مسئولیت ضامن ظهر نویس در صورت عدم رعایت شرایط ماده ۲۸۶ قانون تجارت

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۴/۰۵/۰۴
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر ساری
موضوع
مسئولیت ضامن ظهر نویس در صورت عدم رعایت شرایط ماده ۲۸۶ قانون تجارت
پرسش
در بخش پایانی ماده ۲۴۹ قانون تجارت آمده است: «… ضامنی که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهرنویس را کرده فقط با کسی مسئولیت تضامنی دارد که از او ضمانت کرده است» با توجه به عبارت قانونی فوق چنانچه کسی از ظهرنویس سفته ای ضمانت کرده باشد لیکن مسئولیت ظهرنویس به لحاظ سهلانگاری دارنده سفته و عدم واخواست سفته دریافتی و کلاً عدم اقدام در مواعد معینه در موارد ۲۸۸ و ۲۸۶ قانون مذکور منتفی شده باشد، آیا در چنین شرایطی با وصف انتفای مسئولیت ظهرنویس سفته، ضامن وی طبق رای وحدت رویه ۵۷۹ – ۱۲۷۴/۲/۱۲ دیوان عالی کشور در برابر ذینفع کماکان مسئول است یا چنین ضامنی به تبع زوال مسئولیت مضمون عنه (ظهرنویس) بری الذمه میشود؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال با توجه به مقررات ماده ۲۴۹ قانون تجارت و رای وحدت رویه ۵۹۷ – ۱۳۷۴/۲/۱۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، ضامنی که ضمانت ظهرنویس را کرده، فقط با ظهرنویس مزبور مسئولیت تضامنی داشته، چنانچه دارنده اسنادی از قبیل برات سفته و چک، جهت استفاده از حقی که ماده ۲۴۹ قانون تجارت منظور کرده، مهلت مقرر در ماده ۲۸۶ همان قانون را در مورد ظهرنویس رعایت نکرده یا اساساً اسناد مزبور را در مهلت مقرر واخواست نکرده باشد، ضامن ظهرنویس، بهتبع ظهرنویس داخل در دامنه شمول مقررات ماده ۲۸۶ قانون تجارت بوده و صرفاً با جمع شرایط مقرر در ماده مزبور میتواند علیه ضامن ظهرنویس مطالبه وجه اسناد مزبور را کند. در صورت انتفای امکان طرح دعوا علیه ظهرنویس، با توجه به صراحت قسمت اخیر ماده ۲۴۹ قانون تجارت، امکان توجه مسئولیت به ضامن نیز زائل شده و منتفی خواهد بود. بدیهی است درباره ضامن متعهد محدودیت مندرج در ماده مزبور وجود ندارد.
نظر اتفاقی
به موجب ماده ۲۴۹ قانون تجارت: برات دهنده و کسی که برات را قبول کرده و ظهرنویسها در مقابل دارنده برات مسئولیت تضامنی دارند. دارنده برات در صورت عدم تأدیه و اعتراض میتواند به هر کدام از آنها که بخواهد منفرداً یا به چند نفر یا به تمام آنها مجتمعاً رجوع کند. همین حق را هر یک از ظهرنویسها نسبت به برات دهنده و ظهرنویسهای ما قبل خود دارد. اقامه دعوا علیه یک یا چند نفر از مسئولین موجب اسقاط حق رجوع به سایر مسئولین برات نیست. اقامهکننده دعوا ملزم نیست ترتیب ظهرنویس را از حیث تاریخ رعایت کند. ضامنی که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهرنویس را کرده فقط با کسی مسئولیت تضامنی دارد که از او ضمانت کرده است.
به موجب ماده ۲۸۸ قانون تجارت: هرگاه هر یک از ظهرنویسها بخواهد از حقی که در ماده ۲۴۹ به او داده شده استفاده کند باید در مواعدی که به موجب مواد ۲۸۶ و ۲۸۷ مقرر است اقامه دعوا کند و نسبت به او، موعد از فردای ابلاغ احضاریه محکمه قابل احتساب است. همچنین چنانچه وجه برات را بدون اینکه علیه او اقامه دعوا شده باشد تأدیه کند از فردای روز تأدیه محاسبه خواهد شد.
به موجب ماده ۲۸۶ قانون تجارت: «اگر دارنده براتی که باید در ایران تأدیه شود و به علت عدم پرداخت، اعتراض شده بخواهد از حقی که ماده ۲۴۹ برای او مقدر داشته استفاده کند باید در ظرف یک سال از تاریخ اعتراض اقامه دعوا کند.
تبصره: هرگاه محل اقامت مدعی علیه خارج از محلی باشد که وجه برات باید در آنجا پرداخت شود برای هر شش فرسخ یک روز اضافه خواهد شد.»
همچنین به موجب رای وحدت رویه ۵۹۷ – ۱۳۷۴/۲/۱۲ دیوان عالی محترم کشور: «مهلت یک سال مقرر در ماده ۲۸۶ قانون تجارت جهت استفاده از حقی که ماده ۲۴۹ این قانون برای دارنده برات یا سفته منظور کرده، در مورد ظهرنویس به معنای مصطلح بوده و ناظر به شخصی که ظهر سفته را به عنوان ضامن امضا کرده نیست زیرا با توجه به طبع ضمان و مسئولیت ضامن در هر صورت (بنابر قول ضم ذمه به ذمه یا نقل آن) در قبال دارنده سفته یا برات، محدودیت در ماده ۲۸۶ قانون تجارت درباره ضامن نداشته است. بنابراین، رای شعبه بیست و سوم دیوان عالی کشور که بر این اساس صادر شده صحیح و منطبق با موازین قانونی است.