طبق ماده ۷۷۱ قانون مدنی، رهن عقدی است که به موجب آن مدیون مالی را برای وثیقه به داین میدهد. رهن یک عقد معین حقوقی با احکام و شرایط خاص خود است. در مقابل، توثیق اصطلاحی عامتر و اعم از رهن است که شامل هرگونه اقدام جهت دادن وثیقه اعم از وثیقههای عینی، شخصی و فرآیندهای اداری میشود. تفاوتهای اصلی این دو مفهوم عبارتند از:
۱. از حیث نوع مال: طبق ماده ۷۷۴ قانون مدنی، مال مرهونه باید عین معین باشد و رهن دین و منفعت باطل است. اما در توثیق، علاوه بر عین معین، میتوان اموال غیر مادی مانند سهام شرکتها، مطالبات، اوراق بهادار و حتی ضمانتنامه بانکی یا فیش حقوقی را نیز به عنوان وثیقه قرار داد.
۲. از حیث قبض مال: طبق ماده ۷۷۲ قانون مدنی، مال مرهونه باید به قبض مرتهن (طلبکار) یا به تصرف کسی که طرفین معین میکنند داده شود و صحت رهن بدون قبض محل اشکال است. در حالی که در توثیق (مانند توثیق الکترونیکی سهام یا توثیق سند ملک در مراجع قضایی طبق ماده ۲۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری)، لزومی به قبض مادی مال وجود ندارد و ثبت توقیف سند یا مسدودسازی مال در سامانهها کفایت میکند.
۳. از حیث قلمرو و منشا: رهن صرفا یک عقد مدنی و تجاری است، اما توثیق اصطلاحی گستردهتر است که در حقوق کیفری (قرار قبولی وثیقه)، حقوق بانکی و حقوق اداری نیز کاربرد دارد.