صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۱/۰۶/۱۰
برگزار شده توسط: استان کرمان/ شهر سیرجان
موضوع
الزام ورشکسته به پرداخت نفقه زوجه
پرسش
طبق ماده ۱۱۹۸ قانون مدنی، آیا ورشکسته ملزم به پرداخت نفقه زوجه دائمی و شرعی خود می‌باشد؟
نظر هیات عالی
به ‌نظر می‌رسد ماده ۱۱۹۸ قانون مدنی مربوط به نفقه اقارب واجب‌النفقه است که قانونگذار شرط انفاق آنان را متمکن بودن شخص ملزم به انفاق، از دادن نفقه دانسته و احکام نفقه زوجه به تصریح ماده ۱۱۹۵ همان قانون در ماده ۱۱۰۶ به بعد آمده است. مطابق ماده ۱۱۰۶ قانون مرقوم در عقد دائم نفقه زن به‌ عهده شوهر است و این حکم کلی در هر حال لازم‌الرعایه است چه شوهر ورشکسته باشد یا غیر آن و همان‌طور که در ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی مقرر است، حق زوجه بر حقوق سایر افراد واجب‌النفقه مقدم می‌باشد. به حکایت ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر، زن از حیث مطالبه نفقه مقدم بر سایر غرما خواهد بود. قانون تجارت در مبحث ورشکستگی (تبصره ماده ۴۳۹، بند (۱) ماده ۴۴۴ و ماده ۴۴۷) مقرراتی در مورد معاف بودن مستثنیات دین از مَهر و موم (که برخی از مصادیق آن مربوط به نفقه مدیون و خانواده اوست)، مستثنی بودن‌ البسه و اثاثیه و اسبابی که برای حوایج ضروری تاجر ورشکسته و خانواده او لازم است و همچنین امکان مطالبه نفقه خود و خانواده از سوی تاجر ورشکسته از داراییش، در صورتی‌که مال دیگری نداشته باشد، پیش‌بینی شده است و ضرورت دارد به ماده ۵۲۳ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی در خصوص مستثنیات دین و مصادیق آن توجه شود. بنا به مراتب در فرض سوال خود ورشکسته نیز قانوناً ملزم به انفاق همسر دائمی خود می‌باشد.
نظر اتفاقی
نظر به این‌که زوج زمانی ملزم به انفاق است که متمکن از دادن نفقه باشد یعنی بتواند نفقه بدهد بدون این‌که حیث وضع معیشتی دچار مضیقه شود از طرف دیگر طبق ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی تعزیرات نفقه زن فرع بر تمکین وی می‌باشد و در صورت تمکین، زوج مکلف به پرداخت نفقه همسر می‌باشد، اگرچه ورشکسته باشد و حکم ورشکستگی وی نیز توسط مراجع صالحه صادر و اعلام شده باشد، چون نفقه زن جزو حقوق ممتازه می‌باشد، دارای حق اولویت است. لهذا ورشکستگی مانع از پرداخت نفقه به زن و سایر افراد واجب‌النفقه نخواهد بود.