طبق ماده ۲۹۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، چنانچه رای دادگاه راجع به ماهیت دعوا باشد و قاطع آن به طور کلی یا جزئی باشد، حکم و در غیر این صورت، قرار نامیده میشود.
بر همین اساس، تفاوت های اصلی حکم و قرار عبارتند از:
۱. ورود به ماهیت دعوا: حکم زمانی صادر میشود که قاضی وارد بررسی اصل موضوع، ادعاها و دلایل طرفین (ماهیت دعوا) شده باشد. اما قرار معمولا مربوط به امور تشریفاتی، شکلی و مقدماتی دادرسی است و وارد ماهیت ادعا نمی شود.
۲. قاطع دعوا بودن: حکم همواره پرونده را در آن مرحله تمام می کند و به خصومت خاتمه میدهد. اما قرارها ممکن است قاطع دعوا باشند (مانند قرار رد دعوا طبق ماده ۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی) یا غیرقاطع باشند و روند رسیدگی را ادامه دهند (مانند قرار کارشناسی طبق ماده ۲۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی).
۳. اعتبار امر قضاوت شده: طبق بند ۶ ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی، احکام پس از قطعی شدن دارای اعتبار امر قضاوت شده هستند و نمیتوان همان دعوا را دوباره مطرح کرد. اما اکثر قرارها (به جز برخی قرارهای قاطع) این اعتبار را ندارند و پس از رفع مانع، امکان طرح مجدد دعوا وجود دارد.