات رئیسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وی برای دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش کمیسیون تحقیق و صحبت معترض وارد رای گیری میشود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورتی که نماینده یا نمایندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند می توانند بااطلاع قبلی هیات رئیسه، دلائل اعتراض خود را کتباً به نماینده دیگری تحویل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده ۷۲ (منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اگر کمیسیون تحقیق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نکرد، نماینده ای که اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع گردیده، میتواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلایل عدم گزارش کمیسیون تحقیق، از هیات رئیسه درخواست بنماید. همچنین پانزده نفر از نمایندگان هم می توانند چنین تقاضایی را از هیات رئیسه بنمایند. هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت این درخواست را در مجلس مطرح نماید. پس از استماع توضیح کمیسیون، مجلس در این مورد تصمیم میگیرد. در صورت موجه بودن علت تاخیر، مجلس میتواند مهلت را تا پانزده روز دیگر تمدید نماید. در غیراین صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح میگردد و نماینده معترض و در صورت نبودن معترض سخنگوی شعبه مربوطه دلائل عدم تایید صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بیان می کند. پس از دفاع نماینده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رای گیری میشود.
ماده ۷۳ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در هر مرحله، رای گیری برای اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفی و با ورقه مخصوص انجام میشود.
ماده ۷۴ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– نماینده ای که به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند سایر نمایندگان، از کلیه حقوق اعم از اعلام رای و نامزد شدن برای عضویت در هیات رئیسه و سایر انتخابات برخوردار است، لیکن در زمان بررسی اعتبارنامه خود در شعبه، کمیسیون تحقیق و مجلس حق رای ندارد.
مبحث دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– حقوق و تعهدات نمایندگان
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مصونیت نمایندگان
ماده ۷۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بر طبق اصل هشتاد و ششم (۸۶) قانون اساسی نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر خود کاملاً آزادند و نمی توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده اند یا آرائی که در مقام ایفای وظایف خود داده اند تعقیب یا توقیف کرد و یا از حقوق اجتماعی محروم نمود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– وظایف نمایندگی شامل نطق، بحثهای داخل دستور، بحثهای جلسات کمیسیون ها، اظهارنظراتی که برای اعمال اصل هشتاد و چهارم (۸۴) قانون اساسی انجام میشود و سایر موارد نظارتی و قانونی است.
ماده ۷۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه به تشخیص هیات رئیسه نماینده ای در سخنان خود در جلسه علنی به کسی نسبت ناروا داده و یا هتک حرمت نماید فرد مزبور میتواند در دفاع از خود، به صورت مکتوب به اتهام وارده پاسخ گوید. پاسخ ارسالی درصورتی که بیش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهین و افترا نباشد، در اولین فرصت در جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۷۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اگر در جلسه رسمی ضمن نطق یا مذاکره صریحاً یا تلویحاً نسبت سوئی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده واظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماینده مذکور برای رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه یا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت تا پنج دقیقه اجازه نطق داده میشود.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تعهدات نمایندگان
ماده ۷۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان براساس مسئولیت نمایندگی، متعهد و ملتزم به حفظ حیثیات مجلس و نمایندگان و رعایت نظم و نوبت و اجراء آیین نامه داخلی میباشند. در مواردی که نماینده ای رعایت تعهدات فوق را ننماید اقدامات ذیل به ترتیب از طرف رئیس به عمل خواهد آمد:
۱ – تذکر شفاهی در جلسه علنی.
۲ – اخطار در جلسه علنی.
۳ – احضار و توبیخ متخلف در جلسه هیات رئیسه.
ماده ۷۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس جلسه نسبت به نمایندگانی که از موضوع مذاکره خارج می شوند و یا بدون اجازه صحبت می کنند وهمچنین نسبت به نمایندگانی که به واسطه عدم رعایت آیین نامه داخلی یا به انحاء دیگر رعایت نظامات مجلس را نمی نمایند تذکر میدهد.
ماده ۸۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که رئیس به یکی از نمایندگان دو بار تذکر داد و نماینده مجدداً از حدود نظم خارج گردید، رئیس به او اخطار می کند.
ماده ۸۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– توبیخ که سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس میشود در موارد ذیل اجراء میگردد:
۱ – درصورتی که نماینده ای پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
۲ – درصورتی که نماینده ای ظرف مدت یک ماه چهار مرتبه در جلسات متوالی یا شش مرتبه در مجموع مورد تذکر واقع شده باشد.
۳ – کسانی که بیش از سه جلسه متوالی یا در مجموع پنج جلسه در یک ماه تاخیر غیرمجاز داشته باشند.
سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– حقوق نمایندگان
ماده ۸۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بودجه سالانه مجلس به پیشنهاد هیات رئیسه پس از مشورت با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر برای دولت ارسال میشود تا با رعایت اصل پنجاه و دوم قانون اساسی در بودجه سالانه کل کشور درج شود.
تبصره(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مقرری و هزینه های نمایندگی درهرسال در جلسه مشترک هیات رئیسه با کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی با رعایت مقررات مالی مجلس به تصویب می رسد، نمایندگان مجلس می توانند حقوق و مزایای خود را از مجلس دریافت نمایند، قبل از تصمیم مجدد در هر دوره به صورت علی الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل میشود.
چهارم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– ماموریتها
ماده ۸۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– ماموریتهای رسمی فردی و جمعی نمایندگان برای شرکت در سمینارها، اجلاسها و بازدیدهای فنی و تخصصی در داخل و یا خارج از کشور با تصویب کمیسیون ذی ربط و تایید هیات رئیسه انجام خواهد شد. نتایج حاصل از ماموریت به آن کمیسیون و هیات رئیسه مجلس تسلیم میگردد.
پنجم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تعطیلات و مرخصیها
ماده ۸۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تعطیلات تابستانی مجلس در هر سال سی روز است که زمان آن با تشخیص مجلس تعیین میشود. هیات رئیسه میتواند در تنظیم برنامه جلسات علنی و کمیسیون ها به گونه ای عمل کند که نمایندگان در هر ماه یک هفته کاری هم برای رسیدگی به وظایف نمایندگی فرصت داشته باشد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورت ضرورت، رئیس مجلس میتواند با تقاضای حداقل پنجاه نفر از نمایندگان و یا درخواست دولت، با ذکر دلیل، در اوقات تعطیل، مجلس را به طور فوق العاده دعوت به انعقاد نماید.
ماده ۸۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان یک ماه در هر سال حق استفاده از مرخصی با حقوق را دارند. استفاده از مرخصی ضروری بدون حقوق نیز، با موافقت هیات رئیسه، حداکثر یک ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده می توانند در سال های بعد استفاده نمایند.
ماده ۸۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اجازه مرخصی تمام مدت یک جلسه یا قسمتی از جلسات مجلس با موافقت هیات رئیسه مجلس و در کمیسیون ها و شعب با روسای کمیسیون ها و شعب خواهد بود.
ماده ۸۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیچ یک از نمایندگان قبل از تحصیل مرخصی نمی تواند غیبت نماید مگر با عذر موجه از قبیل بیماری یا حوادث غیرمترقبه.
ششم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– غیبت نمایندگان
ماده ۸۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نماینده ای که بیش از یکصد ساعت متوالی یا دویست و پنجاه ساعت غیر متوالی از اوقات رسمی جلسات مجلس و کمیسیون را بدون عذر موجه در یک سال غیبت نماید، مستعفی شناخته خواهد شد. همچنین نماینده ای که به علت ناتوانی جسمی و یا بیماری بیش از چهار ماه در یک سال غیبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سی نفر از نمایندگان و تصویب دو سوم نمایندگان حاضر مبنی بر عجز وی از ایفای وظایف نمایندگی، سمت نمایندگی خود را از دست میدهد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تا یک هفته پس از اعلام رسمی مستعفی شناخته شدن نماینده، درصورتی که خود وی یا نماینده دیگری به غیر موجه بودن غیبت اعتراض کند و آن را تسلیم هیات رئیسه نماید، این اعتراض در اولین فرصت در مجلس مطرح میشود و پس از صحبت حداکثر دو مخالف و دو موافق ( هریک به مدت پانزده دقیقه) در صورتی که مجلس به موجه بودن غیبت نماینده مورد بحث رای داد، غیبت موجه شناخته خواهد شد.
یک نفر از هیات رئیسه به عنوان موافق و نماینده مورد بحث به عنوان مخالف برای صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که نماینده مستعفی شناخته شده به غیر موجه بودن غیبت خود اعتراض کرده باشد ولی در موقع طرح نتواند و یا نخواهد در مجلس حضور یابد، میتواند لایحه دفاعیه خود رابرای طرح در مجلس حداکثر تا موقع طرح، تحویل مجلس نماید. در این صورت این لایحه با حق تقدم در فرصت مقرر برای صحبت مخالفین توسط یکی از دبیران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لایحه حداکثر نیم ساعت خواهد بود.
ماده ۸۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– به غیبت و تاخیر غیر موجه حقوق تعلق نمی گیرد.
ماده ۹۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– محاسبه ساعات غیبت در کمیسیون ها با روسای کمیسیون ها و در جلسات رسمی مجلس با هیات رئیسه میباشد و در هر دو صورت، اعلان رسمی غیبت با هیات رئیسه مجلس خواهد بود.
هیات رئیسه موظف است غیبت و تاخیر غیر موجه نمایندگان در کمیسیون ها را هر ماه به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده ۹۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– غیبت، تاخیر غیر موجه نمایندگان پیش از پایان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– غیبت غیر موجه از دو جلسه کمیسیون در حکم غیبت از یک جلسه رسمی مجلس میباشد.
هفتم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– استعفا نماینده و نحوه بررسی آن
ماده ۹۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هر نماینده که اعتبارنامه او به تصویب رسیده است میتواند از مقام نمایندگی استعفاء دهد. پذیرش استعفاء موکول به تصویب مجلس است.
ماده ۹۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نماینده تقاضای استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئیس مجلس می نویسد و رئیس مجلس آن را در اولین جلسه علنی و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور کار هفته بعد میگذارد. نماینده میتواند قبل از شروع بررسی در مجلس تقاضای استعفاء خویش را مسترد دارد.
ماده
۹۴
– بررسی تقاضای استعفاء بدین ترتیب خواهد بود که ابتدا تقاضای استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضی استعفاء یا نماینده دیگری به تعیین او تقاضای دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضای استعفاء و توضیح نماینده متقاضی استعفاء حداکثر نیم ساعت است. مخالف یا مخالفین نیز حداکثر نیم ساعت می توانند صحبت کنند و پس از آن رای گیری به عمل می آید. در صورت تصویب تقاضای استعفاء مراتب از طریق رئیس مجلس به وزارت کشور اعلام میشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نماید.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هرگاه نماینده متقاضی استعفاء برای طرح تقاضای استعفای خود در مجلس حاضر نشود و کسی را هم برای دفاع از خود تعیین ننماید متن تقاضای استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداکثر به مدت پانزده دقیقه صحبت خواهد کرد و سپس رای گیری به عمل می آید.
ماده ۹۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هرگاه تقاضای استعفاء تعدادی از نمایندگان به نحوی باشد که مانع از تشکیل جلسه رسمی گردد قابل طرح در مجلس نیست.
