جرم مشهود در فضای مجازی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۹/۱۱/۲۸
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر گنبدکاووس
موضوع
جرم مشهود در فضای مجازی
پرسش
با توجه به مصادیق جرم مشهود به شرح مذکور در ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ بیان فرمایید؟
الف: چه جرایمی در فضای مجازی جرم مشهود محسوب میشود؟
ب: ملاک مشهود بودن جرم در فضای مجازی چیست؟
نظر هیات عالی
با توجه به اینکه مقرره خاصی در خصوص جرایم مشهود و غیر مشهود در فضای مجازی پیش بینی نشده نتیجتاً با توجه به ماده ۶۸۷ آ.د.ک ملاک ماده ۴۵ قانون مرقوم است. مثلاً در صورت تشکیل گشت سایبری از سوی ضابطین چنانچه جرم سایبری در مرعی و منظر مامورین مذکور رخ دهد از مصادیق جرم مشهود تلقی میشود.
نظر اکثریت
جرایم مشهود از نظر ماهیت تفاوتی با جرایم غیرمشهود ندارند. در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ زمانی که جرم به صورت مشهود رخ میدهد به سه منظور الف: حفظ نظم عمومی ب: جلوگیری از فرار مرتکب ج: حفظ ادله و مدارک و مستندات ایجاب مینماید تا ضابطین دادگستری اختیارات بیشتر داشته باشند و مرتکب جرم را دستگیر و اقدامات لازم را برای جمع آوری و حفظ ادله انجام دهند.
با توجه به اینکه که در قانون جرایم رایانه ای مصوب ۱۳۸۸ و آیین دادرسی جرایم رایانه ای مقررهای در خصوص تفکیک بین جرایم مشهود و غیرمشهود در فضای مجازی وجود ندارد و حسب صراحت ماده ۶۸۷ قانون آیین دادرسی کیفری (بخش رایانه ای) که به صراحت بیان میدارد که در مواردی که در این بخش برای رسیدگی به جرایم رایانه ای مقررات خاصی از جهت آیین دادرسی کیفری پیش بینی نشده است، تابع مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری است.
لذا با توجه به این که مقرره خاصی در خصوص جرایم مشهود و غیرمشهود در فضای مجازی پیش بینی نشده است باید به عمومات قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ یعنی همان ماده ۴۵ قانون رجوع کنیم و چنانچه رفتار ارتکابی با هر یک از بندهای مذکور در ماده ۴۵ تطبیق داشته باشد جرم را مشهود تلقی میکنیم و در غیر آن موارد جرم را غیرمشهود تلقی میکنیم.
و در خصوص اینکه ملاک مشهود بودن در فضای مجازی چیست باید دقت گردد که جرایم مشهود به دو دسته تقسیم می شوند:
الف- جرم مشهود واقعی یا موضوعی: عمل مجرمانه در حضور ضابطین دادگستری یا بلافاصله پس از وقوع، خود جرم یا آثار جرم مورد مشاهدهی مامورین واقع گردد.
ب- جرم مشهود فرضی (حکمی): عمل مجرمانه حقیقتاً مشهود نیست ولی قانونگذار به علت وضعیت خاص وقوع، آنها را مشهود تلقی می کند.
با توجه به این موارد مشاهده میگردد قانونگذار ملاک و معیار خاصی را مشخص نکرده است که رفتارها را با آن به سنجیم بلکه به صورت مصداقی بیان نموده است و اگر رفتارها با هر یک از مصادیق تطبیق داشه باشد جرم مشهود است و در غیر این صورت جرم غیرمشهود میباشد.
نظر اقلیت
در فضای مجازی جرم مشهود نداریم. چرا که اگر دقت کنیم ماده ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ برای اعمال فیزیکی و خارج از فضای مجازی است و قانونگذار محترم در ماده ۶۶۹ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ بیان میدارد در شرایط فوری ضابطین می توانند دستور حفاظت از داده را صادر کنند که این ماده موید این میباشد که قانونگذار محترم جرم مشهود در فضای مجازی را نپذیرفته است چرا که اگر پذیرفته بود ضابطین حسب صراحت مواد ۴۴ و ۴۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ این اجازه را داشتند که در موارد فوری دستور حفاظت داده ها را بدهند و نیازی به تکرار این موضوع در ماده ۶۶۹ قانون مذکور نبود لذا مشخص میگردد که در فضای مجازی جرم مشهود نداریم.