طبق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی، هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود. عدم تمکین به معنای خودداری زوجه از انجام وظایف قانونی و شرعی خود در برابر زوج، اعم از تمکین خاص (رابطه زناشویی) و تمکین عام (سکونت در منزل مشترک و پذیرش ریاست شوهر در حدود قانون) است.
تفاوت حقوقی عدم تمکین با نشوز در منشا و دایره شمول آن است. طبق قواعد حقوق خانواده و مستنبط از مواد ۱۱۰۲ تا ۱۱۰۸ قانون مدنی، نشوز اصطلاحی عام تر است که به هرگونه نافرمانی، وظیفه نشناسی و تخلف از وظایف زوجیت، چه از سوی زن و چه از سوی مرد (نشوز زوج) اطلاق می شود.
به عبارت دیگر، عدم تمکین صرفا مربوط به تکالیف زوجه است و به عنوان علت و مقدمه ایجاد حالت نشوز شناخته می شود؛ به طوری که هر زن غیرتمکینی، ناشزه محسوب می شود، اما نشوز می تواند شامل شوهر نیز بشود. طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، در صورت نشوز شوهر (مانند عدم پرداخت نفقه یا سوءرفتار)، زن می تواند به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای الزام شوهر به ایفای وظایف یا طلاق کند.