فصل سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– گردش کار مجلس
مبحث اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– جلسات مجلس
ماده ۹۶ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان میباشد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– برای ادامه مذاکراتی که منجر به اتخاذ تصمیم و یا اخذ رای نمی شود حضور حداقل نصف نمایندگان کافی است.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– جلسات رسمی با تلاوت آیاتی چند از قرآن مجید به تشخیص هیات رئیسه که حتی الامکان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده ۹۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان باید در روزی که قبلاً برای تشکیل جلسه رسمی معین میشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخیر بدون عذر موجه از طرف هیات رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع اخذ رای با اعلام قبلی رئیس مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تاخیر و غیبت، مقررات آیین نامه ازطرف هیات رئیسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیر موجه در یک ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.
ماده ۹۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشخیص عده حضار با استفاده از تابلو است که در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسیله رئیس جلسه باید اعلام شود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورتی که تابلو خراب شود، حداکثر تا پایان همان جلسه تشخیص عده حاضر با دبیران خواهد بود و هیات رئیسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمیر و اصلاح تابلو اقدام نماید.
ماده ۹۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– حداکثر مدت برای هر جلسه رسمی چهار ساعت است که یکسره و یا با فاصله تنفس میباشد، مگر در موارد ضروری که به تشخیص رئیس و تصویب مجلس خواهد رسید. غایبین بعد از تنفس نیز مشمول مقررات مربوط به غیبت و تاخیر خواهند بود.
تبصره۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– وقت دستور جلسات رسمی مجلس چنان تنظیم خواهد شد که جز در موارد اضطراری با اول وقت ادای نماز برخورد نداشته باشد.
تبصره۲(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– مجلس برای رسیدگی به طرحها و لوایحی که در شش جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه روزه به جز روزهای تعطیل تشکیل میشود و افزایش ساعت هر جلسه با رای مجلس است.
ماده ۱۰۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اعضای هیات رئیسه مجلس باید در ساعتی که قبلاً برای تشکیل جلسات تعیین میشود، حاضر شوند و در صورت تاخیر یا غیبت بدون عذر موجه با تشخیص رئیس برطبق این آیین نامه جریمه می شوند.
ماده ۱۰۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشکیل جلسات و رعایت ترتیب مذاکرات و اجرای آیین نامه و حفظ نظم جلسه طبق این آیین نامه به عهده رئیس جلسه است.
ماده ۱۰۲ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– دستور هفتگی مجلس باید به ترتیب وصول طرحها و لوایح از کمیسیون ها و سایر موضوعات طبق این آیین نامه توسط هیات رئیسه مجلس تهیه و پس از چاپ و توزیع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعایت ترتیب مذکور الزامی است. طرحها و لوایحی که دارای اولویت باشند ممکن است بنا به تقاضای دولت و یا پانزده نفر از نمایندگان و با موافقت هیات رئیسه خارج از ترتیب وصول، در دستور هفتگی مجلس قرار گیرد. در صورتی که پنجاه نفر از نمایندگان برای طرح یا لایحه ای تقاضای اولویت کنند هیات رئیسه موظف است آن را در دستور هفتگی مجلس قرار دهد.
تبصره۱(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– حداقل پنجاه نفر از نمایندگان می توانند از رئیس جلسه مجلس تقاضا نمایند گزارش چاپ شده کمیسیون خارج از نوبت در دستور کار جلسه علنی قرار گیرد و رئیس درخواست متقاضیان را پس از صحبت یکی از متقاضیان و یک مخالف و یک موافق هر کدام به مدت پنج دقیقه، به رای میگذارد. در صورت تصویب، رسیدگی به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه یا جلسه بعد شروع میشود و با اعمال مجدد این تبصره نمی توان آن را متوقف نمود.
تبصره ۲(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– گزارش های تحقیق و تفحص، تفریغ بودجه و کمیسیون ها به جز گزارش طرح ها و لوایح، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد. این گزارش ها باید حداقل (۴۸) ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختیار نمایندگان قرار گیرد و خلاصه آن حداکثر به مدت نیم ساعت در جلسه قرائت و متن کامل گزارش در مشروح مذاکرات چاپ شود.
تبصره۳(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– هیات رئیسه میتواند تمام یا بخشی از گزارشهای واصله از دستگاهها و سازمانهایی که طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شورای اسلامی هستند را جهت قرائت در دستور کار جلسه علنی قرار دهد و گزارش کامل آن را به کمیسیونهای ذی ربط ارجاع نماید.
تبصره۴(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– کلیه گزارشهایی که در جلسه علنی مطرح میشود باید حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح، تکثیر و بین نمایندگان توزیع شود مگر مواردی که در این آیین نامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده باشد.
ماده ۱۰۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای کتبی رئیس جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیرعلنی تشکیل میشود. در این صورت، تقاضاکنندگان ادله خویش را مبنی بر وجود شرایط اضطرار و اقتضای امنیت کشور و در نتیجه لزوم برگزاری غیرعلنی جلسه رسمی مجلس، حداکثر تا مدت پانزده دقیقه، متوالیاً و یا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس یک نفر به عنوان مخالف حداکثر تا پانزده دقیقه صحبت می کند، در صورت تصویب دو سوم حاضران، کار رسیدگی در جلسه غیرعلنی ادامه می یابد، در غیراین صورت، جلسه به حالت علنی بازگشته و به روال عادی عمل خواهد کرد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مصوبات جلسه غیرعلنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تشخیص رفع شرایط اضطراری برای انتشار مذاکرات و مصوبات جلسات غیرعلنی برای اطلاع عموم با مجلس است که با پیشنهاد حداقل ده نفر از نمایندگان و مذاکره به نحو مقرر در همین ماده، در جلسه غیرعلنی و تصویب اکثریت حاضرین در مجلس عملی میگردد.
ماده ۱۰۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشکیل و دستور جلسه بعد را اعلام می کند که در صورت مذاکرات درج شود، مگر در موارد اضطراری ( به تشخیص هیات رئیسه) که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از تشکیل جلسه، باید به طور رسمی اعلام شود.
ماده ۱۰۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در صورتی که در مجلس بی نظمی و تشنج بوجود آید که مانع ادامه کار مجلس باشد و رئیس نتواند از آن جلوگیری کند، در جای خود قیام مینماید. هرگاه برخاستن رئیس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقیقه به عنوان تنفس تعطیل می کند و نمایندگان از جلسه خارج می شوند و پس از انقضای پانزده دقیقه مجدداً جلسه تشکیل میشود.
هرگاه بی نظمی و تشنج تجدید شود، رئیس جلسه را ختم و آن را به روز دیگری موکول مینماید.
مبحث دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نطق ها و مذاکرات
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نطق ها
ماده ۱۰۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در هر جلسه رسمی به جز جلسات بررسی لوایح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استیضاح یا رای اعتماد به وزیران، سه ‏نفر از نمایندگان می‏توانند به نوبت و طبق فهرستی که از قبل به قید قرعه توسط هیات رئیسه تنظیم شده است، حداکثر به مدت هفت دقیقه نطق نمایند. همچنین دو‏نفر از نمایندگانی که در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروری می توانند یک ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص یا دستگاه الکترونیکی ثبت‏نام کرده وحداکثر به مدت پنج دقیقه نطق نمایند. درصورتی که بیش از دو نفر از نمایندگان متقاضی این نطق باشند، هیات رئیسه به قید قرعه به دو‏نفر وقت خواهد داد. هیچ یک از نمایندگان نمی‏توانند در مدت دوماه بیش از یک بار نطق پنج دقیقه ای نمایند. نماینده حق واگذاری تمام وقت خود را به نماینده دیگر دارد.
ماده ۱۰۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در هر جلسه قبل از ورود در دستور، قبل از ورود در دستور رئیس میتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوری روز مطالبی را که آگاهی مجلس از آن ضروری باشد به اطلاع نمایندگان برساند. حداکثر مدت برای این مطالب پانزده دقیقه خواهد بود.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– روسای قوای مجریه و قضاییه می توانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علنی مجلس نطق نمایند. این نطق پس از وصول تقاضای آنان و اعلام موضوع نطق به رئیس مجلس پس از موافقت هیات رئیسه در اولین فرصت انجام میشود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
ماده ۱۰۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– ترتیب و مدت نطق بدین شرح است:
الف (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مدت نطق در جلسه علنی به شرح زیر خواهد بود:
۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– برای استیضاح یک وزیر دو ساعت و برای استیضاح دولت یا بیش از یک وزیر چهار ساعت. استیضاح کنندگان می توانند از بین خود یک یا چند نفر را برای بحث در موضوع استیضاح معرفی نمایند، ولی در هرحال مجموع نطقهای استیضاح کنندگان نباید از مدت فوق تجاوز نماید.
۲ (اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– درمورد کلیات هر طرح یا لایحه، ابتدا سخنگو کمیسیون اصلی حداکثر ده دقیقه گزارش میدهد، پس از آن حداکثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق وسپس نماینده دولت و پس از آن سخنگو کمیسیون هرکدام حداکثر پنج دقیقه صحبت می‏کنند.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲)
– درمورد طرح ها و لوایح مهم یا مفصل با پیشنهاد حداقل دو نفر توسط رئیس جلسه یا بیست و پنج نفر از نمایندگان و رای اکثریت مطلق نمایندگان حاضر، می‏توان تعداد و یا وقت مخالف و موافق و وقت نماینده دولت و
سخنگو
کمیسیون را حداکثر تا دو برابر افزایش داد.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در بررسی کلیات طرح های دو یا سه‏فوریتی و طرح هایی که کمیسیون اصلی در موعد مقرر گزارش نداده است یکی از طراحان می‏تواند به جای
سخنگو
در ابتدا و انتهای رسیدگی در مجلس صحبت کند.
۳(اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– برای موارد ذیل هر یک پنج دقیقه:
– دفاع دربرابر توهین و تحریف نطق.
– مخالفت و موافقت نسبت به هریک از مواد طرحها و لوایح.
– توضیح پیشنهاد اصلاحی نسبت به مواد طرحها و لوایح اعم از فردی و جمعی.
– توضیح نماینده دولت و
سخنگو
کمیسیون در مورد پیشنهادها
– توضیح پیشنهاد فوریت و یا سلب فوریت و مخالفت با آن
– پیشنهاد مسکوت ماندن طرح و یا لایحه و مخالفت با آن.
– پیشنهاد تنفس.
– پیشنهاد اخذ رای مخفی.
– پیشنهاد انواع رای در مورد استیضاح.
۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– برای تذکر آیین نامه ای و یا اخطار قانون اساسی حداکثر ۳ دقیقه.
ب (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در تمام موارد مذکور در بند (الف)، در صورتی که ضرورت اقتضاء کند ممکن است استثنائاً بدون مذاکره و با پیشنهاد رئیس یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.
ج (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در کلیات لایحه بودجه سالانه کل کشور پس از نطق رئیس جمهور،
سخنگو
کمیسیون گزارش خود را ارائه میدهد سپس حداکثر پنج نفر از نمایندگان به عنوان مخالف گزارش کمیسیون و پنج نفر به عنوان موافق گزارش کمیسیون به ترتیب یک نفر مخالف و یک نفر موافق هرکدام حداکثر ده دقیقه صحبت می کنند. پس از آن نماینده دولت به مدت بیست دقیقه و در پایان،
سخنگو
کمیسیون صحبت می کند. مجموع زمان صحبت
سخنگو
کمیسیون سی دقیقه خواهد بود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در کلیات متمم و یک یا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به میزان نصف مدت‏های مقرر در بند فوق است.
