د:
رای شماره ۶۱۸ - ۱۳۷۶.۶.۱۸
رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور
مستنبط از ماده واحده الحاقی به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب سال ۱۳۶۵ این است که قانون مزبور ناظر به عقود اجاره ایست که بعد از تصویب آن قانون و ابتداً منعقد می شوند و شامل اماکن تجاری که سابقه اجاره به تاریخ قبل از تصویب قانون فوق الذکر داشته اند نمی شود و لذا در مورد دعاوی مطروحه که به دلالت اسناد و اوراق پرونده مسبوق به رابطه استیجاری به تاریخ قبل از تصویب ماده واحده قانون مذکور میباشند و تنظیم اجاره نامه های جدید فی الواقع و نقس الامر به منظور تمدید و تجدید اجاره قبلی بوده است صدور اجراییه از جانب دفتر اسناد رسمی مبنی بر تخلیه این قبیل محل کسب و پیشه مخالف قانون است و به این کیفیت رای دادگاه حقوقی یک تهران که بر تایید حکم دادگاه حقوقی ۲ اصدار یافته و مبتنی بر ابطال اجراییه صادره در این زمینه میباشد صحیح و موافق موازین قانونی تشخیص میگردد.
این رای به موجب ماده ۳ از مواد اضافه شده به قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۳۷ برای دادگاه ها در موارد مشابه لازم الاتباع است.
نقل از شماره ۱۵۳۶۵ - ۱۳۷۶.۹.۳ روزنامه رسمی رای
حضرت آیت ا… محمدی گیلانی ریاست محترم دیوان عالی کشور
با عرض سلام و تحیت:
احتراماً به استحضار عالی می رساند، یکی از وکلای دادگستری طی نامه ای که به شماره ۵۸۱۴ - ۷۵.۴.۲۴ ثبت دفتر دیوان عالی کشور شده است با ارسال تصویر چهار فقره از آراء صادره از شعب دادگاه های حقوقی یک و ۲ کاشان و تهران تقاضای طرح در هیات عمومی دیوان عالی کشور نموده است و پرونده های مربوطه به کلاسه های ۸۷۰.۶۸ حقوقی ۲ و ۹۹.۶۸ حقوقی یک کاشان و ۳۱۴.۷۲ حقوقی ۲ تهران و ۷۷۶.۷۲ حقوقی یک تهران مطالبه گردیده و اینک به شرح ذیل خلاصه جریان پرونده های مذکور را معروض میدارد.
۱- طبق محتویات پرونده کلاسه ۸۷۰.۶۸ حقوقی ۲ کاشان در تاریخ ۶۸.۷.۳ آقای عیسی عماد الاسلامی دادخواستی به طرفیت آقای حسین اخوان حجازی به خواسته صدور دستور توقیف عملیات اجرایی و متعاقباً صدور حکم به ابطال اجراییه ثبتی شماره ۶۸.۷ - ۴۴ دفتر اسناد رسمی شماره ۶ کاشان متضمن تخلیه محل داروخانه پاستور به دادگاه های حقوقی ۲ کاشان تقدیم داشته و توضیح داده است در سال ۱۳۴۷ محل داروخانه پاستور به موجب سند رسمی ۲۴۴۴۳ دفتر اسناد رسمی ۶ کاشان به عنوان اجاره بوی واگذار و تا این تاریخ در اجاره اش بوده است در سال ۱۳۶۵ دادگاه حقوقی ۲ کاشان به درخواست خوانده حکم به تعدیل اجاره بها صادر نموده و در سال ۱۳۶۶ دادگاه مذکور حکم بر الزام وی (مستاجر) به تنظیم اجاره نامه رسمی متضمن تعدیل اجراه بها صادر و دفتر خانه اسناد رسمی ۶ کاشان براساس دادنامه شماره ۸۱۷ - ۶۶.۷.۱ دادگاه حقوقی ۲ و اجاره نامه اولیه طی سند شماره ۴۹۴۹۲ - ۶۶.۷.