سهم هر یک از وراث از آب چاه واقع در زمینی که بعد از فوت مورث تقسیم شده

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۱/۰۹/۰۴
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر مینودشت
موضوع
سهم هر یک از وراث از آب چاه واقع در زمینی که بعد از فوت مورث تقسیم شده
پرسش
اگر شخصی برای مساحت سیزده هکتاری زمین دارای چند پلاک ثبتی (مثلاً پلاکهای ده و یازده و دوازده فرعی از یک اصلی) مختلف ولی مجاور، پروانه حفر چاه اخذ کند و در زمان حیات خود بعضی از پلاکهای فوق را به بعضی از وراث منتقل نماید آیا پس از فوت شخص فوق، چاه متعلق به شخصی است که چاه در زمین وی حفر شده است یا متعلق به کلیه وراث و در صورت اخیر سهم هر یک از وراث از آب چاه چه مقدار است؟ آیا بر اساس سهم الارث کما فرضالله است یا بر اساس میزان زمین سهمی هر یک در آن محل؟
نظر هیئت عالی
ماده ۱۷ قانون توزیع عادلانه آب و ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی فصل دوم آن قانون مصوب سال ۱۳۶۳ حفر چاه در ملک غیر را تحت شرایطی پذیرفته است. در اینصورت چاه، ملک حفر کننده و دارنده پروانه حفر و بهره برداری است و مالک زمین نیز قادر به انحای تصرفاتی در زمین خویش است که در ماده مذکور پیش بینی شده است. مواد ۲۷ و ۲۸ قانون مرقوم، پروانه مصرف آب را مختص به زمین و مواردی دانسته که پروانه برای آن صادر شده و نقل و انتقال پروانه را مگر به تبع زمین و برای همان مصرف و با اطلاع وزارت نیرو، ممنوع اعلام کرده است. تبصره ۱ ماده ۸ و تبصره ۱ ماده ۱۳ آیین نامه مذکور، سخن از بهره برداری از چاه متناسب با مساحت اراضی زیر کشت متصرفین به میان آورده و بند (۳) ذیل فرم شماره ۳ ضمیمه آیین نامه مقرر داشته که چاه بدون اراضی مربوط و بهصورت سهام غیر قابل انتقال است و در صورت تفکیک اراضی و واگذاری قطعات تفکیک شده، منتقلٌالیه میتواند با پرداخت هزینه های حفر چاه از آب آن استفاده کند در غیر اینصورت بهره برداری از چاه موضوع پروانه متناسب با مقدار اراضی باقی مانده، تقلیل داده خواهد شد. بنا به مراتب در فرض سوال اولاً: چاه در زمین سهمی هر یک از منتقلالیهم و یا وراث قرار گیرد، حقوق دیگر وارث نسبت به آن بنا بر قاعده ارث و به میزان سهم الارث پابرجا و مستقر است، ثانیاً: از آنجا که پروانه حفر و بهره برداری و موتور منصوب بر روی چاه و میزان آبدهی آن متناسب با زمین تحت کشت و زرع متقاضی صادر میشود هر یک از وراث به میزان سهم الارث خود از زمین حق بهره برداری از آب چاه را دارد و مقررات قانون توزیع عادلانه آب، مقررات ارث در قانون مدنی را محدود ساخته است و اعمال حقوق مالکانه صاحب چاه در حدود مقررات این قانون جایز است.
نظر اکثریت
انتقال مالکیت زمین باعث انتقال چاه نمی شود یعنی چاه و استفاده از آن برای کسانی است که وزارت نیرو حق استفاده از آن را برای آن پلاکها داده است. عین و منافع با هم هستند و همه صاحبان پلاکها به نسبت زمین تصرفی خود حق استفاده از آب را دارند و ربطی به بحث مالکیت عین و وراثت ندارد.
نظر اقلیت
عین به تبع شخص و منافع به تبع زمین است. مالکیت عین به نسبت سهم الارث به ورثه منتقل میشود اما مالکیت منافع که با اجازه وزارت نیرو است، به نسبت سهم زمینهایی که برای آن زمینها مجوز حفر چاه صادر شده میباشد. (با عنایت به ماده ۷ قانون توزیع عادلانه آب) بحث تصرف مادی و حقوقی متفاوت است. از نظر مادی استفاده از آن به نسبت زمین های موضوع پلاکها است اما در بحث حقوقی و انتقال عین (نه حق استفاده) حق انتقال با ورثه عین چاه است و اگر ورثهیی در آن اطراف زمینی نداشت عملاً حق استفاده از چاه را ندارد.