طبق ماده ۶۰۷ قانون مدنی، ودیعه به عنوان بارزترین نوع عقد امانی، عقدی است که به موجب آن یک نفر مال خود را به دیگری می سپارد تا آن مال را مجانا نگاه دارد. عقد امانی به طور کلی به قراردادهایی گفته می شود که در آن ها مالی به رسم امانت به شخص دیگری (امین) سپرده می شود تا از آن نگهداری کند یا برای مصرف خاصی استفاده نماید، مانند عقد عاریه که طبق ماده ۶۳۵ قانون مدنی تعریف شده است. در این عقود، شخص گیرنده مالک مال نمی شود و صرفا امانت دار است.
بر اساس ماده ۶۱۴ قانون مدنی، امین ضامن تلف یا نقصان مالی که به او سپرده شده است نمی باشد، مگر در صورت تعدی یا تفریط. یعنی اگر مال امانی بدون تقصیر امین از بین برود، او مسئول جبران خسارت نیست. اما طبق ماده ۶۳۱ قانون مدنی، هرگاه مالی در دست کسی امانت باشد و مالک آن را مطالبه کند و امین از رد آن امتناع نماید، از تاریخ امتناع، ضامن تلف و هر نقصانی خواهد بود حتی اگر تقصیری نکرده باشد.
در صورتی که شخص امین اموال امانی را تصاحب، تلف، مفقود یا استعمال غیر مجاز نماید، طبق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مرتکب جرم خیانت در امانت شده است. مجازات حبس این جرم با توجه به جدیدترین تغییرات قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و بر اساس ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ (با اصلاحات بعدی)، به نصف تقلیل یافته و در زمره جرایم قابل گذشت قرار گرفته است.