شخص حقوقی بودن شفیع در حق شفعه

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۹/۱۰/۱۰
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر گلوگاه
موضوع
شخص حقوقی بودن شفیع در حق شفعه
پرسش
آیا در حق شفعه شفیع میتواند شخص حقوقی باشد؟
نظر هیئت عالی
با توجه به ماده ۵۸۳ قانون تجارت: «کلیه شرکت های تجارتی مذکور در این قانون شخصیت حقوقی دارند.» و مطابق ماده ۵۸۸ این قانون: «شخص حقوقی میتواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است؛ مگر حقوق و وظایفی که بالطبیعه فقط انسان ممکن است دارای آن باشد مانند حقوق و وظایف ابوت، بنوت و امثال آن.» بنابراین، همانگونه که در نظریه مشورتی شماره ۱۸۲۱/۷ مورخ ۱۳۷۸/۴/۲ اداره کل حقوقی و تدوین قوانین قوه قضاییه نیز بیان شده است حق شفعه از حقوق ناشی از مالکیت بر اموال غیر منقول است نه از حقوق راجع به اعتبار طبیعت انسان. بنابراین، نظر به اینکه اشخاص حقوقی دارای حق مالکیت نسبت به اموال غیر منقول هستند لذا می توانند از حق شفعه در حدود و شرایط مذکور در قانون مدنی استفاده کنند.
نظر اکثریت
به نظر می رسد که حق شفعه برای شخص حقوقی به وجود نمی آید؛ زیرا اولاً؛ اخذ به شفعه یک حکم استثنایی است و باید به قدر متیقن عمل شود. ثانیاً؛ همانطور که در وقف برای متولی و موقوفٌعلیه حق شفعه به وجود نمی آید برای شخصیت حقوقی نیز چنین حقی به وجود نمی آید. ثالثاً؛ در ماده ۸۰۸ قانون مدنی اصطلاح «دو نفر» را به کار برده است.
نظر اقلیت
همانطور که شخص حقیقی میتواند اخذ به شفعه کند، شخص حقوقی نیز دارای چنین حقی است و به کار بردن اصطلاح «دو نفر» در ماده ۸۰۸ قانون مدنی از باب مسامحه است.