دخل و تصرف مالک یا حافظ در اموال توقیف شده

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۱۲/۰۱
برگزار شده توسط: استان سمنان/ شهر بسطام
موضوع
دخل و تصرف مالک یا حافظ در اموال توقیف شده
پرسش
در صورت دخل و تصرف مالک یا حافظ اموالی که از طرف مقامات ذی صلاح توقیف شده است، موضوع مشمول ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) میشود یا مشمول ماده ۶۷۴ قانون مذکور (خیانت در امانت)؟
نظر هیئت عالی
در خصوص دخل و تصرف مالک در مال توقیف شده نظریه شماره ۱۳۴۴/۹۷/۷ مورخ ۳/۵/۹۷ اداره حقوقی قوه قضاییه و در مورد دخالت حافظ نظریه شماره ۱۳۳۳/۹۷/۷ مورخ ۲۹/۳/۹۸ به شرح ذیل الذکر مورد تائید اعضای هیات عالی است؛
۱- نظریه شماره ۱۳۴۴/۹۷/۷ مورخ ۳/۵/۹۷؛ برابر ماده ۱۱۱ قانون اجرای احکام مدنی، مال غیر منقول بعد از تنظیم صورت و ارزیابی حسب مورد موقتاً به مالک یا متصرف ملک تحویل میشود، مشار الیه مکلف است ملک را همانطوری که طبق صورت تحویل گرفته، تحویل دهد و برابر ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ هرکس عالماً در اشیاء و اموالی که توسط مقامات ذی صلاح توقیف شده است و بدون اجازه دخالت یا تصرفی نماید که منافی با توقیف باشد؛ ولو مداخله کننده یا متصرف مالک آن باشد به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد. بنابراین هرگاه مالک یا متصرف در ملک توقیف شده تصرفی نماید که منافی توقیف ملک باشد برابر ماده قانونی اخیرالذکر قابل تعقیب کیفری است.
۲- نظریه شماره ۱۳۳۳/۹۷/۷ مورخ ۲۹/۳/۹۸؛ با توجه به ماده ۷۸ قانون اجرای احکام مدنی اموال توقیف شده به حافظ سپرده میشود و طبق ماده ۸۳ این قانون، حافظ نسبت به اموال توقیف شده امین است و حق ندارد اموال توقیف شده را مورد استفاده قرار داده یا به کسی بدهد. از طرفی شرط تحقق ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ آن است که شخص عالماً در اشیاء و اموالی که توسط مقامات ذی صلاح توقیف شده، بدون اجازه، دخالت یا تصرفی نماید که منافی با توقیف باشد و شرط تحقق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ آن است که امین مال را تصاحب، تلف، مفقود و یا استعمال نماید. از طرفی بزه موضوع ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ نیاز به سوء نیت خاص نداشته و صرف عمد در رفتار برای تحقق جرم در بخش رکن روانی کفایت می کند. در حالی که خیانت در امانت موضوع ماده ۶۷۴ قانون یاد شده نیازمند سوء نیت خاص (قصد اضرار به مالک یا متصرف) میباشد. بنابراین؛ در صورتی که حافظ یکی از رفتارهای ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ را مرتکب نشده و فاقد سوء نیت خاص باشد و تنها عمداً تصرف و یا دخالتی نماید که منافی توقیف باشد، صرفاً مشمول ماده ۶۶۳ این قانون است و در صورتی که انجام یکی از رفتارهای مذکور در ماده ۶۷۴ یاد شده متضمن دخالت یا تصرف در اموال توقیفی نیز باشد و حافظ قصد ایراد ضرر به مالک یا متصرف مال نیز داشته باشد، رفتار واحد واجد دو عنوان مجرمانه و مشمول ماده ۱۳۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است. در صورتی که یکی از رفتارهای مذکور در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۹ را که متضمن دخالت یا تصرف در اموال توقیفی است، انجام داده و لیکن قصد ایراد ضرر به مالک یا متصرف را نداشته باشد، تنها به مجازات جرم ماده ۶۶۳ همین قانون محکوم میگردد.
نظر اکثریت
در این مورد باید قائل به تفکیک شد؛ به این صورت که اگر دخل و تصرف در مال توقیف شده از ناحیه مالک صورت پذیرد؛ چون مالی به او سپرده نشده است و صرفاً در اموال توقیف شده مداخله نموده است، موضوع مشمول ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) میشود و چنانچه دخل و تصرف از ناحیه حافظ اموال صورت پذیرد؛ چون اموال تحویل او شده است و امین محسوب میگردد؛ موضوع مشمول ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) میباشد (خیانت در امانت).
نظر ابرازی
نظر به اینکه مقنن برای مداخله در اموال توقیف شده از سوی مقامات ذی صلاح ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) را وضع نموده است؛ لذا صرف نظر از اینکه دخل و تصرف از سوی مالک صورت گرفته باشد یا از سوی حافظ اموال، با توجه به اطلاق ماده مذکور موضوع مشمول ماده ۶۶۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) میباشد.