طبق ماده ۵۸۹ قانون مدنی، هر شریک مال مشاع می تواند هر زمان که بخواهد تقاضای تقسیم مال مشترک را بنماید. مقسم در اصطلاح حقوقی و فقهی، به معنای آن مفهوم کلی، مال واحد یا اصل مشترکی است که مورد تجزیه و تقسیم قرار می گیرد تا به بخش های مختلف یا اقسام تبدیل شود. در واقع مقسم، موضوع یا ظرفی است که تقسیم بر روی آن واقع می شود.
برای مثال، در مبحث ارث، کل دارایی باقی مانده از متوفی که ماترک نامیده می شود، در حکم مقسم است که میان وراث تقسیم می گردد. همچنین طبق ماده ۵۹۱ قانون مدنی، در صورتی که تمام شرکا به تقسیم مال مشترک راضی باشند، تقسیم به نحوی که شرکا تراضی نمایند به عمل می آید. در این حالت، مال مشاع پیش از تقسیم همان مقسم است. بر اساس قواعد حقوقی، مقسم باید ویژگی هایی داشته باشد که در تمام بخش های تقسیم شده (اقسام) به طور مشترک وجود داشته باشد و تقسیم آن نباید موجب از مالیت افتادن یا ضرر فاحش طبق ماده ۵۹۳ قانون مدنی شود. کلمه مقسم از ریشه قسم می آید و به معنای محل و منشا تقسیم است.