مجازات اکراه دیگری به خودکشی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۱۱/۰۶
برگزار شده توسط: استان یزد/ شهر یزد
موضوع
مجازات اکراه دیگری به خودکشی
پرسش
اکراه به خودکشی در قوانین جاری کشور مستوجب چه مجازاتی است؟
نظر هیئت عالی
با توجه به ماده ۳۷۹ قانون مجازات اسلامی اکراه به قتل که موجب جنایت بر اکراه شونده گردد، مستوجب قصاص خواهد بود که البته در بیان فقهاء آمده اکراه مزبور باید شدید و غیر قابل تحمل باشد.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه قانون گذار در ماده ۳۷۵ قانون مجازات اسلامی حکم اکراه در قتل و در ماده ۳۷۷ حکم اکراه در جنایت را بیان نموده است، لذا دلیلی نداشته که مجدداً در ماده ۳۷۹ بحث اکراه را تکرار نماید، مگر اینکه بگوییم ماده ۳۷۹ قانون مجازات اسلامی یک نوآوری در خصوص بیان مسأله اکراه در خودکشی میباشد. به طوری که این ماده صراحتاً در خصوص «اکراه دیگری به رفتاری که موجب جنایت بر اکراه شونده شود» تعیین تکلیف نموده و مجازات قصاص را برای اکراه کننده در نظر گرفته است، لذا موضوع سوال را هم که اکراه موجب خودکشی شده است، در بر میگیرد و بر این اساس «مکرِه» باید قصاص گردد و این از باب اقوی بودن سبب از مباشر است؛ چراکه ماده ۳۷۹ مطلق «رفتار» و «جنایت» را آورده است. لازم به ذکر است که در خصوص اکراه به قتلِ دیگری، از آن جا که ترجیح نفس دیگر بر نفس خود قابل پذیرش نیست لذا اکراه در قتل پذیرفته نیست و اکراه شونده قصاص میشود ولی در اکراه به خودکشی، بر اثر اکراه، فرد خودش را میکشد و نفس دیگری را بر خود ترجیح نمی دهد بلکه بر اثر اکراه شدید ناچار به قتل نفس خود میگردد، به طوری که دیده شده در بعضی از موارد، مکرِه نوع قتل را به اختیار مکرَه میگذارد و او میبایست اجباراً یک نوع را انتخاب نماید و در نتیجه به طور مثال برای رهایی از قتل سخت تر از قبیل مثله شدن، خودکشی با قرص یا سم و… را انتخاب می کند به این امید که درد کمتری را تحمل نماید و یا نجات یابد؛ البته باید در نظر داشت که اکراه در خودکشی، باید شدید و غیر قابل تحمل باشد مثلاً ناشی از شکنجه و یا تهدید غیر قابل تحمل باشد. نظر اقلیت فقها نیز موید این موضوع است و به نظر می رسد که قانونگذار در تدوین ماده ۳۷۹ از نظر این دسته از فقها تبعیت نموده است.
نظر اقلیت
ماده ۳۷۵ قانون مجازات اسلامی ناظر به «اکراه در قتل» میباشد و همان طور که در اکراه در قتل، اعلام شده که مرتکب قصاص میشود و اکراه کننده به حبس ابد محکوم میشود و اکراه در قتل را نپذیرفته است، لذا اکراه در خودکشی هم که نوعی قتل (قتل نفس) محسوب میشود را دربر میگیرد. بنابراین موضوع سوال شامل ماده ۳۷۵ میگردد و بدین جهت ماده ۳۷۹ قانون مجازات اسلامی را می توان صرفاً ناظر به اکراه دیگری به سایر جنایات مادون نفس بر خودش دانست؛ چراکه اکراه کننده، اکراه شونده را به «سلب حیات» (قتل) تهدید می کند و خطری بزرگتر از سلب حیات وجود ندارد، لذا به استناد ماده ۳۷۵،اکراه محقق نمی شود و مکرَه به عنوان تعزیر به حبس ابد محکوم و برای مکرِه نیز دیهای متصور نمیباشد. نظریه اکثر فقها هم موید این نظر است که فقها اکراه در خودکشی را نپذیرفته و مباشر را مسئول میدانند.
نظر ابرازی
در فصل اکراه بر جنایت، قانونگذار به ترتیب جنایات را مشخص نموده بدین توضیح که ماده ۳۷۵ اکراه در قتل و ۳۷۷ اکراه در نقص عضو و ماده ۳۷۹ اکراه در سایر جنایات (مادون نفس و نقص عضو)، پس موضوع بیشتر به ماده ۳۷۵ شبیه هست تا ۳۷۹؛ اما برای آنکه از عدم مجازات مکرِه که موجب خودکشی شده پرهیز نمود (از آنجا که خودکشی در قوانین ما جرم نیست) می توان بر اساس ذیل ماده ۳۷۶ که مطلق بیان نموده «در صورتی که اکراه کننده به هر علت محکوم به حبس ابد نشود به مجازات معاون در قتل محکوم میشود»، وحدت ملاک گرفت و با تسری حکم اکراه در خودکشی به اکراه در قتل و اینکه شرایط قصاص فراهم نیست، شخص را «در حکم معاون در قتل» دانست.