طبق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ابراء عبارت از این است که دائن (طلبکار) از حق خود که بر ذمه دیگری است اختیارا صرف نظر کند. ابراء یک ایقاع است؛ به این معنا که تنها با اراده یک طرف یعنی طلبکار واقع میشود و نیازی به رضایت یا قبول مدیون ندارد.
کاربردها و احکام حقوقی ابراء عبارتند از:
۱. اسقاط دین و سقوط تعهد: طبق ماده ۲۶۴ قانون مدنی، ابراء یکی از اسباب سقوط تعهدات است. با تحقق ابراء، ذمه مدیون به طور کامل و برای همیشه از پرداخت بدهی بری میشود.
۲. عدم امکان رجوع: طبق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، پس از وقوع ابراء، طلبکار نمی تواند از تصمیم خود منصرف شده و مجددا طلب خود را مطالبة کند، زیرا حق دینی او به محض ابراء ساقط شده است.
۳. زوال تضمینات و وثیقه ها: طبق ماده ۲۹۳ قانون مدنی، وقتی اصل دین به وسیله ابراء ساقط شود، تمامی رهن ها، ضامن ها و تضمینات مربوط به آن دین نیز خود به خود فک و آزاد می شوند.
۴. کاربرد در مسایل اداری و مدنی: ابراء در بخشش مهریه توسط زوجه، بخشش خسارات ناشی از حوادث و تصادفات، و انصراف مدعی خصوصی از دریافت ضرر و زیان ناشی از جرم کاربرد فراوان دارد.