د (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مدت نطق برای مسائل مهم مربوط به سیاست خارجی از قبیل عهدنامه ها و مقاوله نامه ها و موافقتنامه های بین المللی حداکثر سه ساعت و برای هر ناطق حداکثر پانزده دقیقه خواهد بود.
ه(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– – پیش از اخذ رای برای انتخاب حقوقدانان شورای نگهبان و همچنین رئیس و دادستان دیوان محاسبات، هر نامزد میتواند حداکثر ده دقیقه در جلسه علنی مجلس مشخصات، سوابق کاری، تحصیلات و برنامه ‏های خود را به اطلاع نمایندگان برساند.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در کلیه مواردی که در این آیین نامه نمایندگان می توانند به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنند و به موقع در لوح یا دستگاه الکترونیک ثبت نام کرده اند، اسامی آنان توسط یکی از اعضای هیات رئیسه به قید قرعه انتخاب و اعلام میشود. افراد تعیین شده حق واگذاری نوبت خود به نماینده دیگر را دارند.
ماده ۱۰۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– ناطق نباید از موضوع موردبحث خارج شود. هرگاه رئیس تشخیص دهد که ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن یک نطق، دو نوبت به وی تذکر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم میتواند وی را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نماید، مگر این که مجلس ادامه صحبت را تایید کند.
ماده
۱۱۰
– قطع کلام ناطق و عدم مراعات سکوت از طرف نمایندگان و هرگونه تهمت و توهین و ایراد گیریهای شخصی و حرکات و تظاهراتی که موجب بی نظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول مجازات های مندرج در این آیین نامه خواهد گردید.
رئیس جلسه مسئول جلوگیری از این تخلفات است.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مذاکرات
ماده ۱۱۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– موضوعاتی که طبق دستور در مجلس مطرح میشود باید یک ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصی که خارج از جلسه نصب میگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمایل، با تفکیک کلیات و هریک از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمایند. حق تقدم نطق با کسانی است که ثبت نام کرده باشند که در این صورت، یک مخالف و یک موافق به ترتیب نطق خواهند کرد. درصورتی که مخالف یا موافقی ثبت نام نکرده باشد، نمایندگان مخالف و موافق در مجلس می توانند کتباً نوبت بگیرند و به تناوب صحبت کنند. اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، مخالفان می توانند به نوبت صحبت کنند و اگر مخالفی موجود نباشد غیر از نماینده دولت و یا سخنگو به عنوان موافق کسی صحبت نخواهد کرد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که موضوعی در دستور کار مجلس قرار گیرد و به دلائلی مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود ثبت نام مخالف و موافق اولیه معتبر است.
ماده ۱۱۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مذاکرات کامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداکثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بین نمایندگان توزیع میشود. نماینده ای که در صورت مشروح مذاکرات مطلبی برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، به طور اختصار میتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمی تذکر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاکرات، در مجموعه مذاکرات مجلس درج میشود. صورت مذاکرات جلسات باید به امضای رئیس یا نایب رئیس مجلس که آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده ۱۱۳ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– هرگاه هنگام بحث در باره طرحها و لوایح، رئیس جمهور و معاونان او، وزیران و معاونان آنان و همچنین سخنگویان کمیسیون های مربوطه لازم بدانند در موضوع موردبحث با رعایت مواد طرح شده صحبت کنند، برابر ضوابط و مدت تعیین شده در آیین نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده ۱۱۴ (منسوخ ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– به جز مذاکرات مربوط به استیضاح و لایحه بودجه، در صورتی که حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح یا لایحه ای صحبت کرده باشند، هریک از نمایندگان می توانند کتباً کفایت مذاکرات را پیشنهاد کنند. اولین نماینده پیشنهاددهنده دلایل خود را به عنوان موافق اظهار میدارد و اگر مخالفی باشد علل مخالفت خود را بیان می کند و آنگاه رای گرفته میشود. درصورتی که پیشنهاد کفایت مذاکرات به تصویب نرسید و در ادامه مذاکرات برای بار دوم پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد بدون توضیح رای گرفته میشود. پس از رای به کفایت مذاکرات و اعلام ختم آن از طرف رئیس، به دیگر نمایندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نمی شود.
ماده ۱۱۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نمایندگان می‏ توانند درباره مسائل مهم مملکتی یا بین‏ المللی یا مناسبت های خاص بیانیه صادر نموده و به رئیس جلسه تحویل نمایند. چنانچه بیانیه صادره به امضا حداقل بیش از نصف مجموع نمایندگان برسد متن آن بدون ذکر اسامی نمایندگان در پایان جلسه علنی مجلس قرائت و طی نامه رسمی به مراجع ذی‏ربط ارسال خواهد شد و اسامی نمایندگان امضاءکننده بیانیه در مشروح مذاکرات چاپ می‏شود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– توزیع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملی خواهد بود که توسط هیات رئیسه تصویب و به ‏اطلاع نمایندگان خواهد رسید.
ماده ۱۱۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– گزارش نهایی کمیسیون اصل نودم (۹۰) قانون اساسی پس از ارائه به هیات رئیسه مجلس، درصورتی که مربوط به عموم باشد، بدون رعایت نوبت در دستور کار قرار میگیرد و در اولین جلسه علنی قرائت خواهد شد.
ماده ۱۱۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– روسای جمهور، نخست وزیران، روسای مجلس و مقامات عالی رتبه کشورهای دیگر که به دعوت مقامات جمهوری اسلامی ایران به ایران می آیند و بنا به صلاحدید همتای آنان و تصویب هیات رئیسه مجلس حضورشان در جلسه رسمی و علنی به مصلحت باشد می توانند در جلسه حاضر و عند اللزوم سخنرانی نمایند.این موضوع قبل از شروع جلسه باید به اطلاع نمایندگان برسد.
مبحث سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– آراء
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیت آراء
ماده ۱۱۸(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– مصوبات مجلس در جلسه رسمی و با رای موافق اکثریت مطلق حاضران که بیش از نصف نمایندگان حاضر است، معتبر میباشد مگر در مواردی که در قانون اساسی یا این آیین نامه نصاب دیگری تعیین شده باشد.
ماده ۱۱۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کلیه انتخاباتی که در مجلس و کمیسیون ها و شعب به عمل می آید، اعم از اینکه فردی یا جمعی باشد باستثناء انتخاب رئیس، که با اکثریت مطلق عده حاضر انتخاب میشود و موارد دیگری که در این آیین نامه حد و نصاب دیگری برای آن تعیین شده است با رای اکثریت نسبی است و در صورت تساوی آراء، به تعداد مورد نیاز از منتخبین به حکم قرعه تعیین میشود. اسامی کلیه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئیس جلسه اعلام میشود.
ماده ۱۲۰(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نصاب رای‏گیری در مجلس، کمیسیون، کمیته و شعبه در موارد مختلف به ‏شرح زیر میباشد:
الف (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اکثریت چهار پنجم مجموع نمایندگان: – اصلاحات جزئی خطوط مرزی کشور. (اصل هفتاد و هشتم قانون اساسی).
ب (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اکثریت سه چهارم مجموع نمایندگان: ۱ – توقف انتخابات و ادامه کار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامی (اصل شصت و هشتم قانون اساسی). ۲ – مصوبات جلسه رسمی غیرعلنی (اصل شصت و نهم قانون اساسی).
ج (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اکثریت دو سوم مجموع نمایندگان: ۱ – تصویب درخواست مراجعه به آراء عمومی. (اصل پنجاه و نهم قانون اساسی). ۲ – تصویب عدم کفایت رئیس جمهور. (اصل هشتاد و نهم قانون اساسی). ۳ – تصویب تقاضای سه فوریت طرحها و لوایح.
د (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اکثریت دو سوم نمایندگان حاضر: ۱ – تصویب آیین‏نامه داخلی مجلس و تفسیر آن. ۲ – تصویب تشکیل جلسه رسمی غیرعلنی مجلس با رعایت ماده (۱۰۳) این آیین نامه. ۳ – تصویب تقاضای دوفوریت طرح ها و لوایح. ۴- تصویب موضوع اصل هفتاد و نهم قانون اساسی. ۵- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لایحه بودجه و سایر طرح هاولوایح
ه (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– – اکثریت مطلق نمایندگان حاضر: ۱ – انتخاب رئیس مجلس (مرحله اول). ۲ – رای اعتماد به وزیران. ۳ – رای عدم اعتماد به وزیران. ۴ – طرح ها و لوایح و تفسیر قوانین. ۵ – تصویب انجام تحقیق و تفحص. ۶ – تصویب تقاضای یک فوریت طرح ها و لوایح. ۷- تغییر دستور هفتگی مجلس. ۸ – رای به وارد بودن سوال نمایندگان از وزیر. ۹ – تصویب موضوعات اصول هفتاد و هفتم،هشتادم، هشتادودوم و هشتاد وسوم قانون اساسی ۱۰ – تصویب وضع قوانین آزمایشی و تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها توسط کمیسیون های مجلس و دولت طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی. ۱۱ – تعیین تعداد اعضاء کمیته ها در کمیسیون ها. ۱۲- تصویب اعتبارنامه نمایندگانی که پرونده آنان به کمیسیون تحقیق ارجاع شده است. ۱۳- حذف مواد، تبصره ها و بندها از گزارش کمیسیون ها در جلسه علنی
۱۴- تصویب افزایش تعداد مخالف و موافق یا وقت مذاکرات طرحها و لوایح مهم موضوع تبصره (۱) ماده (۱۰۸) ۱۵- سایر مواردی که در این آیین‏نامه و سایر قوانین برای آنها کلمات«تصویب» یا «موافقت مجلس» آورده شده و در این آیین نامه نصاب آن مشخص نشده است.
و (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اکثریت نسبی با حداقل رای بیش از یک سوم نمایندگان حاضر: ۱- انتخاب اعضاء هیات رئیسه شعبه. ۲- انتخاب نمایندگان جهت عضویت در کمیسیون تلفیق، مشترک و هیات تحقیق و تفحص. ۳- انتخاب اعضاء کمیسیون تخصصی، تحقیق و تدوین آیین‏نامه داخلی در شعبه. ۴- تصویب تغییر کمیسیون نمایندگان. ۵- انتخاب اعضاء کمیسیون ویژه در مجلس. ۶ – انتخاب رئیس و دادستان دیوان محاسبات کشور.
ز (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اکثریت نسبی: ۱- انتخاب رئیس مجلس(مرحله دوم) و سایر اعضاء هیات رئیسه مجلس. ۲- انتخاب اعضاء حقوقدان شورای نگهبان. ۳- انتخاب رئیس و اعضاء هیات رئیسه کمیسیون و کمیته. ۴- انتخاب نمایندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمان ها. ۵- انتخاب اعضاء کمیته های هر کمیسیون. ۶- انتخاب ده نفر از نمایندگان در اجراء اصل یکصدوهفتاد و هفتم قانون اساسی.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– نصاب رای برای نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانین، نصاب تصویب آن است مگر مواردی که در این آیین نامه به صراحت نصاب دیگری تعیین شده باشد.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کیفیت آراء
ماده ۱۲۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– رای گیری در مجلس به یکی از روشهای ذیل انجام میگیرد:
۱- با دستگاه الکترونیکی.
