اتیان سوگند خوانده بدون درخواست خواهان

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۴/۰۶/۰۶
برگزار شده توسط: استان آذربایجان شرقی/ شهر تبریز
موضوع
اتیان سوگند خوانده بدون درخواست خواهان
پرسش
با توجه به ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی در صورتی که خواهان هیچ دلیلی بر اثبات دعوای خود نداشته باشد، آیا دادگاه میتواند بدون درخواست خواهان، خوانده را سوگند دهد یا خیر و در صورت لزوم درخواست اتیان سوگند از طرف خواهان و عدم درخواست نامبرده، آیا دادگاه مکلف به صدور حکم برائت میباشد یا طریق دیگری پیش رو دارد؟
نظر هیئت عالی
چگونگی مراسم سوگند شرعی از ماده ۲۷۰ الی ۲۸۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مفصلاً بیان شده است با این توضیح در صورتی که صدور حکم منوط به سوگند باشد به درخواست متقاضی قرار اتیان سوگند صادر میشود و در قرار صادره چگونگی سوگند و شخصی که باید سوگند یاد کند معین میشود. در نهایت در دعاوی مالی و سایر حقوق الناس در صورتی که مدعی فاقد دلایل و مدارک معتبر باشد سوگند شرعی میتواند ملاک و مستند صدور حکم قرار گیرد. اثبات ادعا به عهده مدعی است و مدعی باید دلایل لزوم برای اثبات ادعای خود را اقامه کند لیکن اگر مدعی دلیلی بر صحت ادعای خود نداشته باشد میتواند به قسم متوسل شود در این صورت بر حسب درخواست مدعی، به مدعی علیه تکلیف اتیان سوگند میشود اگر مدعی علیه بر بیحق بودن مدعی سوگند یاد کند ادعا ساقط میشود ولیکن در صورتی که مدعی علیه حاضر به اتیان سوگند نشود و قسم را به مدعی واگذارد با سوگند مدعی ادعا ثابت است. اگر مدعی از اتیان سوگند خودداری کند دعوای مدعی محکوم به رد است. در هر حال دادگاه رأساً نمی تواند اصحاب دعوا را به سوگند دعوت کند؛ مراتب قسامه با تقاضای طرفین است و به حاکم چنین حقی تفویض نشده است.
نظر اتفاقی
نظرهای ابرازی
نظر اول: اولاً، با توجه به تصریح مواد ۲۷۰ و ۲۸۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی و همچنین نظرات و فتاوای مشهور فقهای امامیه و از جمله حضرت امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله دادگاه یا حاکم نمی تواند بدون درخواست خواهان، خوانده را سوگند دهد و اعمال اصل برائت و قاعده «البینه علی المدعی و الیمین علی من انکر» که ترکیب آنها در ماده ۱۹۷ قید شده است نیازمند توجه به مقررات شرعی و قانونی سوگند است که لازمه آن درخواست اصحاب دعواست. ثانیاً، با توجه به اینکه دادرسی به مرحله صدور حکم نرسیده و با عدم درخواست اتیان سوگند از طرف خواهان و عدم سوگند خوانده،
صدور حکم اعم از محکومیت یا برائت، وجهه قانونی ندارد، برای ممانعت از تضییع حقوق اصحاب دعوا و با استعانت از اصل ۱۶۷ قانون اساسی باید از منابع معتبر فقهی و اصول حقوقی کمک گرفت و مستفاد از آنها نیز آن است که باید قرار توقف دعوا صادر شود که با این قرار پرونده تا درخواست اتیان سوگند از طرف خواهان بایگانی خواهد شد.
نظر دوم: اگرچه ماده ۱۹۷ به صورت مطلق صدور حکم برائت را مقید به سوگند خوانده کرده است، با توجه به مقررات شرعی و قانونی و از جمله مواد ۲۷۰ و ۲۸۳ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی اتیان سوگند خوانده بدون درخواست خواهان امکانپذیر نیست و ماده ۴ آیین نامه نحوه اتیان سوگند نیز بر این امر تأکید کرده است. با وجود این، عدم
درخواست اتیان سوگند از طرف خواهان، موجب صدور قرار توقف دعوا و معطل ماندن پرونده نخواهد بود زیرا ممکن است خواهان هیچ وقت درخواست سوگند نکند و در این صورت با صدور قرار توقف دعوا پرونده برای همیشه بلاتکلیف خواهد ماند که این امر با نظم عمومی و حقوقی دادرسی منافات دارد. به علاوه اصل برائت یکی از اصول عملیه است که بر سایر اصول حکومت دارد و در ماده ۱۹۷ نیز اصل برائت بر سوگند خوانده حکومت دارد و بدون درخواست خواهان نیز دادگاه مکلف به صدور حکم برائت میباشد. آن چه که در مقررات فقهی راجع به قرار توقف دعوای ذکر شده است صرفاً ناظر بر دعوای قتل است که حکم خاص دارد، سایر دعاوی مشمول حکم عام اصل برائت هستند.