طبق مقررات قانون مدنی، مالکیت به دو نوع اصلی تقسیم میشود که تفاوت های بنیادین با یکدیگر دارند:
۱. مالکیت عین
طبق ماده ۲۹ قانون مدنی، این نوع مالکیت کامل ترین شکل حق بر یک مال است. در مالکیت عین، فرد مالک خودِ مال (مانند ساختمان یا خودرو) میباشد و تمامی حقوق از جمله حق فروش، تخریب یا انتقال آن را داراست. به عبارتی، مالک عین، مالک ریشه و اصل مال است.
۲. مالکیت منفعت
طبق ماده ۴۶۶ قانون مدنی (در مبحث اجاره)، مالکیت منفعت حقی است که به موجب آن شخص مالک خودِ مال نیست، بلکه تنها حق استفاده و بهره برداری از ثمرات و فواید آن را برای مدتی معین دارد. بارزترین مصداق آن عقد اجاره است که در آن مستاجر مالک منفعت خانه میشود اما مالک عین (خودِ خانه) همچنان موجر است.
تفاوت اصلی در این است که مالک عین میتواند مال را از بین ببرد یا به دیگری بفروشد، اما مالک منفعت تنها حق دارد از آن استفاده کند و نمی تواند در اصلِ مال تصرفات مادی (مانند تخریب یا تغییر ساختار) انجام دهد. همچنین با پایان مدت قرارداد (در عقد اجاره)، مالکیت منفعت زایل شده و به صاحب عین باز میگردد.