۲- علنی با ورقه.
۳- مخفی با ورقه.
۴ – قیام و قعود.
تبصره (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– قبل از شروع رای گیری باید متن یا موضوع مورد بحث برای نمایندگان قرائت و یا اعلام و بلافاصله رای گیری انجام شود. در صورتی که متن اعلام شود و نیاز به قرائت نباشد باید متن رای گیری شده در پاورقی مشروح مذاکرات به طور کامل آورده شود.
رئیس جلسه موظف است با اعلام شروع رای گیری، از انجام اخطار، تذکر، نطق یا توضیح جلوگیری کند و پس از سی ثانیه از زمان شروع رای گیری به فوریت نتیجه رای گیری را اعلام نماید.
ماده ۱۲۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه مجلس موظف است مجلس را به وسایل پیشرفته الکترونیکی مجهز نماید تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رای مخالف، موافق و ممتنع با وسایل مذکور ممکن و میسر گردد و نتیجه آراء را در معرض دید نمایندگان قرار دهد. در موارد نقص فنی دستگاهها حداکثر برای یک هفته رای گیری با قیام و قعود یا طرق دیگر انجام خواهد شد. تمدید این مهلت با تصویب مجلس خواهد بود.
ماده ۱۲۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مورد ذیل اخذ رای علنی با ورقه خواهد بود:
هرگاه حداقل ده نفر از نمایندگان به جای استفاده از دستگاه الکترونیکی و یا قیام و قعود رای علنی با ورقه را تقاضا نمایند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رای گیری به عمل می آید و درصورت تصویب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به طور علنی به رای گذاشته میشود.
ماده ۱۲۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در رای علنی با ورقه، هر نماینده دارای سه نوع کارت سفید، کبود و زرد است که اسم آن نماینده روی کارتها چاپ شده است. کارت سفید علامت قبول، کارت کبود علامت رد و کارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رای علنی با ورقه، نمایندگان کارت سفید یا کبود یا زرد خودشان را با نظارت دبیران در گلدانها می ریزند. نمایندگانی که رای ندهند و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب می شوند.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اسامی موافقین، مخالفین و ممتنعین و کسانی که در رای گیری شرکت نکرده و یا بعد از اعلام اخذ رای از تالار خارج شده اند، بدون اینکه در جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت میگردد.
ماده ۱۲۵ (اصلاحی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰)
– در موارد ذیل اخذ رای مخفی با ورقه الزامی است:
۱ – انتخاب اعضای هیات رئیسه، حقوقدانان شورای نگهبان و سایر انتخابات راجع به اشخاص.
۲ – انتخابات داخلی شعب و کمیسیون ها.
۳ – رای اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیات وزیران و رای عدم کفایت به رئیس جمهور.
۴ – رای نسبت به اعتبارنامه نمایندگانی که مورد اعتراض واقع شده اند.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه موظف است کارتهای مخصوصی برای رای گیری مخفی تهیه و دراختیار نمایندگان قرار دهد. رای گیری به وسیله هرگونه ورقه و کارتی غیر از این اوراق معتبر نخواهد بود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰)
– هیات رئیسه میتواند انتخاب نمایندگان برای عضویت در نهادها، هیات ها، مجامع و شوراها را با دستگاه الکترونیکی انجام دهد. در این صورت، هیات رئیسه موظف است اقدامات لازم برای عدم امکان دسترسی به آرای نمایندگان را به عمل آورد.
ماده ۱۲۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مواردی که نتیجه اخذ رای با قیام و قعود بلافاصله توسط دونفر از دبیران هیات رئیسه و یا ظرف مدت پانزده دقیقه بعد از اعلام رای مذکور توسط بیست و پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس مورد تردید باشد بدون بحث با ورقه نسبت به تردید به عمل آمده رای گیری خواهد شد. درصورتی که درخواست تردیدکنندگان به تصویب نصف به علاوه یک نمایندگان حاضر در جلسه برسد نتیجه آن ملاک عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه تردید در پانزده دقیقه آخر جلسه باشد می توان در جلسه بعد نسبت به تردید رای گیری نمود.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تردیدکنندگان باید اسامی خود را شخصاً در برگ مخصوصی در جایگاه هیات رئیسه ثبت و امضا نمایند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تردیدکنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقیقه از زمان رای گیری نمی توانند از درخواست خود انصراف بدهند.
سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اعلام نتیجه رای
ماده ۱۲۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– به مجرد اعلام اخذ رای، توسط رئیس جلسه تعداد نمایندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رای به عمل می آید. در موارد نقص فنی دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اکثریت دبیران خواهد بود.
ماده ۱۲۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در کلیه موارد، نتیجه رای مجلس باید صریحاً به وسیله رئیس اعلام گردد.
ماده ۱۲۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اسامی کلیه تقاضاکنندگان رای مخفی یا رای علنی با ورقه درصورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب دوم (اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی
باب دوم
– وظایف و اختیارات مجلس شورای اسلامی
فصل اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– قانونگذاری
مبحث اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح قانونی
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرح های قانونی
ماده
۱۳۰
– طرح های قانونی با امضا و ذکر نام حداقل پانزده نفر از نمایندگان در مجلس به رئیس جلسه تسلیم میشود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئیس یا یکی از دبیران، در همان جلسه به کمیسیون های مربوط ارجاع میشود. این طرحها پس از ارجاع به کمیسیون های ذی ربط چاپ و توزیع و نسخه ای از آن توسط رئیس برای وزیر یا وزیران مربوط ارسال میگردد. طرحها نیز همانند لوایح، باید دارای موضوع و عنوان مشخص باشند و دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه بوضوح درج شود و همچنین دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نیز باشد.
ماده ۱۳۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– امضا کنندگان طرح های قانونی حق دارند در کمیسیون مربوط که طرح آنها مطرح است، برای ادای توضیح حاضر شوند و کمیسیون تاریخ بحث پیرامون طرح را کتباً به آنان اعلام مینماید.
ماده ۱۳۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از اعلام وصول طرح قانونی، چنانچه جمعی از امضا کنندگان تقاضای کتبی استرداد آن را بنمایند به طوری که امضاء کنندگان باقی مانده کمتر از پانزده نفر گردند، درصورتی که تقاضای استرداد قبل از تصویب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتی که طرح در شور اول به تصویب رسیده باشد پس از توضیح یک نفر از تقاضاکنندگان و صحبت یک نفر مخالف، با رای مجلس، طرح قابل استرداد میباشد.
ماده ۱۳۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اگر طرحی مورد تصویب مجلس یا کمیسیون های موضوع اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی واقع نشد بدون تغییر اساسی تا شش ماه دیگر نمی توان آن را مجدداً به مجلس پیشنهاد نمود مگر با تقاضای کتبی پنجاه نفر نماینده و تصویب مجلس.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– لوایح قانونی
ماده ۱۳۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– لوایح قانونی که ازطرف دولت به مجلس پیشنهاد میشود، باید؛
۱- دارای موضوع و عنوان مشخص باشد.
۲- دلایل لزوم تهیه و پیشنهاد آن در مقدمه لایحه به وضوح درج شود.
۳- دارای موادی متناسب با اصل موضوع و عنوان لایحه باشد.
ماده ۱۳۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طبق اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسی کلیه لوایح قانونی تقدیمی به مجلس باید به امضا رئیس جمهور و وزیر یا وزراء مسئول رسیده باشد. درصورت نداشتن وزیر مسئول، امضا رئیس جمهور کافی است.
ماده ۱۳۶ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– لوایح قانونی با رعایت اصل هفتاد و چهارم (۷۴) قانون اساسی باید در جلسه علنی مجلس توسط وزیر مربوط و یا نماینده دولت تقدیم گردد و درموقع طرح آن نیز باید وزیر مربوط یا یکی از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد.
معاونان امور مجلس رئیس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئیس یا رابط امورمجلس شورای عالی استانها که رسماً به مجلس معرفی شده باشند، می توانند به جای رئیس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و کمیسیون ها برای توضیح و دفاع لازم حضور یابند.
ماده ۱۳۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– استرداد لوایح قانونی با تصویب هیات وزیران به ترتیب ذیل امکانپذیر خواهد بود:
۱ – درصورتی که استرداد پیش از تصویب کلیات لایحه در مجلس باشد رئیس جمهور کتباً با ذکر دلیل آن را مسترد مینماید و گزارش آن در جلسه علنی اعلام میشود.
۲ – درصورتی که استرداد پس از تصویب کلیات لایحه و در هر مرحله تا پیش از تصویب نهایی باشد، وزیر مربوط یا یکی از معاونین رئیس جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئیس جمهور میتواند با ذکر دلیل در جلسه علنی مجلس و صحبت یک نفر مخالف هر یک به مدت ده دقیقه و تصویب مجلس آن را مسترد نماید.
ماده ۱۳۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– یک نسخه از کلیه طرحها و لوایحی که تقدیم مجلس میشود پس از اعلام وصول، از طریق رسانه ها در اختیار عموم قرار میگیرد.
سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرح های شورای عالی استانها
ماده ۱۳۹ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– طرح های مصوب شورای عالی استانها که باید دارای عنوان و مقدمه توجیهی مشخص و مواد متناسب باشد، مستقیما یا توسط دولت به مجلس تقدیم میشود. وصول این طرحها توسط رئیس جلسه یا یکی از دبیران اعلام و برای بررسی به کمیسیون ذی ربط ارجاع و سپس چاپ و بین نمایندگان توزیع و نسخه ای از آن نیز برای هیات وزیران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال میشود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نحوه رسیدگی به این طرحها و نیز تقاضای استرداد آنها مشابه لوایح دولت خواهد بود.
چهارم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مقررات مشترک طرحها و لوایح
ماده ۱۴۰(اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در ابتدای هر دوره قانونگذاری، هیات رئیسه صورتی از طرحها و لوایحی را که معوق مانده به وسیله معاونت قوانین تهیه می کند و در اختیار نمایندگان میگذارد و صورتی نیز برای دولت ارسال میدارد. هر یک از طرحها و لوایح معوقه که لزوم رسیدگی به آن به وسیله بیست و پنج نفر از نمایندگان یا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آیین نامه به کمیسیون های مربوطه ارجاع میشود و کمیسیون ها رسیدگی را به ترتیب مندرج در این آیین نامه انجام می دهند. هرگاه شوراول آن طرحها یا لوایح قبلاً خاتمه یافته باشد رسیدگی به طرح یا لایحه با پیشنهاد کمیسیون وتصویب مجلس یک شوری انجام خواهد شد. درصورت تغییر دولت، چنانچه دولت جدید رسماً استرداد لوایحی را اعلام کرده باشد، آن لوایح از جریان خارج خواهد شد.
ماده ۱۴۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– نمایندگان مجلس و دولت نمی توانند یک طرح یا لایحه قانونی را که بیش از یک موضوع دارد به عنوان ماده واحده پیشنهاد و تقاضای تصویب نمایند. درصورتی که طرح یا لایحه مشتمل بر بیش از یک موضوع باشد، باید مواد و تبصره ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گیرد. هیات رئیسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوایح مفاد این ماده را رعایت نماید.لایحه بودجه سالانه کل کشور و متمم آن از این قاعده مستثنی است.