۸ اجاره را تجدید نموده است پس از انقضاء مدت اجاره بنابدر خواست موجر از طرف دفتر خانه اسناد رسمی تنظیم کننده سند اجاره اجراییه مبنی بر تخلیه محل صادر گردیده در صورتی که محل داروخانه متجاوز از بیست سال متوالی در ید استیجاری وی میباشد و سند اجاره تنظیمی اخیر الذکر در حقیقت مبین تداوم اجاره قبلی است و موضوع با مقررات ماده واحده الحاقی که ناظر به موضوع اجاره نامه هائی است که بدون سابقه استیجاری و ابتداء تنظیم میشود انطباق نداشته و صدور اجراییه محمل قانونی نداشته به شرح خواسته تقاضای رسیدگی و صدور حکم را کرده است: دادگاه حقوقی ۲ کاشان در تاریخ ۶۸.۷.۵ در وقت فوق العاده تشکیل جلسه داده و به موجب دادنامه شماره ۷۱۷ - ۶۸.۷.۶ بدین استدلال که اجراییه که موضوع آن تخلیه دوباب دکان مورد اجراه بوده بر وفق قانون الحاق یک ماده به قانون روابط موجر و مستاجر صادر شده و ایرادی بر آن به نظر نمی رسد حکم برد دعوی خواهان صادر مینماید و خواهان از رای صادره تجدید نظر خواهی نموده دادگاه حقوقی یک کاشان به موجب دادنامه شماره۲۱۵.۶۹ - ۶۹.۵.۲۵ عیناً رای تجدید نظر خواسته را تایید کرده است.
۲- در پرونده کلاسه ۳۱۴.۷۲ شعبه ۷۰ دادگاه حقوقی ۲ تهران بانک ملت در تاریخ ۷۲.۴.۸ دادخواستی به طرفیت خواندگان آقایان حسن و رضا و خانمها ناهید و نهضت شهرت همگی نوبان به خواسته صدور حکم بر ابطال اجراییه کلاسه ب. ۱ - ۷۴۱۰ مربوط به سند اجاره شماره ۱۵۹۶۶۳ مورخ۶۸.۷.۱۸ دفتر خانه ۶۸ تهران صادره از اداره اول اجرای اسناد رسمی تهران و بدواً صدور قرار توقیف عملیات اجرایی به دادگاه حقوقی ۲ تهران تقدیم داشته که رسیدگی به شعبه ۷۰ حقوقی ۲ ارجاع و توضیح داده است که خواندگان سه باب مغازه بر طبق اجاره نامه تنظیمی دفتر خانه ۶۸ تهران به بانک ملت به اجاره داده اند و پس از تصویب ماده واحده قانون الحاق یک ماده به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۶۵ موجرین در مقام تجدید قرارداد اجاره بر آمده و اجاره نامه جدیدی به شماره ۱۵۹۶۶۳ - ۶۸.۷.۱۸ دفتر خانه ۶۸ منعقد نموده اند و در متن اجاره نامه رسمی تصریح گردیده که مورد اجاره جهت محل شعبه بانک ملت و امور اداری و تجاری بانک مذکور به اجاره واگذار شده و قبلاً هم طبق اسناد اجاره نامه های ۵۶.۶.۱۴ و ۶۵.۲.۲۳ این دفتر در اجاره مستاجر بوده است که کماکان در تصرف بانک ملت است. با عنایت به اینکه ماده واحده الحاقی به قانون روابط موجر و مستاجر ناظر به عقد اجاره ایست که پس از تاریخ تصویب ماده واحده ابتداً واقع شده باشد و تصرفات بانک مسبوق به عقود اجاره سابق بوده اقدام به صدور اجراییه از طریق ثبت بر خلاف قانون و به شرح خواسته تقاضای رسیدگی و صدور حکم نموده است و دادگاه پس از رسیدگی به موجب دادنامه ۸۰۴ - ۷۲.۱۰.۱۲ بدواً به لحاظ انتقال سهم مالکیت مالکین به آقای رضا نوبان به استناد بند ۲ ماده ۱۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دعوت خواهان علیه خواندگان مردود اعلام شده و درخصوص دعوی اقامه شده علیه آقای رضانوبان بدین استدلال که چون از مفاد ماده واحده الحاقی به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۶۵ چنین استنباط میگردد که ناظر به عقود اجاره ای است که پس از تصویب آن ابتداً واقع میگردد و شامل روابط اجاری پیش از تصویب خود نمیگردد و موید این معنی همانا ماده واحده تصویبی مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال ۱۳۶۹ میباشد که مقرر داشته در مورد حق کسب و پیشه مطابق قانون روابط موجر و مستاجر مصوب سال ۱۳۵۶ عمل شود و از آنجا که بانک خواهان به موجب اجاره نامه های رسمی سالها قبل از تصویب ماده واحده الحاقی به قانون روابط موجر و مستاجر عین مستاجره را جهت دایر کردن شعبه بانک و انجام امور تجاری در اجاره داشته و با عنایت به تجاری بودن عملیات بانک ها حق کسب و پیشه برای آنها متصور و پذیرفته شده میباشد به نظر دادگاه اجاره نامه اخیر الذکر در حقیقت برای تمدید و تجدید اجاره تنظیم یافته و در نتیجه از شمول ماده واحده الحاقی خارج است لذا دعوی خواهان را وارد تشخیص و حکم بر ابطال اجراییه شماره ۱۶۳ -۷۱.۳.۱۶ صادره در پرونده اجرایی کلاسه ب. ۱ - ۷۴۱۰ اداره اول اجرای اسناد رسمی ثبت تهران صادر و اعلام میدارد و از این رای آقای رضا نوبان تجدید نظر خواهی نموده و پرونده به شعبه ۲۴ دادگاه حقوقی یک تهران ارجاع و به موجب دادنامه ۳۲۱ - ۷۳.۷.۱۱ رای تجدید نظر خواسته عیناً تایید و استوار شده است. بنا به مراتب به شرح ذیل نظریه معروض میگردد:
نظریه - همانطور که ملاحظه می فرمائید بین آراء دادگاه های حقوقی ۲ و ۱ کاشان و حقوقی ۲ و ۱ تهران درخصوص موضوع شمول ماده واحده قانون الحاق یک ماده به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب سال ۱۳۶۵ اختلاف وجود دارد بنابه مراتب به استناد ماده ۳ اضافه شده به قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۳۷ تقاضای طرح موضوع در هیات عمومی محترم دیوان عالی کشور به منظور ایجاد رویه واحد را مینماید.
معاون اول دادستان کل کشور - حسن فاخری
جلسه وحدت رویه
به تاریخ روز سه شنبه: ۱۳۷۶.۶.۱۸ جلسه وحدت رویه قضایی هیات عمومی دیوان عالی کشور به ریاست حضرت آیت الله محمد محمدی گیلانی، رییس دیوان عالی کشور و با حضور آقای مهدی ادیب رضوی نماینده دادستان محترم کل کشور و جنابان آقایان روسا و مستشاران شعب حقوقی و کیفری دیوان عالی کشور تشکیل گردید.
پس از طرح موضوع و قرائت گزارش و بررسی اوراق پرونده و استماع عقیده جناب آقای مهدی ادیب رضوی نماینده دادستان محترم کل کشور مبنی بر:« نظر به اینکه در ماده واحده قانون الحاق یک ماده به قانون روابط موجر و مستاجر مصوب سال ۱۳۶۵ تصریح گردیده محل هائی که پس از تصویب این قانون با سند رسمی بدون دریافت هیچگونه سرقفلی و پیش پرداخت به اجاره واگذار میشود مشمول مقررات این قانون خواهد بود. بنابر این مقررات ماده واحده ناظر به اجاره نامه های محل های استیجاری است که پس از تصویب قانون ابتدا به اجاره واگذار میگردد و اماکن استیجاری که قبل از تصویب این قانون در اجاره بوده و پس از تصویب ماده واحد اجاره نامه ها تجدید و یا تمدید میشود. چون رابطه استیجاری بین موجر و مستاجر از قبل وجود داشته، مشمول مقررات ماده واحده نبوده و مشمول مقررات قانون روابط موجر و مستاجر مصوب سال ۱۳۵۶ میباشد. بنابر این رای شعبه ۲۴ دادگاه حقوقی یک تهران که در جهت تایید برای شعبه ۷۰ دادگاه حقوقی ۲ تهران و بر همین اساس صادر شده موجه بوده معتقد به تایید آن می باشم.» مشاوره نموده و اکثریت بدین شرح رای داده ان