نقض رای دادگاه بدوی در دادگاه تجدیدنظر به دلیل عدم رعایت مفاد ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۵/۰۷/۱۳
برگزار شده توسط: استان قم/ شهر قم
موضوع
نقض رای دادگاه بدوی در دادگاه تجدیدنظر به دلیل عدم رعایت مفاد ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی
پرسش
ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی شرایطی را برای تغییر نحوه دعوا و یا خواسته بیان داشته است. هرگاه دادگاه بدوی بدون در نظر گرفتن شرایط مذکور تغییر خواسته را بپذیرد و براساس آن رای صادر نماید: اولاً، آیا دادگاه تجدیدنظر میتواند با توجه به اشکال در پذیرش تغییر خواسته رای بدوی را نقض نماید؟
ثانیاً، در صورت نقض رای، رسیدگی را باید به دادگاه بدوی ارجاع دهد یا اینکه دادگاه تجدیدنظر خود باید رای ماهوی موافق خواسته را صادر کند؟
نظر هیئت عالی
اقدام انجام یافته متضمن دو بخش است: ۱.استرداد خواسته اول ۲.طرح خواسته جدید. براین اساس چون رای ماهیتی از سوی دادگاه بدوی صادر شده است که این رای مطابق خواسته نبوده و تغییر خواسته برخلاف مقررات صورت گرفته است دادگاه تجدیدنظر رای بدوی را نقض و در خصوص خواسته اول، وفق ماده ۱۰۷ قانون مدنی آیین دادرسی مدنی مبادرت به صدور قرار می کند.
نظر اکثریت
براساس ماده ۷ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی تا زمانی که در مرحله نخستین درباره دعوایی حکمی صادر نشده است نمی توان به ماهیت آن در مرحله بالاتر رسیدگی کرد. دادگاه بدوی نباید بهتغییر خواسته ای که برخلاف مقررات ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی درخواست شده ترتیب اثر بدهد بلکه باید طبق خواسته اول نسبت به دعوا تعیین تکلیف نماید و هرگاه خواهان از رسیدگی به آن منصرف شد با قرار مقتضی پرونده را مختومه کند. بنابراین، در فرض سوال که دادگاه بدوی برخلاف مقررات قانون طبق خواسته دوم رای صادر کرده دادگاه تجدیدنظر مکلف است رای دادگاه بدوی را در مورد خواسته دوم نقض و قرار رد آن را صادر و چون خواهان از خواسته دوم در واقع انصراف داده است دادگاه بدوی تکلیفی برای رسیدگی ندارد و لذا دعوا به آن ارجاع نمی شود.
نظر اقلیت
بر اساس بند (ه) ماده ۳۴۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی اگر رای دادگاه بدوی مخالف مقررات قانونی باشد هریک از طرفین می توانند نسبت به آن اعتراض و درخواست تجدیدنظر کنند و ماده ۳۵۸ قانون مذکور مقرر داشته در صورتی که دادگاه تجدیدنظر ادعای تجدیدنظر خوانده را موجه تشخیص دهد رای دادگاه بدوی را نقض و رای مقتضی صادر مینماید. وقتی که دادگاه بدوی دعوا را ماهیتاً رسیدگی و درباره آن حکم ماهوی صادر نماید و این حکم مخالف مقررات قانونی باشد دادگاه تجدیدنظر باید با نقض آن، حکم ماهوی مطابق خواسته قانونی صادر نماید و نمی تواند پس از نقض رسیدگی را به دادگاه بدوی ارجاع دهد.