مبحث دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح عادی
ماده ۱۴۲(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بررسی و تصویب کلیه طرح ها و لوایح عادی یک شوری خواهد بود به جز مواردی که در این آیین نامه نحوه رسیدگی مشخص شده و یا به تشخیص هیات رئیسه بررسی آنها به صورت دوشوری ضرورت داشته باشد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه نظر کمیسیون مبنی بر رد یا مسکوت ماندن طرح یا لایحه موضوع این ماده باشد و درجلسه علنی، کلیات آن طرح یا لایحه به تصویب برسد این گونه طرح ها و لوایح به کمیسیون برای رسیدگی شوردوم ارجاع میشود.
ماده ۱۴۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– رئیس جلسه مکلف است وصول کلیه طرحها و لوایح عادی را که به مجلس تقدیم میشود با رعایت اصل هفتاد و پنجم (۷۵) قانون اساسی در همان جلسه و یا حداکثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به کمیسیون های مربوطه ارجاع نماید و به دستور وی فوراً تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد.
ماده ۱۴۴(اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– رئیس مجلس شورای اسلامی موظف است یک نسخه از طرحها و لوایح عادی و یک فوریتی را پس از اعلام وصول به کمیسیون اصلی و کمیسیون های فرعی جهت رسیدگی به مواد مرتبط و همچنین به مرکز پژوهش های مجلس جهت رسیدگی و اظهار نظر کارشناسی ارجاع کند.
کمیسیون های فرعی موظفند حداکثر ظرف مدت پانزده روز از تاریخ ارجاع طرح یا لایحه عادی و ظرف مدت ده روز برای طرحها و لوایح یک فوریتی نتیجه رسیدگی خود را طی گزارشی در مواد ارجاعی به کمیسیون اصلی ارائه کنند. هریک از نمایندگان نیز می توانند پیشنهاد های خود را در مورد کلیات و جزئیات طرحها و لوایح عادی ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوایح یک فوریتی ظرف مدت پنج روز از تاریخ توزیع طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی و کمیسیون های فرعی ارائه کنند.
مهلت کمیسیون اصلی برای رسیدگی به کلیات و جزئیات طرح یا لایحه عادی حداکثر سه ماه و در طرحها و لوایح یک فوریتی حداکثر یک ماه و نیم پس از تاریخ ارجاع است. چنانچه طرح یا لایحه با برگزاری جلسات عادی و فوق العاده در مهلت های مذکور قابل رسیدگی نباشد با درخواست کمیسیون و موافقت هیات رئیسه مجلس این فرصت حداکثر تا دو برابر مدتهای مذکور قابل تمدید است.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در مواردی که کمیسیون یا کمیسیون هایی به نحوه ارجاع طرح یا لایحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هیات رئیسه اعلام می کنند، هیات رئیسه موظف است در اولین فرصت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در پایان مهلت های تعیین شده چنانچه گزارش کمیسیون اصلی ارائه نشود، هیات رئیسه مجلس موظف است طرح یا لایحه را طبق نوبت در دستور هفتگی مجلس قرار دهد. در این صورت پیشنهادهای موضوع این ماده در جلسه علنی مطرح میشود. در صورتی که گزارش کمیسیون اصلی تا سه روز قبل از شروع رسیدگی به طرح یا لایحه در جلسه رسمی مجلس بین نمایندگان توزیع گردد گزارش کمیسیون جایگزین طرح یا لایحه میشود. در این صورت نمایندگان می توانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون، پیشنهادهای خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه در هر مورد، حذف کل ماده یا تبصره یا بند یا جزء به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند تا با توزیع پیشنهاد، در جلسه رسمی مجلس مورد رسیدگی قرار گیرد.
تبصره ۳(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– چنانچه در کلیات، نظر کمیسیون های فرعی با نظر کمیسیون اصلی متفاوت باشد، در جلسه رسمی مجلس قبل از رای گیری برای کلیات، سخنگو یا یکی از اعضای آن کمیسیون ها می توانند نظر کمیسیون خود را توضیح دهند.
تبصره ۴(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در مواردی که طرح یا لایحه طبق آیین نامه به صورت دو شوری رسیدگی میشود در شور اول کلیات و در شور دوم جزئیات طبق این آیین نامه رسیدگی میشود.
ماده ۱۴۴ مکرر(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– همزمان با وصول طرحها و لوایح توسط کمیسیون ها در صورت ضرورت و با تصویب کمیسیون اصلی، طرح یا لایحه به کار گروه کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ارجاع میشود. رئیس مرکز پژوهش های مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح یا لایحه کار گروهی جهت بررسی طرح یا لایحه ارجاعی، متشکل از کارشناسان آن مرکز و اشخاص حقیقی و حقوقی صاحب نظر اعم از نمایندگان فعلی و ادوار مجلس، کارشناس معاونت قوانین مجلس، دیوان محاسبات، مراکز علمی و پژوهشی حوزه و دانشگاه، دستگاه های اجرایی، بخش خصوصی و دستگاه های مرتبط با طرح یا لایحه، تشکیل دهد و در بدو کار رئیس و دبیر آن را تعیین کند. رئیس کار گروه موظف است پس از بحث و بررسی کارشناسی در کار گروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات و تجربیات سایر کشورها و با بررسی سوابق قانونگذاری و پیشنهادهای کمیسیون های فرعی و نمایندگان، گزارش کار گروه را با رعایت اسناد بالادستی از جمله قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سند چشم انداز، سیاست های کلی نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضای کار گروه به کمیسیون اصلی ارائه کند. رئیس یا نماینده کار گروه موظف است با شرکت در جلسات کمیسیون از گزارش ارائه شده دفاع کند. در صورت عدم نیاز به قانونگذاری جدید در موضوع مورد بحث، رئیس کار گروه گزارش خود را با ذکر دلایل رد طرح یا لایحه به کمیسیون اصلی ارائه می کند.
تبصره ۱(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– چنانچه رئیس مرکز پژوهش های مجلس از مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای نگهبان جهت معرفی نماینده خود برای حضور در کار گروه موضوع این ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذکور در صورت تمایل می توانند شخص یا اشخاصی را از اعضاء یا غیر اعضاء به مرکز معرفی کنند. عدم معرفی یا حضور نیافتن نمایندگان مذکور، مانع از تشکیل کار گروه نیست.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– ارجاع طرح یا لایحه به کار گروه موضوع این ماده نافی مسئولیت مرکز پژوهش های مجلس در ارائه نظرات کارشناسی به کمیسیون ها و جلسات رسمی مجلس مندرج در قانون شرح وظایف مرکز پژوهش های مجلس نخواهد بود.
تبصره ۳(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– حداکثر زمان رسیدگی به طرحها و لوایح عادی در مرکز پژوهش ها یک ماه و نیم پس از ارجاع و در طرحها و لوایح یک فوریتی یک ماه پس از ارجاع میباشد. در صورت ضرورت این فرصتها با درخواست مرکز پژوهش ها و تایید کمیسیون اصلی قابل افزایش است.
الف (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بررسی طرحها و لوایح در کمیسیون ها
ماده ۱۴۵ (اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– کمیسیون اصلی موظف است در رسیدگی به طرحها و لوایح از وزرا و یا بالاترین مقام دستگاه های اجرایی مرتبط با موضوع، مرکز پژوهش ها، دیوان محاسبات، نمایندگان کمیسیون های فرعی و نمایندگانی که در موعد مقرر پیشنهاد خود را ارائه نموده اند و عند اللزوم نماینده بخش خصوصی اعم از اتاقهای: بازرگانی و صنایع و معادن، کشاورزی، تعاون، اصناف، تشکل های کارگری، انجمن ها و اتحادیه ها و مجامع صنفی، صنعتی، معدنی و کشاورزی حسب مورد دعوت نماید و پس از رسیدگی گزارش خود را در مهلت مقرر به هیات رئیسه مجلس تقدیم کند.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– کمیسیون ها می توانند گزارش طرح ها و لوایح مشابه یا با موضوع مشترک یا نزدیک به هم را در یک گزارش به مجلس ارائه نمایند.
تبصره۲(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– گزارش چاپ شده کمیسیون تا زمانی که در دستور هفتگی درج نشده باشد فقط با تصویب دوسوم اعضای کمیسیون و تایید هیات رئیسه مجلس قابل تغییر و اصلاح است و در صورت درج در دستور هفتگی قابل تغییر و اصلاح نیست.
ماده ۱۴۵ مکرر(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– پس از توزیع گزارش نهایی کمیسیون اصلی توسط هیات رئیسه مجلس، کمیسیون های فرعی در موارد ارجاعی و نمایندگان می توانند ظرف مدت ده روز از تاریخ توزیع گزارش، پیشنهادهای خود را در خصوص اصلاح، برگشت به طرح یا لایحه اصلی و پیشنهادهای الحاقی در هر ماده و اجزای آن، حذف کل ماده و اجزای آن به هیات رئیسه مجلس ارائه کنند.
تبصره(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– گزارش کمیسیون اصلی همراه با گزارش کمیسیون های فرعی و پیشنهادهای نمایندگان موضوع این ماده و ماده (۱۴۵) در مورد هر طرح یا لایحه و همچنین در موارد ارجاعی به کمیسیون اصلی حین بررسی طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شورای نگهبان حداقل یک جلسه یا بیست و چهار ساعت قبل از رسیدگی در جلسه رسمی مجلس باید بین نمایندگان مجلس توزیع شده باشد. درغیر این صورت در آن جلسه قابل رسیدگی نیست.
ماده ۱۴۶ (منسوخ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– گزارش رد یا مسکوت ماندن طرح یالایحه، زمانی در دستور کار مجلس قرار میگیرد که دولت در خصوص لایحه یا پانزده نفر از نمایندگان طراح در خصوص طرح، ظرف مدت یک ماه پس از چاپ و توزیع گزارش کمیسیون از هیات رئیسه مجلس تقاضا نمایند در دستور کار مجلس قرارگیرد در غیراین صورت بایگانی میشود مگر این که درگزارش کمیسیون زمان مشخصی برای مسکوت ماندن تعیین شده باشد که در این صورت پس از پایان یافتن مدت تعیین شده در دستور کار کمیسیون قرار خواهد گرفت.
ماده ۱۴۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پیشنهاد دهندگان می توانند در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم را در باره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است، حداقل بیست و چهار ساعت قبل از طرح پیشنهاد، کتباً پیشنهاد دهندگان را به کمیسیون دعوت کند.
ماده ۱۴۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کمیسیون ها موظفند، در موقع رسیدگی به طرحها و لوایح، از وزراء و بالاترین مقام دستگاه ذی ربط دعوت به عمل آورند.
ماده ۱۴۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درجلسات کمیسیون ها نمایندگانی که عضویت در آن کمیسیون را ندارند بدون داشتن حق رای می توانند حاضر شوند و در صورتی که از طرف کمیسیون برای ادای توضیح یا شرکت در مذاکرات دعوت شده باشند باید شرکت نمایند ولی حق رای ندارند.
ب (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بررسی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس
ماده ۱۵۰(اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در مواردی که موادی از طرحها و لوایح و همچنین مصوبات اعاده شده از شورای نگهبان جهت رسیدگی به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، نمایندگان عضو کمیسیون های فرعی و سایر نمایندگان می توانند با حضور در کمیسیون اصلی، در زمان اعلام شده توسط کمیسیون نظرات و پیشنهادهای خود را مطرح کنند.
