طبق ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی اصل بر این است که دعوا باید در دادگاهی اقامه شود که خوانده در حوزه قضایی آن اقامتگاه دارد. اگر خوانده در ایران اقامتگاه نداشته باشد در محل سکونت موقت وی و در صورت عدم وجود آن در دادگاه محل وقوع مال غیر منقول او اقامه میشود و اگر مال غیر منقول هم نداشته باشد خواهان میتواند دعوا را در دادگاه محل اقامت خود اقامه کند.
مهم ترین استثنائات این اصل قانونی عبارتند از:
طبق ماده ۱۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دعاوی مربوط به اموال غیر منقول مانند دعاوی مالکیت خلع ید و تصرف عدوانی منحصرا باید در دادگاهی اقامه شود که مال غیر منقول در حوزه آن واقع است اگر چه خوانده در آن حوزه مقیم نباشد.
طبق ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی در دعاوی بازرگانی و دعاوی راجع به اموال منقول که از عقود و قراردادها ناشی شده باشد خواهان میتواند علاوه بر دادگاه محل اقامت خوانده به دادگاهی رجوع کند که عقد یا قرارداد در حوزه آن واقع شده است یا تعهد میبایست در آنجا انجام شود.
طبق ماده ۱۲ قانون حمایت خانواده زوجه میتواند دعاوی خانوادگی را در دادگاه محل سکونت خود اقامه کند مگر آن که خواسته مطالبه مهریه غیر منقول باشد که تابع دادگاه محل وقوع ملک است.
طبق ماده ۲۰ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دعاوی راجع به ترکه متوفی تا زمانی که ترکه تقسیم نشده است منحصرا در دادگاه محل آخرین اقامتگاه متوفی در ایران و اگر آخرین اقامتگاه او معلوم نباشد در دادگاه آخرین محل سکونت وی در ایران اقامه میشود.