طرح دعوای اعسار از پرداخت دیه توسط عاقله

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۷/۱۲
برگزار شده توسط: استان آذربایجان غربی/ شهر تکاب
موضوع
طرح دعوای اعسار از پرداخت دیه توسط عاقله
پرسش
آیا طرح دعوای اعسار از پرداخت دیه توسط عاقله قابل استماع و رسیدگی میباشد؟
نظر هیئت عالی
نظر به اینکه مسئولیت عاقله در پرداخت دیه حکماً و ماهیتاً یک امر تکلیفی است نه وضعی بالنتیجه طرح دعوای اعسار از ناحیه مشار الیه خالی از وجه میباشد. بنابراین آنچه که در نظر ابرازی آمده تایید میگردد.
نظر اکثریت
برای پاسخ به سوال باید به دو ماده قانونی توجه کرد، ماده ۲۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و ماده ۵۴۰ قانون آیین دادرسی کیفری، در ماده ۲۲ از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، دیه هم مشمول آن قانون شده است بنابراین هر کسی مدعی عدم تمکن مالی است باید دادخواست اعسار بدهد در خصوص موضوع سوال نیز پذیرش دادخواست اعسار در تبصره ماده ۵۳۴ قانون آیین دادرسی کیفری پذیرفته شده است لذا می توان گفت دادخواست اعسار از پرداخت دیه توسط عاقله حتی قبل از مهلت سه ساله نیز قابل پذیرش بوده و پرداخت دیه از ناحیه عاقله به صورت اقساط معنی ندارد.
نظر ابرازی
به نظر می رسد طرح دعوای اعسار از پرداخت دیه از ناحیه عاقله قابل رسیدگی نباشد، زیرا اولاً حکم راجع به عاقله در پرداخت دیه ناشی از یک حکم تکلیفی است و نه حکم وضعی؛ عاقله به عنوان محکوم علیه قلمداد نمی شود، فلذا تکلیف عاقله به پرداخت دیه شامل ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی نخواهد بود و نمی توان عاقله را از بابت عدم پرداخت دیه حبس کرد و اثر قانونی دعوای اعسار جلوگیری از حبس محکوم علیه است که با توجه به مراتب مذکور طبق ماده ۸۴ از قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دعوا بر فرض ثبوت اثر قانونی ندارد. ثانیاً به موجب ماده ۴۷۰ قانون مجازات اسلامی چنانچه عاقله در مدت معین نتواند دیه را بپردازد نهایتاً دیه از محل بیتالمال پرداخت خواهد شد. لذا اساساً بعد از سلب مسئولیت از عاقله، موضوعی برای طرح دعوای اعسار باقی نخواهد ماند و بعد از گذشت مهلت های مقرر در آن ماده، ذمه عاقله بری و مسئولیت به بیتالمال انتقال می یابد. ثالثاً در وصول محکوم به (دیه) از عاقله وظیفه اجرای احکام کیفری است که نسبت به شناسایی و وصول دیه از اموال عاقله اقدام نماید و اساساً عاقله وظیفه ای برای معرفی اموال خود ندارد و میتواند در معرفی اموال خود سکونت کند لکن شناسایی اموال جزو تکالیف واحد اجرای احکام کیفری است. رابعاً ماده ۵۳۴ قانون آیین دادرسی کیفری منصرف از عاقله میباشد و در ارتباط با جنایتهایی است که شخص جانی، خودش مسئول پرداخت دیه میباشد.