تبصره۱(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– ارائه پیشنهادهای نمایندگان در مواردی که در این آیین نامه به صراحت برای آن زمان دیگری تعیین شده است، مشمول حکم این ماده نیست.
تبصره۲(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– اعضای هر کمیسیون می توانند هنگام رسیدگی موارد ارجاعی به آن کمیسیون، پیشنهادهای خود را طرح نمایند.
تبصره۳(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– نمایندگان پیشنهاددهنده می توانند در کمیسیون مربوط حاضر شوند و توضیحات لازم را درباره پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون موظف است نمایندگانی که حداقل بیست و چهار ساعت قبل از شروع رسیدگی، پیشنهاد خود را تحویل داده اند به صورت کتبی برای شرکت در کمیسیون و دفاع از پیشنهاد خود دعوت نماید.
تبصره۴(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– طرحها و لوایحی که به صورت دو شوری رسیدگی میشود پیشنهادها در شور اول درباره کلیات و در شور دوم در خصوص مواد پذیرفته میشود.
تبصره۵ (منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– کلیه پیشنهادهای کتبی نمایندگان که در زمان رسیدگی، در کمیسیون حضور داشته اند همراه با گزارش کمیسیون، چاپ و توزیع میشود.
تبصره۶ (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– معاونت قوانین موظف است به نحو مقتضی زمان رسیدگی به موضوعات ارجاعی در کمیسیون را به اطلاع نمایندگان برساند.
ماده ۱۵۱(اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
–
۱(اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در ابتداء، ماده واحده و یا هر یک از مواد یا اجزاء توسط یکی از اعضای هیات رئیسه قرائت میشود. سپس پیشنهادهای چاپ شده کمیسیون های فرعی و نمایندگان به ترتیب برای بازگشت به لایحه یا طرح، حذف کل یا جزء و پیشنهاد اصلاحی به شرح فوق مطرح میشود و رای گیری به عمل می آید. در این مرحله پیشنهاد حذف کل یا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذیرفته میشود.
ب)(اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
پس از تصویب کلیات، به جزئیات طرحها و لوایح به ترتیب زیر رسیدگی میشود و در صورت وجود مخالف هر ماده، یک مخالف و یک موافق و پس از آن نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون هر یک حداکثر پنج دقیقه صحبت می کند.
۱(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– گزارش کمیسیون اصلی در خصوص ماده واحده یا هر یک از مواد و اجزای آن به ترتیب مواد توسط یکی از اعضای هیات رئیسه مجلس قرائت میشود، درصورتی که نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد و اجزای آن پیشنهاد چاپ شده وجود داشته باشد ابتداء مصوبه کمیسیون اصلی در آن مورد رسیدگی میشود و در صورت وجود مخالف، یک نفر مخالف و سپس یک نفر موافق و پس از آن نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون هر یک حداکثر پنج دقیقه صحبت خواهند کرد و نسبت به مصوبه کمیسیون اصلی رای گیری میشود.
۲ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– اگر پیشنهاد چاپ شده ای مطابق بند (۱) وجود نداشته باشد، مصوبه کمیسیون اصلی در خصوص ماده واحده، هر یک از مواد یا اجزاء به رای گذاشته میشود.
۳ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در صورت عدم تصویب موارد مذکور در بندهای (۱) و (۲)، مجدداً پیشنهاد حذف در مجلس پذیرفته و در مورد آن رای گیری میشود.
۴ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– پس از مراحل فوق، برای ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رای گیری به عمل می آید و چنانچه به تصویب نرسید، پیشنهادهای جدید قابل طرح است و در صورت عدم وجود پیشنهاد جدید جهت بررسی مجدد به کمیسیون اصلی ارجاع میشود.
۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در هر مرحله که پیشنهاد اصلاح، بازگشت به لایحه یا طرح و یا مصوبه کمیسیون اصلی به تصویب مجلس برسد، پیشنهاد الحاقی مرتبط و غیرمغایر با مصوبه به تشخیص رئیس جلسه، به ترتیب کمیسیون های فرعی و نمایندگان مطرح و رای گیری به عمل می آید.
۶ (الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– نسبت به آن دسته از مواد که مجدداً به کمیسیون اصلی ارجاع میشود، هر یک از نمایندگان می توانند در مهلت مقرر با حضور در کمیسیون پیشنهادهای خود را مطرح کنند. پس از چاپ و توزیع گزارش کمیسیون اصلی در موارد ارجاعی به کمیسیون، هر یک از نمایندگان می توانند تا دوازده ساعت پس از توزیع گزارش کمیسیون اصلی پیشنهادهای خود را جهت طرح در جلسه رسمی مجلس به هیات رئیسه مجلس ارائه نمایند.
تبصره(الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در صورت عدم آمادگی یا عدم حضور سخنگوی کمیسیون، به ترتیب رئیس یا یکی از نواب رئیس یا سایر اعضای کمیسیون به جای وی از نظر کمیسیون دفاع می کند.
ماده ۱۵۲ (منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– در شور دوم گزارش کمیسیون در مجلس مطرح میشود. در این مرحله پیشنهاد تازه پذیرفته نمی شود، ولی پیشنهادهای چاپ شده، به ترتیب مواد، توسط پیشنهاد دهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. در این صورت پیشنهاد دهنده یا یکی از پیشنهاد دهندگان (در مورد پیشنهاد جمعی) میتواند برای هر پیشنهاد ظرف پنج دقیقه توضیح بدهد و پس از اظهارنظر یک مخالف و یک موافق و عند اللزوم توضیحات سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت نسبت به پیشنهاد مزبور اخذ رای به عمل می آید. پس از رد یا قبول پیشنهاد نسبت به اصل ماده رای گیری به عمل می آید. چنانچه ماده به تصویب نرسید، بدون مذاکره نسبت به حذف آن رای گیری خواهد شد و در صورتی که حذف ماده به تصویب نرسید پیشنهادهای اصلاحی تازه در همان جلسه پذیرفته خواهد شد.
ماده ۱۵۳ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در شور دوم در باره اصل مواد مذاکره به عمل نمی آید مگر آنکه در گزارش کمیسیون مواد جدیدی اضافه شده باشد یا به تشخیص هیات رئیسه در بعضی مواد تغییرات اساسی داده شده باشد. در این صورت مخالف و موافق از بین ثبت نام کنندگان در لوح یا دستگاه الکترونیک به قید قرعه تعیین می شوند، که هر یک می توانند به مدت پنج دقیقه صحبت کنند و در صورت لزوم سخنگوی کمیسیون و نماینده دولت نیز صحبت می کنند و آنگاه نسبت به ماده یا مواد مورد نظر رای گیری میشود.
ماده ۱۵۴ (اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه در شور دوم، کمیسیون بعضی از مواد طرح یا لایحه را حذف و یا تغییر کلی داده باشد، هر یک از نمایندگان می توانند همان ماده را پیشنهاد نمایند و پس از صحبت یک مخالف و یک موافق و سخنگو کمیسیون و نماینده دولت نسبت به ماده رای گیری میشود. چنانچه اصل ماده تصویب شد پیشنهادهای اصلاحی که قبلاً به کمیسیون داده شده، قابل طرح و بحث و رای گیری خواهد بود.
ماده ۱۵۵ (منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– پس از تصویب کلیات و در شور نهایی طرح ها و لوایح، اولویت رسیدگی به پیشنهادها در جلسه علنی به ترتیب زیر خواهد بود: ۱- پیشنهاد بازگشت به لایحه دولت یا طرح اصلی. ۲- پیشنهاد حذف کل ماده. ۳- پیشنهاد چاپ شده کمیسیون‏های فرعی. ۴- پیشنهاد حذف جزء و پیشنهادهای چاپ شده نمایندگان باتشخیص اولویت جامع بودن توسط یکی از اعضاء هیات رئیسه. ۵- رای گیری برای اصل ماده. ۶- رای گیری برای حذف کل ماده درصورتی که اصل ماده رای نیاورد. ۷- پیشنهادهای جدید نمایندگان. ۸- ارجاع به کمیسیون، به تشخیص رئیس جلسه(درصورتی که پیشنهادهای فوق الذکررای نیاورد).
تبصره۱ (منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– درصورت تصویب پیشنهاد بازگشت به لایحه دولت یا طرح اصلی، پیشنهاد بندهای (۳) و (۴)پذیرفته میشود.
ماده ۱۵۵ (اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– ارجاع طرح یا لایحه یا مواردی از آن از جلسه علنی به کمیسیون به جز آنچه که در این آیین نامه به طور صریح تعیین شده است با پیشنهاد رئیس جلسه و تصویب مجلس انجام میشود. ارجاع باید به همان کمیسیون گزارش دهنده صورت گیرد. کمیسیون باید فقط موارد ارجاعی را رسیدگی و گزارش خود را ظرف یک هفته به هیات رئیسه تسلیم نماید تا با تعیین اولویت در دستور هفتگی درج شود.
ماده ۱۵۶ (منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– اصلاحاتی که در ماده ای پیشنهاد میگردد قبل از خود ماده در باره آنها در مجلس رای گرفته میشود.
ماده ۱۵۷(اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴)
– هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست کتبی هر یک از نمایندگان به تشخیص رئیس جلسه ابهامی در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پیشنهاد رفع ابهام در جلسه پذیرفته و با صحبت یک مخالف و یک موافق هرکدام به مدت حداکثر پنج دقیقه به رای گذاشته میشود و یا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئیس جلسه به کمیسیون اصلی ارجاع میگردد.
مبحث سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مراحل بررسی و تصویب طرحها و لوایح فوری
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کلیات موضوع طرحها و لوایح فوری
ماده ۱۵۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح فوری عبارتند از یک فوریتی، دوفوریتی و سه فوریتی.
ماده ۱۵۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– وقتی که فوریت طرح یا لایحه ای تقاضا میشود، پس از توضیح پیشنهاد کننده یا یکی از پیشنهاد کنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوریت، رای گرفته میشود. درصورتی که تقاضای فوریت ضمن طرح یا لایحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمایندگان نیز می توانند کتباً تقاضای فوریت آن طرح یا لایحه را بنمایند. تصویب فوریت طرحها و لوایح با توجه به درجه فوریت به ترتیب ذیل میباشد:
۱ – یک فوریت؛ با صحبت یک مخالف و یک موافق و با رای اکثریت مطلق حاضران.
۲ – دو و سه فوریت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتیب با رای اکثریت دو سوم حاضران و دو سوم مجموع نمایندگان.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هیات رئیسه موظف است طرحها و لوایح دارای فوریت را حداقل یکساعت قبل از طرح فوریت آنها در جلسه علنی تکثیر و دراختیار نمایندگان قرار دهد.
ماده ۱۶۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اصل بر عادی بودن رسیدگی طرحها و لوایح است. بنابراین فوریت آنها باید مبین ضرورت و یا حالت استثنایی و مستند به دلائل ذیل باشد:
۱ – یک فوریت؛ نیاز فوری جامعه و اولویت طرح و یا لایحه مورد نظر نسبت به سایر موارد مطروحه.
۲ – دوفوریت؛ ضرورت جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت.
۳ – سه فوریت؛ حالت کاملاً اضطراری و حیاتی و برای مقابله سریع با خسارت حتمی.
