تفاوت حق ارتفاق و حق انتفاع بر اساس قانون مدنی ایران به شرح زیر است:
۱. موضوع مال: طبق ماده ۹۳ قانون مدنی، حق ارتفاق مخصوص اموال غیر منقول (مانند زمین و خانه) است. اما بر اساس ماده ۴۰، حق انتفاع میتواند هم بر اموال منقول و هم اموال غیر منقول برقرار شود.
۲. وابستگی به شخص یا ملک: حق ارتفاق برای ملک است؛ یعنی این حق برای کمال استفاده از یک ملک در ملک دیگری ایجاد میشود (ماده ۹۳). اما حق انتفاع حقی است که به شخص داده میشود تا از منافع مالی که عین آن متعلق به دیگری است استفاده کند (ماده ۴۰).
۳. دوام و پایداری: حق ارتفاق به تبع مالکیت ملک است و با تغییر مالک از بین نمی رود و معمولا دائمی است (ماده ۱۰۲). در مقابل، حق انتفاع اغلب موقتی است و طبق مواد ۴۱ تا ۴۴ میتواند به صورت عمری، رقبی یا سکنی باشد که با فوت یا انقضای مدت تمام میشود.
۴. انتقال حق: حق ارتفاق به صورت مستقل قابل انتقال نیست و همراه با ملک منتقل میشود (ماده ۱۰۲). در حالی که در حق انتفاع، اصل بر این است که منتفع میتواند حق خود را به دیگری واگذار کند، مگر اینکه مالک او را منع کرده باشد.
۵. ماهیت بهره برداری: در حق ارتفاق، صاحب حق فقط اجازه استفاده جزیی برای ملک خود دارد (مثل حق عبور)، اما در حق انتفاع، شخص از تمام یا بخشی از منافع مال بهره مند میشود.