قلمرو اجرایی مواد ۸۸۰ ۸۸۵ قانون مدنی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۰۳/۰۶
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر تنکابن
موضوع
قلمرو اجرایی مواد ۸۸۰ ۸۸۵ قانون مدنی
پرسش
ماده ۸۸۰ قانون مدنی قتل را از موانع ارث قید کرده است و در ماده ۸۸۵ اولاد از جد پدری حق ارث دارند و در صورتی که ارث جد پدری، اول به پدر منتقل سپس به فرزند انتقال می یابد آیا این دو ماده با یکدیگر تناقص دارند؟
نظر هیئت عالی
هر چند در سوال مطروحه نوع قتل مشخص نشده است، در فرض عمدی بودن قتل، مطابق ماده ۸۸۰ قانون مدنی، قتل عمد از موانع ارث است، اعم از اینکه بالمباشره باشد یا بالتسبیبْ و منفرداً باشد یا با شرکت دیگری. ماده ۸۸۱ همان قانون مقرر میدارد: چنانچه قتل عمدی به حکم قانون (قتل مشروع) یا برای دفاع باشد، مفاد ماده فوق مجری نخواهد بود. اما محرومیت قاتل از ارث موجب محرومیت اولاد او، یعنی اولاد اولاد مقتول نمی شود، زیرا برابر ماده ۸۸۵ قانون مدنی، اولاد و اقوام کسانی که به موجب ماده ۸۸۰ از ارث ممنوع می شوند، محروم از ارث نمیباشند. بنابراین، اولاد کسی که پدر خود را کشته باشد از جد مقتول خود ارث می برند مگر اینکه وارث نزدیکتری باعث حرمان آنان شود. و فلسفه وضعی این حکم نیز آن است که پدر با به قتل رساندن جد پدری از ارث محروم میشود و مانند آن است که وجود ندارد. اما این محرومیت به اولاد او تسری نمییابد و چنانچه حاجب و مانعی نباشد (جد پدری اولاد دیگری نداشته باشد)، اولاد اولاد ارث می برند، اما چنانچه جد پدری فرزند دیگری داشته باشد، با توجه به تقدم اقرب به میت و به دلالت ماده ۸۶۳ قانون مرقوم اولاد اولاد، چیزی به ارث نمیبرند. بنا به مراتب همانگونه که در نظر ابرازی آمده است این دو ماده تناقصی با یکدیگر نداشته و هرکدام قلمرو اجرایی خاص خود را دارند.
نظر اتفاقی
عقیده تمامی قضات حاضر بر این بوده که تناقضی در این دو ماده وجود ندارد.