طبق ماده ۱۹۰ قانون مدنی، رضایت طرفین و قصد آنها از ارکان اساسی هر عقدی است و بر همین اساس، عقود در حقوق مدنی از حیث هدف و انگیزه طرفین به عقد مغابنه و عقد مسامحه تقسیم میشوند. عقد مسامحه عقدی است که پایه و اساس آن بر سهل انگاری، مسامحه، سازش، احسان و تسامح بنا شده است و طرفین در آن به دنبال سودجویی، تعادل دقیق ارزش اقتصادی عوضین و محاسبات دقیق مالی نیستند.
ویژگی ها و احکام عقد مسامحه به شرح زیر است:
۱. عدم جریان خیار غبن: طبق ماده ۴۱۶ قانون مدنی، غبن در صورتی موجب حق فسخ است که فاحش باشد. با این حال، در عقود مسامحه ای (مانند صلح بلاعوض یا هبه) به دلیل اینکه هدف طرفین سوداگری و تعادل ارزش اقتصادی نبوده است، ادعای غبن و نابرابری ارزش عوضین پذیرفته نمی شود و خیار غبن در آنها راه ندارد.
۲. عدم تاثیر جهل به عوضین: بر اساس ماده ۲۱۶ قانون مدنی، مورد معامله باید مبهم نباشد مگر در موارد خاصه که علم اجمالی به آن کافی است. در عقود مسامحه ای مانند صلح، طبق ماده ۷۶۱ قانون مدنی، ابهام و جهل در مورد معامله تا حدی که موجب غرور و بطلان در عقود مغابنه ای می شود، خللی به صحت عقد مسامحه وارد نمی کند.
۳. مصادیق بارز: از نمونه های بارز عقد مسامحه در قانون مدنی میتوان به عقد هبه (ماده ۷۹۵)، عقد صلح در مقام رفع تنازع یا صلح بلاعوض (ماده ۷۵۲) و عقد عاریه (ماده ۶۳۵) اشاره کرد که جنبه رایگان بودن یا تسامح در آنها غلبه دارد.