طبق ماده ۱۸۹ قانون مدنی، عقد ممکن است منجز باشد یا معلق. قانونگذار در این ماده و مواد پس از آن، اثرگذاری و تشکیل عقد را بر اساس وجود یا عدم وجود شرط تعلیق به دو دسته تقسیم کرده است.
تفاوتهای اصلی عقد منجز و عقد معلق به شرح زیر است:
اول، از حیث تعریف و زمان تاثیر؛ طبق ماده ۱۸۹ قانون مدنی، عقد منجز آن است که تاثیر آن موقوف به امر دیگری نباشد؛ یعنی به محض انشای عقد، آثار قانونی آن (مانند انتقال مالکیت) ایجاد میشود. در مقابل، عقد معلق آن است که تاثیر آن موقوف به امر دیگری (معلق علیه) باشد و تا زمان تحقق آن امر، اثر اصلی عقد ایجاد نمی شود.
دوم، از حیث قصد و انشا؛ در عقد منجز، قصد طرفین ایجاد اثر فوری است. اما در عقد معلق، هرچند توافق و انشای عقد در زمان حال صورت میگیرد، اما اثر عملی آن منوط به آینده و وابسته به وقوع حادثهای احتمالی در آینده است.
سوم، از حیث وضعیت حقوقی قبل از تحقق شرط؛ در عقد معلق، پیش از وقوع شرط، رابطه حقوقی بین طرفین ایجاد شده و هیچ یک نمی توانند به طور یکجانبه آن را برهم بزنند، اما متعهد له نمی تواند اجرای تعهد را مطالبه کند. پس از تحقق شرط، عقد اثر خود را میبخشد، در حالی که در عقد منجز، از همان لحظه امضای قرارداد، اجرای تعهدات قابل مطالبه است.