طبق ماده ۴۲۲ قانون مدنی، اگر بعد از معامله ظاهر شود که مبیع معیوب بوده، مشتری مختار است که یا مبیع معیوب را با اخذ ارش قبول کند و یا معامله را فسخ نماید. تفاوت های بنیادین این دو تاسیس حقوقی به شرح زیر است:
۱. ماهیت و اثر حقوقی: فسخ به معنای انحلال قرارداد و بازگرداندن وضعیت به پیش از توافق است؛ یعنی مبیع به فروشنده و ثمن به خریدار مسترد می شود. اما ارش، به معنای نگاه داشتن کالا و دریافت مابه التفاوت قیمت کالای سالم و معیوب (به نسبت ثمن معامله) است و قرارداد به قوت خود باقی میماند.
۲. موارد سقوط حق فسخ: طبق ماده ۴۲۹ قانون مدنی، در چهار مورد خریدار دیگر نمی تواند معامله را فسخ کند و فقط حق مطالبه ارش دارد:
اول، در صورت تلف شدن مبیع نزد مشتری یا منتقل کردن آن به غیر.
دوم، در صورتی که در مبیع تغییری ایجاد شود، چه به فعل مشتری باشد چه نباشد.
سوم، در صورتی که بعد از تسلیم مبیع، عیب دیگری در آن ایجاد شود (مگر اینکه عیب جدید در زمان خیار مختص به مشتری ایجاد شده باشد).
۳. نحوه محاسبه: طبق ماده ۴۲۷ قانون مدنی، روش محاسبه ارش بدین صورت است که ابتدا قیمت حقیقی مبیع در حالت سلامت و قیمت حقیقی آن در حالت عیوب توسط کارشناس تعیین می شود. سپس نسبت بین این دو قیمت محاسبه شده و به همان نسبت از ثمن قراردادی کسر می گردد. در فسخ، کل مبلغ مندرج در قرارداد بازگردانده می شود و تفاوت قیمت بازار ملاک نیست.
۴. فوریت: هر دو حق طبق ماده ۴۳۵ قانون مدنی بعد از علم به عیب، فوری هستند؛ اما در صورت ایجاد تغییر در کالا، فوریت تنها مختص به مطالبه ارش خواهد بود زیرا حق فسخ ساقط شده است.
بنابراین، اصلی ترین تفاوت در بقای قرارداد (در ارش) یا نابودی قرارداد (در فسخ) و همچنین محدودیت های قانونی است که در برخی شرایط، خریدار را تنها به مطالبه ارش محدود می کند. با توجه به آرای وحدت رویه و دکترین حقوقی، ارش راهکاری برای برقراری عدالت معاوضی در مواقعی است که بازگرداندن کالا متعذر یا ناعادلانه باشد.