مطالبه هزینه های نگهداری طفل از والدین حقیقی پس از استرداد طفل علیرغم توافق

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۹/۰۳/۲۵
برگزار شده توسط: استان یزد/ شهر یزد
موضوع
مطالبه هزینه های نگهداری طفل از والدین حقیقی پس از استرداد طفل علیرغم توافق
پرسش
شخصی نظر به عدم فرزند آوری، پیشنهاد اخذ فرزند دیگری را قبل از تولد مینماید و هزینه های بیمارستان جهت وضع حمل را به همراه مبلغی پول به والدین حقیقی پرداخت می کند و فرزند را تحویل و ۶ سال نگهداری مینماید. پس از گذشت ۶ سال، والدین حقیقی با طرح دادخواست اثبات نسب و استرداد طفل، تقاضای اخذ فرزند حقیقی خود را مینمایند و نهایتاً با طی مراحل دادرسی، فرزند خود را مسترد مینمایند و از طرف دیگر والدین غیر حقیقی طفل، دادخواست مطالبه خسارات مادی و معنوی ناشی از نگهداری طفل در ۶ سال و همچنین مطالبه هزینه های بیمارستان و مبلغ اولیه پرداختی را مطرح می کنند؛ حال آیا مبالغ مذکور (هزینه های بیمارستانی و وجه پرداختی اولیه و هزینه های نگهداری طفل به مدت ۶ سال و هزینه تحصیل طفل) قابل مطالبه میباشد؟
نظر هیات عالی
۱- وجوه پرداختی ثالث (پدر خوانده) به والدین واقعی و حقیقی طفل و همچنین خسارات مادی از جمله هزینه های بیمارستانی و…، با توجه به ماده ۱۱ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹، به لحاظ ممنوعیت معامله راجع به اطفال و بطلان آن، قابلیت استرداد و مطالبه دارد.
۲- مطالبه خسارت معنوی ناشی از خلف وعده و استرداد طفل توسط والدین از پدر خوانده و والدین غیر حقیقی به لحاظ اینکه اقدام والدین حقیقی طفل در استرداد آن منطبق با موازین شرعی و قانونی و تکلیف آنان میباشد؛ لذا قابلیت جبران و مطالبه به خصوص معادل ریالی ندارد.
۳- گرچه پرداخت نفقه و هزینه های ضروری حفظ و نگهداشت و تربیت طفل با پدر واقعی میباشد؛ لیکن پرداخت اینگونه هزینه های ضرروی ظهور در تبرع دارد و قابلیت مطالبه ندارد؛ بنابراین صرف نظر از قابلیت مطالبه خسارت مادی و سایر هزینه های به عمل آمده از سوی پدر خوانده، نفقه پرداخت گذشته قابلیت مطالبه و استرداد ندارد.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه پرداخت نفقه، حق و تکلیف والدین حقیقی میباشد و مطابق ماده ۲۶۵ قانون مدنی که ظاهر در هر پرداختی، عدم تبرع هست و با توجه به اینکه بر اساس ماده ۱۱ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ هرگونه معامله راجع به اطفال ممنوع میباشد و ممنوعیت مذکور مفید بطلان معامله است و با التفات به اینکه در معامله باطل چنانچه وجهی پرداخت شده باشد باید مسترد گردد؛ لذا وجه اولیه پرداختی قابلیت استرداد را دارد و نسبت به هزینه ها و خسارات مادی از جمله هزینه بیمارستان با توجه به اینکه پرداخت نفقه تکلیف ابتدایی والدین هست و تکلیف پرداخت آن توسط شخص ثالث، استثنایی بر اصل بوده و باید با مجوز قانون این تکلیف جعل شود که از آن جمله ماده ۱۷ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده میباشد که وظیفه انفاق را بر عهده سرپرست (پدر خانواده) قرار داده است و نیز با تمسک به ملاک قاعده احسان و اداره فضولی مال غیر و ماده ۳۰۶ و نیز ملاک ماده ۱۲۰۵ قانون مدنی در مواردی که وظیفه پرداخت نفقه قانوناً به عهده شخص ثالث قرار داده نشده است، پرداخت آن با توافق طرفین به عهده ثالث (پدر غیر واقعی) قرار نمی گیرد؛ لذا هزینه های بیمارستانی و نفقه پرداختی و هزینه های متعارف تحصیلی قابل مطالبه میباشد ولیکن خسارت معنوی به جهت اینکه شخص با علم و اطلاع از اینکه احتمال رجوع پدر و مادر واقعی وجود دارد، فرزند را به خانواده خود ملحق کرده است؛ لذا در این خصوص، خسارت معنوی به لحاظ قاعده اقدام قابل مطالبه نمیباشد.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه پرداخت نفقه یک حکم تکلیفی است و نسبت به اقارب ایجاد تعهد مینماید و با عنایت به اینکه پرداخت نفقه، ظهور در تبرع دارد و استنکاف منفق در پرداخت نفقه گذشته اقارب، ایجاد دین نمی کند قابل مطالبه از ناحیه فرزندان نمیباشد.