وصف مجرمانه جهت شروع به جرم

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۵/۱۱/۱۰
برگزار شده توسط: استان قزوین/ شهر آوج
موضوع
وصف مجرمانه جهت شروع به جرم
پرسش
آیا با توجه به الف- ماده ۱۲۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲(مجرد قصد ارتکاب جرم و یا عملیات و اقداماتی که فقط مقدمه جرم است و ارتباط مستقیم با وقوع جرم ندارد، شروع به جرم نیست و از این حیث قابل مجازات نمیباشد) ب- ماده ۶۶۴ قانون مجازات اسلامی کتاب پنجم تعزیرات مصوب ۱۳۷۵(هرکس عالما عامدا برای ارتکاب جرمی اقدام به ساخت کلید یا تغییر آن نماید یا هر نوع وسیله ای برای ارتکاب جرم بسازد،یا تهیه کند به حبس از سه ماه تا یک سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد) نگهداری لوازمی مانند ترازو که از یک فروشنده مواد مخدر کشف شده است دارای وصف مجرمانه میباشد یا خیر؟
نظر هیئت عالی
در ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات علاوه بر واژه ساخت، واژه تهیه نیز به کار برده شده است و لذا وسیله ای اگر صرفاً برای ارتکاب جرم ساخته و یا تهیه شود بزه ماده ۶۶۴ واقع شده است و قانونگذار در این ماده به صورت مطلق هرگونه ساخت و یا تهیه هر وسیله ای را برای ارتکاب جرم (مطلق جرم) جرم انگاری نموده است و نباید این ماده را صرفاً در مورد بزه سرقت تفسیر کرد. لذا اگر مشخص شود که فروشنده مواد مخدر ترازو را صرفاً برای توزین مواد مخدر تهیه کرده است، مرتکب بزه ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات شده است.
نظر اکثریت
صرف نگهداری لوازمی مانند ترازو که در فروش مواد مخدر نیز کاربرد دارد جرم انگاری نشده است مگر آنکه وسیله نگهداری شده صرفا جهت ارتکاب جرم (اعم از سرقت یا سایر جرایم) باشد به نحوی که نتوان استفاده دیگری از آن وسیله نمود مانند کلید منزل و یا سرشمع شکسته اتومبیل که از آن جهت شکستن شیشه خودروها استفاده میشود.
مبانی استدلال:
۱- لوازمی مانند ترازو علاوه بر آنکه می توانند در ارتکاب جرم به کار گرفته شوند دارای استفاده های مشروع فراوانی نیز میباشند و به اصطلاح حلقه بعید ارتکاب جرم هستند و این گونه لوازم حتی چنانچه از افرادی مانند مواد فروش ها گرفته شود نمی توان صرف نگهداری ترازو را در شمول ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات قرار داد، در غیر این صورت مبادرت به جرم انگاری مصلحتی کرده ایم که امری است مذموم و مخالف اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها.
۲- مطابق بند الف- ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲(بازپرس یا دادستان در صورت صدور قرار منع یا موقوفی تعقیب باید تکلیف اشیاء و اموال کشف شده را که دلیل یا وسیله ارتکاب جرم بوده و یا از جرم تحصیل شده یا حین ارتکاب، استعمال و یا برای استعمال اختصاص داده شده است تعیین کند تا حسب مورد، مسترد، ضبط یا معدوم شود. در مورد ضبط دادگاه تکلیف اموال و اشیاء را تعیین می کند…) ب- حسب ماده ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲(بازپرس در صورت صدور قرار منع، موقوفی یا ترک تعقیب باید درباره استرداد و یا معدوم کردن اشیاء و اموال مکشوفه که دلیل یا وسیله ارتکاب جرم بوده، از جرم تحصیل شده، حین ارتکاب استعمال شده و یا برای استعمال اختصاص داده شده است، تعیین تکلیف کند. در مورد ضبط این اموال یا اشیاء دادگاه تکلیف آنها را تعیین می کند…) با توجه به مواد مذکور نگهداری لوازمی مانند ترازو که در فرض سوال به آن پرداخته شده است جرم انگاری نشده است لیکن اینگونه لوازم باید با دستور دادگاه ضبط شوند.
۳- ماده ۱۲۳ قانون مجازات اسلامی که در متن سوال به آن اشاره شد برگردانی است از اصل(جرم نبودن تهیه مقدمات ارتکاب جرم) برای مثال شخصی که جهت ارتکاب جرم سرقت مبادرت به نگهداری طناب می کند تا زمانی که عملیات اجرایی جرم را اغاز نکرده است و اصطلاحا شروع به جرم نکرده است قابل تعقیب و مجازات نمیباشد، چرا که به صرف تهیه طناب استعمال مجرمانه آن احراز نمی شود و نیز هر آن احتمال انصراف ارادی فرد از ارتکاب جرم وجود دارد.
۴- عبارت ارتکاب جرم در ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات به نحو مطلق ذکر شده است و این ماده در رابطه با تمام جرایم میباشد.
۵- در قوانین ما به کرات شاهد قرار گرفتن مواد قانونی در زیر سرفصل هایی هستیم که ارتباطی با عنوان سرفصل ندارند برای مثال ماده ۶۶۳ قانون تعزیرات به جرم دخالت غیرمجاز در اموال توقیف شده میپردازد، در حالی که این ماده ارتباطی با سرقت و ربودن مال غیر که عنوان فصل بیست و یکم قانون تعزیرات میباشد ندارد.
نظر اقلیت
پذیرش نظر اکثریت در رابطه با عدم جرم انگاری نگهداری لوازمی مانند ترازو، لیکن عدم پذیرش تسری ماده ۶۶۴ به جرمی غیر از سرقت به عبارت دیگر مقید نمودن ماده ۶۶۴ به جرم سرقت.
مبانی استدلال:
۱- ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵در فصل بیست و یکم قانون تعزیرات آمده است ،یکی از روش های تفسیر مواد قانونی تفسیر مواد با توجه به جایگاه قرار گرفتن ماده قانونی میباشد لذا با توجه به قرار گرفتن ماده ۶۶۴ در فصل راجع به سرقت و ربودن مال غیر، مصادیق آن صرفا در رابطه با جرایم سرقت و ربودن مال غیر میباشد.
نظرات ابرازی:
۲- صرف نگهداری لوازمی مانند ترازو که در فروش مواد مخدر نیز کاربرد دارد جرم انگاری نشده است۲- ماده ۶۶۴ قانون تعزیرات صرفا در رابطه با جرایم سرقت و فروش مال غیر میباشد.