ایراد به صلاحیت محلی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۸/۲۴
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر رشت
موضوع
ایراد به صلاحیت محلی
پرسش
چنانچه خوانده تا قبل از پایان اولین جلسه دادرسی به صلاحیت محلی ایراد ننماید آیا دادگاه راساً میتواند در صورت نداشتن صلاحیت محلی پ، قرار عدم صلاحیت به اعتبار شایستگی دادگاه صلاحیتدار صادر نماید. به تعبیر دیگر، رفع تعارض بین ماده ۸۷ ناظر به بند ۱ ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد ۳۵۲ و بند ۱ ماده ۷۳۱ این قانون چگونه خواهد بود؟
نظر هیات عالی
نظریه اکثریت در فرض سوال مورد تایید هیات عالی نشستهای قضایی است؛ با این توضیح که مرجع تشخیص صلاحیت یا عدم صلاحیت رسیدگی، هر دادگاهی است که نسبت به دعوای مرجوع الیه رسیدگی مینماید گرچه ایراد صلاحیت محلی به عمل نیامده باشد؛ با این وصف بین ماده ۸۷ ناظر به بند ۱ ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد ۳۵۲ و بند ۱ ماده ۷۳۱ قانون آیین دادرسی مدنی تعارضی وجود ندارد.
نظر اکثریت
۱- به موجب ماده ۲۶ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، تشخیص صلاحیت یا عدم صلاحیت هر دادگاه نسبت به دعوائی که به آن دادگاه ارجاع شده است با همان دادگاه است.بنابراین دادگاه در رسیدگی به موضوع خواسته، چنانچه خود را صالح تشخیص دهد رسیدگی مینماید والا قرار عدم صلاحیت صادر مینماید. از این ماده استفاده میشود که دادگاه در تشخیص صلاحیت و رسیدگی به موضوع نیاز به اخذ اجازه از اصحاب دعوی ندارد.
۲- به نص و تصریح ماده ۴۴ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی سابق، اصحاب دعوی، حق رجوع به دادگاه غیر صالح محلی که در عرض دادگاه صلاحیتدار بودند میتوانستند با تراضی یکدیگر مراجعه نمایند با حذف این ماده در قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی جدید، این اختیار از دادگاه غیر صالح سلب و از این رو استنباط میگردد دادگاه غیر صالح، بدون ایراد اصحاب دعوی به صلاحیت، حق رسیدگی به موضوع خواسته را نخواهد داشت.
۳- برابر ماده ۳۵۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دادگاه تجدیدنظر به آراء مرجع نخستین فاقد صلاحیت محلی را نقض و پرونده را به مرجع صالح ارسال میدارد. از ماده فوق می توان نتیجه گرفت مرجع نخستین فاقد صلاحیت، بدون ایراد صلاحیت از ناحیه طرفین پرونده، حق رسیدگی به موضوع را نخواهد داشت و میبایست پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت به مرجع صالح ارسال دارد والا اگر مرجع بدوی بدان رسیدگی نماید رسیدگی قضایی او عبث و بیهوده خواهد بود.
۴- رویه غالب قضایی، بدون ایراد طرفین به صلاحیت، دادگاه در صورت ندانستن صلاحیت به لحاظ قواعد آمره قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، قرار عدم صلاحیت صادر مینماید.
۵- بند ۱ ماده ۳۷۱ قانون آیین دادرسی مدنی در باب فرجام، یک امر استثنایی است که مقنن به لحاظ رعایت حقوق اصحاب دعوی که پرونده های در زمان طولانی رسیدگی شده را تجویز کرده است.
بنابراین هیچ تعارضی بین بند ۱ ماده ۸۴ و ماده ۳۵۲ و بند ۱ ماده ۳۷۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی وجود ندارد بلکه هر یک از مواد در جای خود قابلیت اجرایی دارد.
نظر اقلیت
اولاً؛ قواعد مربوط به صلاحیت محلی از جمله قواعد تکمیلی است و به همین لحاظ در قانون سابق آ.د.م به صراحت امکان تعیین دادگاه صالح به طرفین دعوی اعطا شده بود تعیین اقامتگاه موقت و اختیاری در قانون نیز این ایده را تقویت می کند. بنابراین بدون ایراد از سوی اصحاب دعوی دادگاه نمی تواند در خصوص عدم صلاحیت محلی اقدام نماید. ثانیاً؛ هیچ دلیل قانونی مبنی بر اینکه ماده ۳۵۲ مطابق اصل و ماده ۳۷۱ استثنای بر اصل است وجود ندارد. ثالثاً؛ ماده ۲۶ نیز جایی است که ایراد شده باشد و در آن صورت دادگاه این موضوع را بررسی و تشخیص میدهد که صالح است یا خیر؟ بنابراین فرض قرار عدم صلاحیت مشروط به ایراد از سوی اصحاب دعوی است.