در حقوق مدنی ایران و طبق مواد قانون مدنی، قرابت یا خویشاوندی که موجب ایجاد ارث و تکالیف قانونی میشود به دو دسته اصلی نسبی و سببی تقسیم میگردد:
۱. قرابت نسبی: این خویشاوندی بر پایه رابطه خونی و ولادت است. به عبارتی افرادی که از نسل یکدیگرند یا دارای جد مشترک هستند، خویشاوند نسبی محسوب می شوند. طبق ماده ۱۰۳۲ قانون مدنی، قرابت نسبی شامل سه طبقه است: طبقه اول (والدین، اولاد و اولادِ اولاد)، طبقه دوم (اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها) و طبقه سوم (اعمام، عمات، اخوال و خالات و اولاد آنها). در این نوع رابطه، وراثت به صورت مستقیم و بر اساس اولویت طبقات برقرار میشود.
۲. قرابت سببی: این خویشاوندی به واسطه ازدواج (نکاح) بین دو نفر و بستگان آنها ایجاد میگردد. به محض وقوع عقد نکاح صحیح، بین زن و شوهر و همچنین میان هر یک از آنها با بستگان طرف مقابل، رابطه خویشاوندی سببی برقرار میشود. برای مثال، مادر زن نسبت به داماد و برادر زن نسبت به شوهر، خویشاوند سببی هستند. بر اساس ماده ۹۴۰ قانون مدنی، در قرابت سببی تنها زوجین (زن و شوهر) از یکدیگر ارث می برند و سایر بستگان سببی از یکدیگر ارث نمیبرند، اما این قرابت میتواند باعث ایجاد موانع نکاح (حرمت ازدواج) شود.
بنابراین تفاوت اصلی در این است که نسبی ناشی از تولد و خون است، اما سببی صرفا به واسطه قرارداد ازدواج پدید می آید.