وکالت وکلای غیررسمی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۷۹/۰۹/۰۷
برگزار شده توسط: استان زنجان/
موضوع
وکالت وکلای غیررسمی
پرسش
آیا کسانی که پروانه وکالت رسمی دادگستری ندارند، می توانند در دادگاه ها حضور یافته و از موکل خود دفاع نمایند؟
نظر هیئت عالی
با توجه به اصل ۱۶۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ماده ۸ قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب و ماده ۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادگاه های مزبور، قضات دادگاه ها موظفند موافق قوانین به دعاوی رسیدگی کرده، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت نمایند و در صورتی که قوانین موضوعه کامل یا صریح نبوده یا متعارض باشند یا اصلاً قانونی در قضیه مطروحه وجود نداشته باشد با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد حکم قضیه را صادر نمایند. با حفظ این مقدمه در مورد مسأله مطروحه لازم است خاطر نشان شود که به موجب ماده واحده مصوب ۱۳۷۰/۷/۱۱مجمع تشخیص مصلحت نظام در خصوص انتخاب وکیل توسط اصحاب دعوا تصریح شده: «اصحاب دعوا حق انتخاب وکیل دارند و کلیه دادگاه هایی که به موجب قانون تشکیل می شوند مکلف به پذیرش وکیل میباشند…» در متن این مصوبه عنوان وکیل بدون اتصاف و تقید به وصف و یا قید خاص ذکر شده و ماده ۱۸۵ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری هم مشعر است بر اینکه طرفین دعوا می توانند وکیل یا وکلای مدافع خود را انتخاب و معرفی کنند، لکن به قرینه ماده ۱۸۶ قانون مزبور و اینکه وفق ماده ۳۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹/۱/۲۱وکلای متداعین باید دارای شرایطی باشند که به موجب قوانین راجع به وکالت در دادگاه ها برای آنان مقرر شده است در مورد مسأله مطروحه باید به قوانین راجع به وکالت در دادگاه ها مراجعه کرد.
الف) مطابق ماده ۲ قانون وکالت «به اشخاصی که واجد معلومات وکالت باشند ولی شغل آنها وکالت عدلیه نباشد اگر بخواهند برای اقربای سببی و یا نسبی خود درجه دوم از طبقه سوم وکالت نمایند ممکن است در سال، سه نوبت جواز وکالت اتفاقی داده شود» (از طرف کانون وکلای دادگستری).
ب) وکلای دادگستری موضوع مواد ۸ و ۹ لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب ۱۳۳۴ می توانند در دادگاه ها حضور یافته و از موکل خود دفاع کنند.
ج) اخیراً در قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، ترتیب دیگری راجع به اعطای پروانه وکالت اتخاذ شده که هنوز منتهی به حصول نتیجه قطعی نشده و بدیهی است در صورتی که این طریق به سامان برسد این قبیل وکلا هم می توانند با داشتن پروانه قانونی به عنوان وکیل در دادگاه ها حضور یابند. اضافه میشود مطابق مواد ۵ و ۶ آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب شورای عالی قضایی، طرفین می توانند برای طرح شکایت در دیوان و یا دفاع از شکایتی که علیه آنان به دیوان تسلیم شده شخصاً اقدام و یا وکیل از طرف خود، تعیین و معرفی کنند که چنین وکیلی باید از بین وکلای رسمی
دادگستری انتخاب و معرفی شود و نیز توضیح داده میشود ماده ۱۵ قانون امور حسبی که در نظر اقلیت نشست، به آن اشاره شده راجع است به امکان ورود نماینده یا مشاور از طرف اشخاص ذینفع و این مقوله با امر وکالت در دادگاه ها ارتباط ندارد، البته دادرس دادگاه باید سمت چنین نماینده ای را احراز کند.
نظر اکثریت
وکیل باید قدرت شرعی و عقلی لازم برای حضور در دادگاه را داشته باشد که شرایط آن در قانون و از جمله مواد ۳۲ و ۳۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی و مواد ۱۸۶ و ۱۸۷ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری آمده است و به این ترتیب بدون دارا بودن پروانه وکالت، کسی نمی تواند در دادگاه به دفاع از موکل خود بپردازد.
نظر اقلیت
از نظر شرعی، وکیل برای دفاع از موکل خود نیازی به پروانه رسمی ندارد و منع از آن، خلاف عقل و شرع و آزادی اشخاص است. در ماده ۱۵ قانون امور حسبی هم تصریح شده است که افراد عادی هم مجاز به وکالت هستند.