طبق ماده ۵۵ قانون مدنی، وقف عبارت است از اینکه عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود. در مقابل، طبق ماده ۴۴ قانون مدنی، حبس مطلق نوعی حق انتفاع است که به موجب آن مالک حق بهره برداری از منافع مال خود را بدون تعیین مدت به دیگری واگذار می کند.
تفاوت های اصلی این دو نهاد حقوقی به شرح زیر است:
اول، از حیث دوام و مدت: وقف طبق ماده ۵۵ قانون مدنی عقدی دائمی و ابدی است. اما حبس مطلق طبق ماده ۴۴ قانون مدنی تا فوت مالک یا فوت منتفع برقرار است و با فوت یکی از آنها عقد منفسخ می شود.
دوم، از حیث مالکیت عین: در وقف، مالکیت واقف بر عین مال به طور کامل و دائمی قطع می شود. اما در حبس مطلق، مالکیت عین در اختیار مالک باقی می ماند و او می تواند عین مال را منتقل کند.
سوم، از حیث مالکیت منافع: در وقف، منافع مال به موقوف علیهم منتقل می شود. در حبس مطلق، برای منتفع صرفا حق استفاده یا بهره برداری ایجاد می شود و او مالک منافع نمی شود.
چهارم، از حیث لزوم و جواز رجوع: وقف طبق ماده ۶۱ قانون مدنی پس از قبض، عقدی لازم است و واقف حق رجوع ندارد. در حبس مطلق، بر اساس ماده ۴۴ قانون مدنی مالک تا قبل از فوت طرفین، هر زمان که بخواهد حق رجوع و برهم زدن عقد را دارد.