تکلیف دادگاه در موردی که دعوا و موضوع دستور موقت در دو مرجع مختلف واقع شده باشد

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۱/۰۸/۱۰
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر ساری
موضوع
تکلیف دادگاه در موردی که دعوا و موضوع دستور موقت در دو مرجع مختلف واقع شده باشد
پرسش
مطابق ماده ۳۱۱ و ۳۱۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی در صورتی که دعوا در دادگاهی مطرح و موضوع دستور موقت در مکان دیگری واقع شده باشد و درخواست کننده دستور به دادگاهی که دعوای اصلی در آنجا مطرح است درخواست صدور دستور موقت دهد آیا دادگاه میتواند ضمن رسیدگی قرار عدم صلاحیت صادر کند؟
نظر هیئت عالی
با توجه به مدلول ماده ۳۱۸ قانون آیین دادرسی دادگاه ها در امور مدنی و مواد ۳۱۱ و ۳۱۲ همان قانون چنین استنباط میشود که صلاحیت دادگاه در رسیدگی به اصل دعوا مانع از آن نیست که هرگاه موضوع درخواست دستور موقت در مقر دادگاهی غیر از دادگاهی باشد که به اصل دعوا رسیدگی بکند، پرونده جهت رسیدگی به درخواست دستور موقت به آن دادگاه ارسال نشود.
نظر اتفاقی
نظر اول: دادگاه به استناد ماده ۳۱۲ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی قرار عدم صلاحیت صادر می کند زیرا به موجب این ماده نه تنها دادگاه میتواند قرار عدم صلاحیت بدهد بلکه با توجه به عبارت قانون که صراحتاً بیان میدارد.«گاه موضوع درخواست دستور موقت مقر دادگاهی غیر از دادگاه های یاد شده در ماده قبل باشد (یعنی به جز ماده ۳۱۱) درخواست دستور موقت از آن دادگاه به عمل می آید» و با بکار بردن کلمه «می آید» از عبارت تکلیفی استفاده کرده است که
دادگاه باید قرار عدم صلاحیت صادر کند به علاوه مقنن در انتهای همین ماده اشاره مینماید اگرچه صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را نداشته باشد. به علاوه اصولاً دستور موقت یک امر فوری است که با اعطای نیابت سازگار نیست لذا باید درخواست و اجراء در محلی صورت گیرد که موضوع دستور موقت در آن محل قرار دارد تأیید رئیس حوزه قضایی در اجرای مستند به تبصره ۱ ماده ۳۲۵ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی نیز موید همین امر است. زیرا در صورتی که در یک محل دستور صادر و در محل دیگر بخواهد اجرا شود این توهم پیش می آید که رئیس حوزه قضایی کدام مرجع باید دستور موقت را تأیید کند در حالیکه با پذیرش این نظر و درخواست صدور دستور از دادگاهی که موضوع دستور در آنجا قرار دارد با این اشکال مواجه نخواهد شد.
نظر دوم: دادگاه حق صدور قرار عدم صلاحیت را ندارد؛ زیرا در چنین فرضی هر دو دادگاه صالح به رسیدگی هستند و خواهان اختیار دارد به هر یک از مراجع مراجعه کند به علاوه، درخواست دستور موقت یک دعوا به معنای واقعی نیست بلکه یک درخواست است که صدور قرار عدم صلاحیت با فوریت آن منافات دارد و نیز به موجب ماده ۳۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی با سبق طرح دعوا در یک دادگاه درخواست دستور موقت نیز باید از همان دادگاه به عمل آید. به علاوه ذیل همین ماده نیز بیان می کند که در صورتی که هنوز دعوا مطرح نشده باشد درخواست باید در دادگاهی مطرح شود که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد، نه در دادگاهی که موضوع دستور موقت در آنجا وجود دارد و نیز اصولاً در بعضی از درخواست ها از جمله درخواست تامین خواسته و دستور موقت و تامین دلیل صدور قرار عدم صلاحیت مفهوم ندارد.