طبق ماده ۱۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، دیه مقدار مال معینی است که در شرع مقدس برای ایراد جنایت غیرعمدی بر نفس، اعضا و منافع، یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهت قصاص ندارد، مقرر شده است. در مقابل، طبق ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی، ارش، دیه غیرمقدر است که میزان آن در شرع تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت آسیب و تاثیر آن بر سلامت مجنی علیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر کارشناس (پزشکی قانونی) میزان آن را تعیین می کند.
تفاوت های اصلی دیه و ارش به شرح زیر است:
۱. تعیین میزان در قانون: میزان دیه مقدر (مانند دیه کامل نفس یا دیه اعضای زوج و فرد) به طور دقیق در شرع و قانون مجازات اسلامی مشخص شده است و قاضی نمی تواند مقداری کمتر یا بیشتر از آن تعیین کند. اما میزان ارش در قانون مشخص نیست و تعیین آن بر اساس نظریه کارشناسی پزشکی قانونی و با نظارت و رای قاضی صورت میگیرد.
۲. ملاک محاسبه: در محاسبه دیه، ملاک صرفا آسیب وارده به عضو مشخص بر اساس نصاب های قانونی است، بدون اینکه میزان تاثیر آن بر کارایی فرد یا خسارت های جانبی سنجیده شود. اما در محاسبه ارش، طبق ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی، تاثیر آسیب بر سلامت و کارایی مجنی علیه و ارزیابی خسارت وارده ملاک اصلی تعیین میزان ارش توسط پزشکی قانونی و دادگاه است.
۳. ارتباط با دیه کامل: طبق ماده ۵۵۹ قانون مجازات اسلامی، میزان ارش تعیین شده برای یک آسیب در هر حال نمی تواند از دیه مقدر آن عضو یا دیه کامل نفس در صورت نبود دیه مقدر برای آن عضو، بیشتر شود.