ماده ۱۶۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در طرحها و لوایحی که فوریت آنها تصویب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاکره میشود و پس از آن برای ورود به شور در ماده واحده یا مواد، رای گرفته میشود و آنگاه راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره و اخذ رای به عمل می آید.
ماده ۱۶۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– با تقاضای دولت یا پانزده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده یا مواد طرح و یا لایحه می توان از آن سلب فوریت به طور مطلق، و یا سلب یک فوریت از دو فوریت، و یا یک یا دو فوریت از طرحها و لوایح سه فوریتی نمود. تقاضای فوریت یا سلب فوریت برای هر طرح و یا لایحه فقط یک بار امکانپذیر است.
دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح یک فوریتی
ماده ۱۶۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح یک فوریتی، پس از تصویب فوریت، به کمیسیون های اصلی، فرعی ارجاع میشود تا خارج از نوبت مورد بررسی و تصویب قرار گیرد. گزارش کمیسیون درباره این طرحها و لوایح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بین نمایندگان توزیع میشود.
ماده ۱۶۴ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– طرحها و لوایح یک فوریتی یک شوری است و پس از وصول گزارش کمیسیون، خارج از نوبت در دستور کار مجلس قرار میگیرد و یک نوبت درباره آن شور به عمل می آید، بدین. ترتیب که ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و اخذ رای میشود.
سوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح دوفوریتی
ماده ۱۶۵ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– نحوه رسیدگی به طرح ها و لوایح دو فوریتی به شرح زیر میباشد: ۱ – حداکثر چهار ساعت پس از تصویب فوریت، طرح یا لایحه چاپ و توزیع و به کمیسیون ذی ربط ارجاع میشود. ۲ – حداکثر بیست ساعت پس از تصویب فوریت، پیشنهاد نمایندگان به کمیسیون مربوط تسلیم میشود. ۳ – گزارش کمیسیون حداکثر سه روز کاری پس از تصویب فوریت، به هیات رئیسه ارسال میشود تا در دستور کار مجلس قرار گیرد. ۴ – حداقل یک ساعت قبل از شروع مذاکرات، پیشنهادهای نمایندگان چاپ و توزیع میشود.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– چنانچه کمیسیون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننماید طرح یا لایحه در دستور کار مجلس قرار میگیرد.
چهارم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– طرحها و لوایح سه فوریتی
ماده ۱۶۶ (منسوخ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– طرحها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار میگیرد.
ماده ۱۶۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در طرحها و لوایح سه فوریتی، پس از تصویب فوریت بلافاصله کلیات و سپس، در همان جلسه نسبت به ماده واحده یا هر یک از مواد مذاکره و رای گیری میشود. پیشنهاد نمایندگان قبل از ورود به ماده واحده یا هریک از مواد پذیرفته میشود و نسبت به آنها پس از اظهارات یک مخالف و یک موافق و نماینده دولت اخذ رای به عمل می آید.
مبحث چهارم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– بررسی طرحها و لوایح طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵)
ماده ۱۶۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مواردی که مجلس ضروری تشخیص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی اختیار تصویب آزمایشی بعضی از قوانین را که جنبه دائمی دارند به کمیسیون های خود و تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکت ها، موسسات دولتی یا وابسته به دولت را به کمیسیون های خود یا به دولت تفویض می کند.
تبصره ۱(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– دولت باید حداقل شش ماه قبل از پایان مدت آزمایشی قانون مذکور جهت تمدید یا تعیین تکلیف دائمی آن، اقدام قانونی لازم را معمول دارد. هیات رئیسه موظف است از طریق لایحه یا طرح ترتیبی اتخاذ نماید که تا پایان زمان آزمایشی، تعیین تکلیف شده باشد. طرح یا لایحه میتواند به صورت ماده واحده و بدون تغییرات یا با اصلاح موادی از قانون آزمایشی تنظیم شود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از انقضاء زمان آزمایشی، اینگونه قوانین اعتبار قانونی نخواهند داشت.
تبصره ۳(الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مدت اجراء اصلاحیه های قانون آزمایشی و برنامه توسعه تابع مدت اجراء اصل قانون خواهد بود.
ماده ۱۶۹ (اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– هرگاه دولت یا پانزده نفر از نمایندگان قبل از شروع رسیدگی نهایی در مجلس تقاضای ارجاع طرح یا لایحه ای را طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) به کمیسیون یا کمیسیون های مجلس و یا دولت بنماید، این تقاضا در جلسه علنی اعلام و در دستور هفتگی بعدی مجلس قرار میگیرد.
ماده ۱۷۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– هنگام طرح تقاضای مزبور در مجلس، نماینده دولت و یا نماینده منتخب تقاضاکنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و یا لایحه را حداکثر به مدت ده دقیقه بیان مینماید و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق که قبلاً ثبت نام کرده اند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته اند، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت کرده و آنگاه رای گیری میشود.
ماده ۱۷۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از موافقت مجلس، طرح یا لایحه به کمیسیون فرستاده میشود. ترتیب رسیدگی این قبیل طرحها و لوایح در کمیسیون همان ترتیب رسیدگی و تصویب طرحها و لوایح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصویب رای حداقل دو سوم اعضاء کمیسیون میباشد.
ماده ۱۷۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– پس از تصویب طرح یا لایحه در کمیسیون ها، تعیین مدت اجرای آزمایشی آن در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت، به این ترتیب که مصوبه کمیسیون به همراه پیشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار گیرد. هنگام طرح تعیین مدت در جلسه علنی، در صورتی که پیشنهاد دیگری نباشد، نسبت به پیشنهاد کمیسیون رای گیری میشود. در غیر این صورت، نسبت به پیشنهاد نمایندگان به ترتیب وصول در جلسه علنی پس از صحبت یک مخالف و یک موافق رای گیری خواهد شد.
تبصره۱(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– مسکوت ماندن اینگونه طرحها و لوایح تا قبل از تصویب مدت اجرای آزمایشی آن طبق روال بررسی طرحها و لوایح، قابل طرح است.
تبصره ۲(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– چنانچه پانزده نفر از نمایندگان تقاضای لغو رسیدگی طرح یا لایحه طبق اصل هشتاد و پنجم (۸۵) قانون اساسی را تا قبل از تایید شورای نگهبان از مجلس داشته باشند این تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق ماده (۱۷۰) آیین نامه داخلی مطرح میگردد و در صورت تصویب این تقاضا، رسیدگی به لایحه یا طرح طبق آیین نامه داخلی ادامه می یابد.
ماده ۱۷۳ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در صورتی که مجلس تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکت ها، موسسات دولتی و یا وابسته به دولت را به دولت واگذار کند.اساسنامه باید در جلسات هیات وزیران مطرح شود و به تصویب برسد ترتیب رسیدگی و تصویب اساسنامه های مذکور طبق آیین نامه داخلی هیات وزیران خواهد بود.
مبحث پنجم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تفسیر قوانین
ماده ۱۷۴ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– رسیدگی به طرحها و لوایح مربوط به شرح و تفسیر قوانین عادی یک شوری است و میتواند با فوریت مورد مذاکره قرار گیرد، در تفسیر قوانین بحث در کلیات و جزئیات از هم تفکیک نمی شود.
ماده ۱۷۵ (اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که استفساریه به صورت عادی و یک فوریتی باشد، پس از گزارش کمیسیون و توضیح سخنگو، یک مخالف و یک موافق، هر یک به مدت ده دقیقه صحبت خواهند کرد. با پیشنهاد رئیس و یا ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا ۲ برابر قابل تغییر است. در مورد تفسیر قوانین نماینده دولت هم میتواند صحبت کند.
ماده ۱۷۶ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که گزارش کمیسیون و همین طور پیشنهادهای دیگر که به کمیسیون رسیده است، به تصویب مجلس نرسد، هر نماینده میتواند نظر خود را کتباً به هیات رئیسه بدهد. پیشنهادها به ترتیب وصول مورد بحث قرار میگیرد و اگر پیشنهادی به تصویب نرسید موضوع برای بحث بیشتر به کمیسیون ارجاع میشود.
ماده ۱۷۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که تفسیر به صورت دو فوریتی و سه فوریتی باشد همانند دیگر طرحها و لوایح دو فوریتی و سه فوریتی مورد رسیدگی قرار میگیرد.
مبحث ششم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نکات مشترک مربوط به بررسی طرحها و لوایح
ماده ۱۷۸ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در مواردی که طرح یا لایحه قانونی مربوط به امور داخلی مجلس نباشد، از طریق هیات رئیسه به وزیر یا مسئول اجرایی مربوطه رسماً اطلاع داده میشود تا خود یا معاون او که رسماً به مجلس معرفی شده در جلسه علنی حاضر شود و در مذاکرات شرکت نماید. درصورت اطلاع و عدم حضور وزیر یا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئیس مجلس مواخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتی با عدم حضور وزیر یا مسئول اجرایی مربوطه، طرح یا لایحه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصمیم خواهد شد.
ماده ۱۷۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– سوالات توضیحی نمایندگان، در شور اول یا دوم طرحها و لوایح که مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس کتباً به رئیس مجلس تقدیم میشود. رئیس این سوالات را به سخنگوی کمیسیون مربوط یا به نماینده دولت میدهد تا به هنگام توضیح و یا توجیه به آن پاسخ داده شود.
ماده ۱۸۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درصورتی که حداقل بیست و پنج نفر از نمایندگان تا قبل از اتمام رسیدگی نهایی در مجلس کتباً از مجلس تقاضا کنند که طرح یا لایحه قانونی واصل شده به مجلس برای مدت معینی مسکوت بماند، پس از توضیح یکی از پیشنهاد دهندگان به مدت پنج دقیقه و پاسخ آن از طرف یک مخالف به مدت حداکثر پنج دقیقه، رای گرفته میشود. تقاضای مسکوت ماندن لایحه بدون موافقت معاون حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور یا وزیر یا معاون امورمجلس ذی ربط پذیرفته نخواهد شد. تقاضای مسکوت ماندن در هر طرح و لایحه فقط برای یک مرتبه مجاز خواهد بود. هیات رئیسه موظف است پس از گذشت مدت مسکوت ماندن، طرح یا لایحه را مجدداً در دستور کار مجلس قرار دهد.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه تقاضای مسکوت ماندن برای انجام اصلاحات طرح یا لایحه باشد پس از تصویب مسکوت ماندن به کمیسیون ذی ربط جهت انجام اصلاحات ارجاع میگردد. نحوه رسیدگی به اصلاحات همچون رسیدگی در شور دوم طرحها و لوایح خواهد بود.
ماده ۱۸۱ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– اخطار راجع به منافی بودن طرحها و لوایح و سایر موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسی مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف می کند. این اخطار باید قبل از رای گیری و با استناد به اصل مربوطه حداکثر ظرف سه دقیقه به عمل آید. درصورتی که رئیس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهی مینماید چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئیس نسبت به پذیرش اصلاحات پیشنهادی یا حذف مورد اشکال یا ارجاع آن به کمیسیون گزارش دهنده جهت بررسی مجدد اقدام خواهد کرد.
ماده ۱۸۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– درصورتی که نمایندگان نسبت به اجرای آیین نامه داخلی مجلس تخلفی را که مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمایند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را قبل از رای گیری و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداکثر ظرف سه دقیقه تذکر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق و یا پایان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداکثر ظرف سه دقیقه تذکر دهند چنانچه رئیس تذکر را وارد بداند موظف است به آن ترتیب اثر دهد.
