حقآبه چاه کشاورزی منقول است یا غیر منقول.

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۴/۱۲
برگزار شده توسط: استان مرکزی/ شهر زرندیه
موضوع
حقآبه چاه کشاورزی منقول است یا غیر منقول.
پرسش
آیا حقآبه چاه کشاورزی مال منقول است یا غیر منقول ؟
نظر هیئت عالی
حقآبه چاه کشاورزی مشمول مقررات ماده ۱۸ قانون مدنی است و در تقسیمبندی اموال غیر منقول تبعی قرار میگیرد، بنابراین ملحق به زمین کشاورزی است، مگر اینکه دارای سند مالکیت جداگانه باشد و یا هنگام معامله به عدم الحاق آن به زمین زراعی تصریح گردیده باشد، زیرا در نظر عرف هم حقآبه چاه زراعی و کشاورزی به طور مستقل قابل معامله و واگذاری هست.
نظر اکثریت
حقوق دانان در یک تقسیمبندی رایج مال غیر منقول را در چهار دسته تعریف نموده اند: مالی را که نقل و انتقال آن ذاتاً ممکن نباشد، غیر منقول ذاتی و مالی که در اثر عملیات یک شخص امکان جابجایی آن نباشد را غیر منقول اکتسابی، و اموال منقولی که قانونگذار آنها را در حکم غیر منقول قرار داده، غیر منقول حکمی و حقوقی که به تبع مال غیر منقول حاصل می شوند را غیر منقول تبعی تعریف کرده اند. تعریف حقآبه در تبصره ۱ ماده ۱۸ قانون توزیع عادلانه آب بیان شده و این مقرره اشعار میدارد: «حقابه عبارت است از حق مصرف آبی که در دفاتر از جمیع قدیم یا اسناد مالکیت یا حکم دادگاه یا مدارک قانونی دیگر قبل از تصویب این قانون برای ملک یا مالک آن تعیین شده باشد.» با این وصف اکثریت همکاران قضایی دادگستری زرندیه اعتقاد دارند حقآبه اراضی کشاورزی مال غیر منقول است و با توجه به تعریف یاد شده باید گفت حق بهره برداری از آب با حق آب تفاوت دارد و ممکن است در یک سال به علت خشکسالی آبی وجود نداشته باشد اما همچنان زمین دارای حقآبه است لیکن در خصوص اینکه حقآبه تحت کدام قسم از اموال غیر منقول قرار میگیرد عدهای از همکاران محترم عقیده دارند قانونگذار آن را در حکم مال غیر منقول دانسته و از مصادیق ماده ۱۷ قانون مدنی است و اکثریت همکاران قضایی بر این نظر هستند که حقآبه با توجه به تعریف قانونی از جمله حقوق ناشی از غیر منقول است و از مصادیق حقوق مندرج در ماده ۱۸ قانون مدنی (غیر منقول تبعی) به شمار میرود و درحقیقت نوعی حق انتفاع و چنانچه از اراضی دیگران بگذرد تا به زمین مالک برسد نوعی حق ارتفاق است و این مفهوم از ماده ۴۲ آیین نامه قانون ثبت نیز قابل استنباط میباشد لذا این حق قابل نقل و انتقال است و چنانچه مانع صریح قانونی وجود نداشته باشد میتواند مورد معامله قرار گیرد.
نظر ابرازی
نظر اقلیت در میان همکاران قضایی آن است که حقآبه مال منقول است با این استدلال که برای تعریف حقآبه باید به ماهیت حقوقی آب مراجعه کنیم و چون آب مال منقول است و نقل آن از نقطهای به نقطه دیگر ممکن است، لذا حقآبه هم که ناظر به بهره برداری از آب است، مال منقول خواهد بود و تحت مصادیق ماده ۱۹ قانون مدنی قرار میگیرد. در حقیقت آنچه که مورد استفاده قرار میگیرد آب است و حقآبه چیزی جدا از آب نیست به همین خاطر است که افراد می توانند بخشی از آن را بفروش برسانند کما اینکه این اقدام امری مرسوم است و کشاورزان آب اضافی را به دیگران انتقال می دهند.