نحوه و میزان مطالبه مَهر توسط پدر و مادر زوجه متوفی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۵/۰۳/۰۵
برگزار شده توسط: استان خراسان شمالی/ شهر بجنورد
موضوع
نحوه و میزان مطالبه مَهر توسط پدر و مادر زوجه متوفی
پرسش
آیا با ارائه دادخواست مطالبه مَهر از ناحیه پدر و مادر زوجه متوفیٰ، می توان زوج را محکوم به پرداخت مَهر کرد؟
نظر هیئت عالی
مَهر زن متوفیٰ از جمله دارایی و ماترک محسوب میشود. پدر و مادر زوجه به عنوان ورثه متوفیٰ، به قدر سهم خود می توانند مَهر دخترشان را از زوج مطالبه کنند و دادگاه پس از رسیدگی و احراز صحت دعوا، حکم به پرداخت مَهر به میزان سهم الارث ابوین زوجه صادر خواهد کرد. با این ترتیب، نظر اکثریت قضات دادگستری شهرستان بجنورد تأیید میشود.
نظر اکثریت
در ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی چنین آمده است: «به محض عقد، زن مالک مَهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.» طبق این ماده به محض وقوع عقد، مَهر در مالکیت زن قرار گرفته و جزو اموال زوجه محسوب میگردد. بنابراین، در صورت فوت زوجه، پدر و مادر وی می توانند سهم الارث خود را از آن مطالبه کنند. اگر مَهر در زمان حیات زوجه پرداخت شده باشد، جزو اموال و داراییهای موجود است که از همان اموال هر یک از ورثه من جمله پدر و مادر زوجه ارث می برند و اگر در زمان حیات زوجه، مَهر هنوز پرداخت نشده باشد جزو طلبهای زوجه از زوج است که پدر و مادر به قائم مقامی می توانند آن را مطالبه کنند. البته باید توجه داشت پدر و مادر فقط به میزان سهم الارث خود می توانند تقاضای مَهر فرزند متوفایشان را بکنند.
نظر اقلیت
طبق صراحت ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی شکی وجود ندارد که مَهر از اموال زوجه است، لیکن باید به این مطلب توجه کرد که در عرف جامعه و عرف قضایی، عند المطالبه مرد را محکوم به پرداخت مَهر مینمایند. به عبارتی تا زمانی که زوجه تقاضای مَهر نکرده باشد در هیچ محکمهیی مرد را به پرداخت مَهر محکوم نمیکنند. از طرفی در عرف جامعه کمتر پیش می آید که زن مَهر خود را به اجرا گذاشته و آن را مطالبه کند، بلکه زن خود را شریک زندگی مرد دانسته و به جهت تحکیم روابط خود با همسر و تشدید محبت و اثبات علاقهمندی خود به زندگی هیچ گاه این حق قانونی خود را اعلام نکرده و مطالبه نمی کند و معمولاً فقط در مواردی که بین زوجین اختلاف شدید تا حد جدایی پیش آید زوجه اقدام به مطالبه مَهر مینماید. بنابراین، می توان گفت اگرچه قانون زن را مالک مَهر به مجرد وقوع عقد دانسته، در عرف جامعه اصل بر این است که زوجه آن را مطالبه نمی کند. حتی شاید بتوان گفت اصل در عرف جامعه این است که غالباً زنان مَهر خود را با مطالبه نکردن، هبه نموده و میبخشند و اگر عنوان هبه را نتوان در اینجا پذیرفت، قدر متیقن این است که زنان مَهر خود را مطالبه نمیکنند. حال با این توضیحات می توان گفت در فرض سوال، اگر زوجه تا قبل از فوت مطالبه مَهر کرده باشد، پدر و مادر وی می توانند به میزان سهم الارث خود تقاضای مطالبه مَهر کنند، والّا باید اصل را بر این قرارداد که زوجه قصد مطالبه مَهرش را در زمان حیاتش از زوج نداشته است. فلذا، دراین خصوص حقی به پدر و مادر وی تعلق نمی گیرد.