مطالبه نفقه اشخاص واجب النفقه

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۴/۰۴/۱۱
برگزار شده توسط: استان خوزستان/ شهر شوش
موضوع
مطالبه نفقه اشخاص واجب النفقه
پرسش
نظر به اینکه اقارب شخص نمی توانند نفقه گذشته خود را مطالبه کنند لیکن نسبت به آینده می توانند مطالبه نفقه کنند، این سوال پیش می آید چگونه دین و حقی که هنوز مهلت آن سر نرسیده است خواهان می توانند مطالبه کنند. خواهان در تاریخ ۱/۳/۸۴ طرح دعوا می کند و خواسته خود را مطالبه نفقه آینده تعیین می کند حال آنکه ماه خرداد هنوز تمام نشده است و دینی بر گردن و ذمه خوانده تحقق پیدا نکرده است تا خواهان آن را مطالبه کند، این مطلب چگونه قابل توجیه است؟
نظر هیات عالی
مطابق قسمت اخیر ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی، اقارب فقط نسبت به آتیه می توانند مطالبه نفقه کنند. با این ترتیب اقارب واجبالنفقه می توانند از دادگاه تقاضای تعیین نفقه کنند که نفقه معین، به طور مستمر و برای آینده مقرر میشود و در صورت استنکاف از پرداخت، با صدور اجراییه جهت اجرای حکم، عملیات اجرایی مادامکه دستور دیگری از دادگاه صادر نشده باشد به طور مستمر ادامه خواهد یافت، لذا موضوع نفقه اقارب بنابر حکم قانونی، اساساً منصرف از دیونی است که اجل و مهلت آن نرسیده باشد.
نظر اتفاقی
اصولاً نفقه به سبب زوجیت یا خویشاوندی استوار میشود. در مورد زوجیت طبق شرایطی همسر حق مطالبه نفقه (اعم از گذشته و آینده) را دارد. در مورد خویشاوندی، اقارب فقط حق مطالبه نفقه آینده را دارند و در مورد ایام گذشته فاقد چنین حقی هستند. مواد ۱۲۰۶ قانون مدنی و ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده)، این حق را به اقارب داده است که در آینده نفقه و حق خود را مطالبه کنند و اگر منفق استنکاف کرد مجازات میشود. دینی که برعهده منفق است ثابت لکن شرایط آن متزلزل میباشد.
به نظر می رسد اقارب بتوانند، در محدوده زمانی، مثلاً ماهی که هنوز به پایان نرسیده است نفقه خود را مطالبه و دریافت کنند و چنانچه در خلال روزهای ماه، اتفاقی پیش آمد که اوضاع را تغییر داد مثل (فوت منفق و غیره) این حق از بین میرود و قانونگذار به خاطر اینکه هم برای واجبالنفقه و هم دادگاه مشکل ایجاد نشود که هر روز برای نفقهاش دادخواست بدهد و دادگاه هر روز منفق را به پرداخت نفقه ملزم کند آن را به صورت ماهانه تعیین می کند و چون نفقه اقارب به گذشته باز نمی گردد، تاریخ ارائه دادخواست به دادگاه ملاک عمل است یا چنانچه همسر طلب نفقه نکند چیزی به آنها تعلق نمی گیرد.