تفاوت غصب و تصرف عدوانی چیست؟

طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی، غصب استیلا بر حق غیر است به نحو عدوان. تفاوت های اساسی میان غصب و تصرف عدوانی به شرح زیر تدقیق میشود:
موضوع مال: طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی، غصب میتواند نسبت به اموال منقول (مانند خودرو) و اموال غیر منقول (مانند زمین) محقق شود. اما طبق ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دعوای تصرف عدوانی صرفا در خصوص اموال غیر منقول مطرح میشود.
ملاک اثبات: در دعوای غصب (خلع ید)، طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی و قواعد عمومی مالکیت، خواهان باید مالکیت رسمی خود را ثابت کند. اما در تصرف عدوانی حقوقی، طبق ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دادگاه تنها به سابقه تصرف قبلی خواهان و لحوق تصرف عدوانی خوانده توجه می کند و نیازی به اثبات مالکیت نیست.
جنبه کیفری و مجازات: در غصب، بحث عمدتا بر سر بازگرداندن مال و جبران خسارت (ضمان ید) است. اما در تصرف عدوانی کیفری، طبق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده)، این عمل جرم انگاری شده است.
تاثیر قانون کاهش حبس تعزیری: طبق ماده ۱۱ قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، مجازات حبس موضوع ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی در مواردی که املاک متعلق به اشخاص حقیقی یا حقوقی خصوصی باشد، به نصف حداقل و حداکثر کاهش یافته و این جرم در دسته جرایم قابل گذشت قرار گرفته است. همچنین با توجه به مصوبه هیات وزیران در خصوص تعدیل جزای نقدی جرایم، مبلغ جریمه نقدی متناسب با نرخ تورم افزایش یافته است که در صورت محکومیت، علاوه بر رفع تصرف، جزای نقدی در حق دولت نیز لحاظ میشود.
ارکان دعوا: در غصب، اثبات مالکیت رکن اصلی است. در تصرف عدوانی مدنی طبق ماده ۱۶۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، سه رکن: سابقه تصرف خواهان، عدم رضایت و عدوانی بودن تصرف خوانده باید محرز شود.
در نتیجه، غصب عنوانی عام تر است که هم شامل اموال منقول و غیر منقول شده و مستلزم اثبات مالکیت است، در حالی که تصرف عدوانی اخص بوده، صرفا در اموال غیر منقول جاری است و در نوع حقوقی آن، تکیه بر استمرار تصرف قبلی است نه لزوما مالکیت رسمی.