ماهیت حقوقی حق ارتفاقی و انتفاعی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۰/۱۱/۱۰
برگزار شده توسط: استان خراسان رضوی/ شهر مشهد
موضوع
ماهیت حقوقی حق ارتفاقی و انتفاعی
پرسش
حقوق ارتفاقی و انتفاعی جزو دعاوی مالی هستند یا غیرمالی؟
نظر هیئت عالی
طبق ماده ۱۸ قانون مدنی حق انتفاع از اشیای غیر منقول مثل حق عمری و سکنی و همچنین حق ارتفاق نسبت به ملک غیر از قبیل حق العبور و حق المجری و دعاوی راجع به اموال غیر منقول از قبیل تقاضای خلع ید و امثال آن تابع اموال غیر منقول است و مطابق قسمت دوم از بند (ج) بند (۱۲) ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمد های دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۱۳۷۳ در دعاوی غیر منقول تقویم خواسته به عهده خواهان است که در دادخواست تعیین می کند.
در نتیجه از نظر هزینه دادرسی باید مطابق ارزش معاملات املاک منطقه تقویم و براساس آن هزینه دادرسی پرداخت شود و دعاوی موصوف، به تبع اموالِ غیر منقول، مالی محسوب میشود.
نظر اکثریت
در خصوص حق ارتفاق و غیرمالی بودن دعوای آن اختلاف نظری نیست، مانند حق ممر و مجری که یک ملک نسبت به املاک مجاور خود دارد، اصولاً چنین امری نمی تواند مالی باشد، چون مورد خواسته مالی نیست و صرفاً یک امتیاز است اما در خصوص حق انتفاع مسأله متفاوت است. در قانون مدنی در فصل اول مبحث دوم این مسأله مطرح شده و در نتیجه هم همین موضوع وجود دارد مانند حق انتفاع از منافع یک مال که برای مدتی مثل عمری و رقبی به دیگری واگذار میشود و خلاصه کلام اینکه حق انتفاع جزو دعاوی مالی است. البته این موضوع قابل ذکر است که حق انتفاع عموم از مشترکات عمومی مانند راهها و شوارع جدا از این مسأله است و قابلیت مالی ندارد.
نظر اقلیت
هرچند که برای حقوق ارتفاقی و انتفاعی علی الظاهر نمی توان قیمت تعیین کرد، با توجه به تعریف قانون مدنی از مال و دعاوی مالی، به نظر می رسد دعاوی مرتبط با حقوق ارتفاقی و انتفاعی، از جمله دعاوی مالی هستند چون به تبع مال مطرح می شوند مانند خلع ید و الزام به تنظیم سند که به تبع مال، دعوای مالی محسوب می شوند.