میاه مباحه به ابهایی گفته می شود که مالک خاص ندارند و بر اساس اصل اباحه، استفاده از انها برای همگان با رعایت نظامات دولتی ازاد است. طبق ماده ۱۴۷ قانون مدنی، هر کس می تواند با رعایت قوانین و مقررات مربوطه، از میاه مباحه استفاده نماید. جزئیات و احکام قانونی این ابها به شرح زیر است:
۱. انواع میاه مباحه: این ابها شامل اب باران، اب دریاها، اب رودخانه های عمومی، سیلاب ها و چشمه هایی است که در زمین های مباح (بدون مالک) میجوشند و تا کنون کسی با حیازت، مالکیت ان ها را به دست نیاورده است.
۲. مالکیت و نظارت: طبق ماده ۴۵ قانون اساسی و قانون توزیع عادلانه اب مصوب ۱۳۶۱، میاه مباحه جزو انفال و ثروت های عمومی محسوب میشوند. این ابها در اختیار دولت اسلامی قرار دارند تا بر اساس مصالح عامه و نظارت وزارت نیرو، برای شرب، کشاورزی و صنعت تقسیم و توزیع شوند.
۳. نحوه تملک (حیازت): مطابق ماده ۱۴۹ قانون مدنی، حیازت میاه مباحه (مانند احداث نهر یا نصب لوله از رودخانه عمومی) تحت شرایط قانونی باعث ایجاد حق انتفاع یا مالکیت برای فرد می شود. اما امروزه به دلیل محدودیت منابع ابی، هرگونه حیازت و برداشت از این ابها منوط به دریافت پروانه بهره برداری از مراجع قانونی است.
۴. اولویت در استفاده: در فقه و قانون مدنی، اصل بر این است که هر کس به منبع اب نزدیک تر باشد یا زودتر اقدام به حیازت کرده باشد، حق تقدم دارد؛ مشروط بر اینکه به حقابه دیگران و مصلحت عمومی اسیب نرساند.
۵. محدودیت های جدید: بر اساس قوانین اصلاحی در حوزه صیانت از منابع ابی، مباح بودن این ابها به معنای رها بودن آن ها نیست. هرگونه برداشت غیرمجاز از رودخانه ها یا حفر چاه در حریم ابهای عمومی، حتی اگر منشا آن ها میاه مباحه باشد، جرم محسوب شده و مستوجب مجازات و جریمه است.
بنابراین میاه مباحه ابهایی هستند که در اصل ملک کسی نیستند اما مدیریت و اجازه بهره برداری از آن ها به موجب قانون در اختیار حاکمیت است.