صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۹/۰۷/۰۱
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر بندر انزلی
موضوع
مسئولیت صادرکننده و ظهرنویس سفته در پرداخت سفته واخواست نشده
پرسش
شخص «الف» سفته‌ای را صادر و شخص «ب» به‌عنوان ضامن، ظهر آن را امضا می‌نماید. حال دارنده به دلیل عدم پرداخت وجه سند، بدون واخواست سفته دعوای مطالبه وجه به طرفیت شخص «الف» و «ب» مطرح می‌نماید. در مقام رسیدگی به این دعوا چه کسی مسئول پرداخت وجه سند می‌باشد؟ در صورت محکومیت هردو نفر به پرداخت، مستدلاً بیان فرمائید مسئولیت هریک به چه نحو است؟
نظر هیات عالی
با توجه به رای وحدت رویه شماره ۵۹۷ مورخ ۷۴/۲/۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور، صادرکننده سفته و ضامن در مقابل دارنده سفته مسئولیت تضامنی دارند؛ البته ضامن صرفاً در اسناد تجاری زمانی مسئولیت دارد که وفق مواد ۲۸۰، ۲۸۴ و ۲۸۵ قانون تجارت اقدام شده و در مهلت مقرر سند واخواست شده باشد والا در صورت عدم واخواست در مهلت، ضامن دیگر مسئولیتی ندارد و صرفاً صادرکننده (متعهد) در حد یک سند عادی مسئولیت خواهد داشت.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه مطابق ماده ۲۴۹ قانون تجارت، ظهرنویسی که به‌عنوان ضامن، ظهر اسناد تجاری را امضا نموده است با مضمون‌عنه دارای مسئولیت می‌باشد ولی نوع مسئولیت از بابت تضامنی یا غیرتضامنی بودن، منوط به رعایت شرایط مقرر در مواد ۲۸۰، ۲۸۴ و ۲۸۵ قانون تجارت می‌باشد و چنانچه سفته واخواست نشده باشد فاقد امتیازات مختص به اسناد تجاری بوده و صرفاً یک سند عادی محسوب می‌گردد و نظر به اینکه مسئولیت تضامنی امری استثنایی و خلاف اصل است و تصریحی در خصوص مسئولیت تضامنی امضا کنندگان اسناد عادی وجود ندارد؛ لذا ضمانت نقل ذمه به ذمه بوده و مسئولیت امضاء‌کنندگان تضامنی نبوده بلکه به‌صورت مساوی است.
نظر ابرازی
در این حالت با توجه به اینکه سفته واخواست نشده است از مزایای سند تجاری بی‌بهره است و یک سند عادی مشمول ماده ۱۳۰۱ قانون مدنی محسوب می‌گردد. لیکن اگر بخواهیم از قواعد قانون مدنی پیروی نمائیم این ضمانت نقل ذمه به ذمه خواهد شد که قطعاً در این مورد طرفین چنین اراده‌ای نداشته‌اند و به نظر باید به اراده واقعی طرفین و عرف مسلم در این مورد مراجعه کرد. مسلماً در زمان امضای ظهر سند توسط ضامن، اراده طرفین بر این بوده که در صورت عدم پرداخت مبلغ توسط صادرکننده، ضامن مسئول پرداخت کل مبلغ سفته باشد نه اینکه بخواهند مسئولیت صادرکننده را بری نمایند و یا حتی بخواهند بالمناصفه ضامن و صادرکننده را مسئول پرداخت قرار دهند. همچنین عرف مسلم در این مورد این‌گونه است که کسی که ظهر یک سند تجاری را امضا می‌کند منظور ضمانت تضامنی از صادرکننده است و این برداشت از این عمل صورت می‌گیرد؛ لذا با این تفاسیر هم صادرکننده و هم ضامن، مسئولیت تضامنی در پرداخت وجه سفته دارند و دارنده می‌تواند به هریک از آنها جهت مطالبه طلب رجوع نماید.