ماده ۱۸۳ (منسوخ ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از آنکه مجلس درباره طرح یا لایحه ای رای نهایی داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره کل قوانین مجلس بایگانی میشود.
ماده ۱۸۳(الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– اخطار و تذکر پس از رای گیری در مجلس درباره موضوع رای گیری شده پذیرفته نمی شود و مصوبات مجلس قابل تغییر یا اصلاح یا ارجاع به کمیسیون نیست و باید مراحل تعیین شده در این آیین نامه اجراء شود.
مبحث هفتم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– ارجاع مصوبات مجلس به شورای نگهبان و مراحل رسیدگی آنها
ماده ۱۸۴ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– کلیه مصوبات مجلس رسماً به شورای نگهبان فرستاده میشود. درصورتی که شورا ظرف ده روز پس از وصول یا پس از انقضای ده روز تمدید مذکور در اصل نود و پنجم (۹۵) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مخالفت خود را اعلام نکرد، طبق اصل نود و چهارم (۹۴) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوبات از طرف مجلس جهت امضا و ابلاغ به ریاست جمهوری ارسال میشود.
تبصره (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شورای نگهبان به مجلس جزء مهلت های مقرر محسوب نمی گردد.
ماده ۱۸۵ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهایی شورای نگهبان از دستور خارج نمی شود. شورای نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت رد را صریحاً به مجلس گزارش نماید تا بلافاصله تکثیر و توزیع شود.
ماده ۱۸۶ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– مصوبات عادی و یک فوریتی مجلس که از طرف شورای نگهبان رد شده به کمیسیون مربوطه ارسال میشود و با اعلام وقت قبلی با حضور نماینده شورای نگهبان، موارد اعتراض برای اصلاح مورد بحث قرار میگیرد. درصورت عدم حضور نماینده شورای نگهبان در موعد اعلام شده، کمیسیون با ملحوظ نمودن نظر شورای نگهبان کار خود را انجام میدهد.
نمایندگانی که پیشنهاد اصلاحی داده اند، در این مرحله می توانند در کمیسیون شرکت نمایند. نظر کمیسیون همراه پیشنهادهای نمایندگان در مجلس مطرح میشود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رای قرار میگیرد.
چنانچه درمورد ماده ای، کمیسیون نیز همراه پیشنهادهای دیگر پیشنهاد داده باشد، اول پیشنهاد کمیسیون به رای گذاشته میشود و درصورت عدم تصویب، پیشنهادهای دیگر مطرح میشود.
درصورت عدم تصویب پیشنهاد کمیسیون و یا پیشنهادهای قبلی نمایندگان در مجلس، پیشنهادهای جدید پذیرفته میشود و درباره آنها بحث و رای گیری به عمل می آید.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از ایراد شورای نگهبان، دولت حق پیشنهاد اصلاح لایحه را ندارد مگر در موارد ایراد شورای نگهبان.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– شورای نگهبان نمی تواند پس از گذشت مهلت های مقرر و رفع ایراد در نوبت اول، مجدداً مغایرت موارد دیگری را که مربوط به اصلاحیه نمیباشد بعد از گذشت مدت قانونی به مجلس اعلام نماید مگر در رابطه با انطباق با موازین شرعی
تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– اگر با اصلاح ماده مورد ایراد شورای نگهبان، ماده به کلی خاصیتش را از دست بدهد، می توان آن را حذف کرد.
ماده ۱۸۷ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– پس از بررسی گزارش کمیسیون که در آن نظر شورای نگهبان ملحوظ شده است و رای گیری نسبت به آن، مصوبه مجدداً به شورای نگهبان ارسال میشود. اگر این مصوبه هنوز وافی به نظرات شورای نگهبان نباشد، مجدداً در مجلس مطرح میگردد، درصورتی که مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رای خود باقی باشد رئیس مجلس مصوبه مذکور را به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال میدارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و دیگر موارد مربوط به آن اظهار نظر قطعی نموده و گزارش آن را جهت طی مراحل بعدی به رئیس مجلس اعلام نماید.
مبحث هشتم (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– طرح های تنقیحی
ماده ۱۹۲ مکرر ۱ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– متن پیشنهادی معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی که به منظور تنقیح قوانین تهیه شده است، با امضای حداقل پانزده نفر از نمایندگان به عنوان طرح های تنقیحی به رئیس جلسه تقدیم میشود. هیات رئیسه پس از اعلام وصول نسبت به ارجاع آن به کمیسیون های مربوط اقدام می کند.
ماده ۱۹۲ مکرر ۲ (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– گزارش طرح های تنقیحی به صورت یک شوری و بدون تفکیک کلیات و جزئیات در صحن مجلس مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. پس از گزارش سخنگوی کمیسیون و صحبت سه مخالف و سه موافق به ترتیب یک مخالف و یک موافق و توضیح معاون قوانین مجلس هر کدام به مدت ده دقیقه و توضیحات نهایی سخنگوی کمیسیون به مدت پنج دقیقه، گزارش کمیسیون به رای گذاشته میشود.
در صورت عدم تصویب گزارش مزبور، مجدداً به کمیسیون ارجاع میشود تا نسبت به اعمال اصلاحات اقدام و گزارش آن را به مجلس ارائه کند، تا حسب روال این ماده رسیدگی شود.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸)
– در صورتی که گزارش کمیسیون دارای موارد (موضوعات) متعدد باشد، برای هر یک از موارد به تفکیک رای گیری میشود.
فصل دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نظارت
مبحث اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نحوه بررسی و رای اعتماد به هیات وزیران
ماده ۱۸۸(اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲)
– رئیس جمهور موظف است حداکثر ظرف مدت دو هفته پس از انجام مراسم تحلیف یا سقوط دولت یا تغییر نیمی از وزراء از ابتدای شروع به کار دولت، ضمن تقدیم برنامه کلی، اسامی وزرای پیشنهادی وزارتخانه ها را که دارای تجربه و تخصص مرتبط هستند به همراه شرح حال، برنامه ها، سوابق و سمتهای علمی و اجرایی و سایر امتیازات قابل استناد، به مجلس تسلیم کند.
رئیس مجلس مکلف است نامه معرفی هیات وزیران و ضمائم آن را در اولین جلسه علنی اعلام وصول قرائت کند، سپس معرفی نامه و مستندات را برای بررسی به کمیسیون یا کمیسیون های تخصصی مرتبط ارجاع دهد.
کمیسیون یا کمیسیون های مرتبط موظفند پس از بررسی صلاحیت، انطباق مدارک، سوابق و برنامه های وزیر پیشنهادی و تطبیق آنها با اسناد بالادستی ظرف مدت یک هفته گزارش خود را به هیات رئیسه ارائه کنند تا برای اطلاع نمایندگان چاپ و توزیع شود. گزارش مذکور قبل از صحبت مخالفان و موافقان توسط سخنگو قرائت میشود.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲)
– فرصت سخنگو برای ارائه گزارش در مورد هر وزیر ده دقیقه است. در صورتی که بررسی برنامه وزیر پیشنهادی به بیش از یک کمیسیون تخصصی ارجاع شده باشد، سخنگوی هر کمیسیون حداکثر به مدت پنج دقیقه گزارش خود را ارائه می کند.
ماده ۱۸۹ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– یک هفته پس از معرفی دولت، برای بحث و بررسی خط مشی و اصول کلی برنامه دولت و اخذ رای اعتماد برای هیات وزیران جلسات مجلس به طور متوالی تشکیل میگردد. با پیشنهاد رئیس و تصویب مجلس، جلسات به صورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس در این جلسات نطق نخواهد داشت.
ماده ۱۹۰ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– قبل از تشکیل اولین جلسه بررسی برنامه های دولت و اخذ رای اعتماد هیات وزیران، نمایندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشی و اصول کلی و ترکیب هیات وزیران و نیز نمایندگان مخالف و موافق هریک از وزیران به تفکیک برنامه و هر وزیر در برگه های جداگانه ثبت نام می نمایند.
هریک از نمایندگان حق دارند تمام یا قسمتی از وقت خود را در اختیار نماینده دیگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هیات وزیران، رئیس جمهور برنامه دولت را تشریح و ضمن معرفی وزیران از ترکیب هیات وزیران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسی برنامه دولت و ترکیب هیات وزیران را با اظهارات پنج نفر از نمایندگان مخالف و پنج نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یکنفر مخالف و یکنفر موافق و هر کدام برای مدت پانزده دقیقه انجام خواهد داد.
رئیس جمهور یا کسانی که او تعیین خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ می دهند. مجموع مدت نطق اولیه رئیس جمهور و دفاعیات اخیر دو و نیم ساعت خواهد بود. در پی اظهارات و دفاعیات رئیس جمهور، مجلس شور در مورد برنامه ها و صلاحیت هر یک از وزیران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. درمورد هر وزیر دو نفر از نمایندگان مخالف و دو نفر از نمایندگان موافق با حفظ ترتیب یکنفر مخالف و موافق هرکدام برای مدت پانزده دقیقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزیر و در صورت صلاحدید رئیس جمهور به مدت سی دقیقه برای دفاع از برنامه و صلاحیت وزیر مطروحه وقت خواهند داشت.
بحث و بررسی برای تک تک وزیران به ترتیب حروف الفبای وزارتخانه به همین شیوه انجام میگیرد، رئیس جمهور میتواند با استفاده از وقت وزیران در پایان و به طور یکجا از آنان دفاع نماید. پس از آن رای گیری به عمل می آید و شمارش و اعلام نتیجه آرا پس از رای گیری برای همه وزراء صورت خواهد گرفت. سوالات کتبی نمایندگان در طول مدتی که برنامه دولت مطرح است از طریق رئیس مجلس به رئیس جمهور یا وزیر مربوط داده خواهد شد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– در موارد معرفی یک یا چند وزیر ( کمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اولیه رئیس جمهور به مدت یکساعت بدون بحث در کلیات برنامه ها و ترکیب هیات وزیران تنها در مورد برنامه ها و صلاحیت وزیران پیشنهادی به ترتیب فوق الذکر اقدام خواهد شد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– چنانچه مجلس به یک یا چند وزیر رای اعتماد نداد و یا وزارتخانه ای به هر دلیل وزیر نداشته باشد، رئیس جمهور موظف است با رعایت اصل یکصد و سی و پنجم (۱۳۵) قانون اساسی حداکثر قبل از سه ماه فرد یا افراد دیگری را برای اخذ رای به مجلس معرفی نماید.
ماده ۱۹۱ (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– درمورد اصول هشتاد و هفتم (۸۷) و یکصد و سی و ششم (۱۳۶) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران کیفیت رای اعتماد به وزیر یا هیات وزیران و همه مسائل مربوط به آن طبق این آیین نامه خواهد بود.
تشخیص مسائل مهم و مورد اختلاف مذکور در اصل هشتاد و هفتم (۸۷) که دولت میتواند در زمینه آنها از مجلس رای اعتماد بگیرد، با هیات وزیران است.
مبحث دوم (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– نحوه بررسی اصول هشتاد و هشتم (۸۸) و هفتاد و ششم
(۷۶) قانون اساسی
اول (الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶)
– تذکر و سوال:
الف – تذکر:
ماده ۱۹۲ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰)
– در کلیه مواردی که نماینده یا نماین