طبق ماده ۲۹۲ قانون مدنی، تبدیل تعهد زمانی رخ میدهد که تعهد سابق به طور کامل ساقط شده و تعهد جدیدی جایگزین آن شود. در مقابل، انتقال دین بر اساس ماده ۷۲۴ قانون مدنی (در قالب عقد حواله) یا ماده ۱۰ قانون مدنی، جابجایی و انتقال همان دین سابق از مدیون به شخص ثالث است بدون آنکه اصل تعهد از بین برود.
تفاوت های اصلی این دو نهاد حقوقی عبارتند از:
۱. منشا و ماهیت تعهد: طبق ماده ۲۹۲ قانون مدنی، در تبدیل تعهد، تعهد نخستین زایل شده و تعهد متفاوتی متولد میشود. اما در انتقال دین، ماهیت و اصل تعهد تغییر نمی کند و همان دین اولیه به شخص جدید منتقل میگردد.
۲. وضعیت تضمینات و وثیقه ها: طبق ماده ۲۹۳ قانون مدنی، در تبدیل تعهد، تضمینات دین سابق به تعهد جدید منتقل نمی شود مگر اینکه طرفین معامله صریحا بر آن توافق کرده باشند. در حالی که در انتقال دین، تمامی تضمینات و وثیقه های دین سابق به همراه اصل دین باقی مانده و منتقل می شوند.
۳. حق استناد به ایرادات: در انتقال دین، متعهد جدید میتواند به ایراداتی که مربوط به قرارداد اولیه بوده است استناد کند. اما در تبدیل تعهد، به دلیل سقوط تعهد نخستین، امکان استناد به ایرادات تعهد سابق در تعهد جدید وجود ندارد.