تعاقب ایادی در ضمان درک (مستحق للغیر درآمدن مبیع)

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۰/۰۲/۰۵
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر بابل
موضوع
تعاقب ایادی در ضمان درک (مستحق للغیر درآمدن مبیع)
پرسش
دو نفر در مورد مال غیرمنقولی، عقد بیع منعقد می کنند و با قبض و اقباض عوضین، مالکیت ظاهری طرفین بر آن محقق میشود و سپس نقل و انتقالات بعدی نیز صورت میگیرد. بعد از گذشت زمانی معلوم میشود که مبیع مورد معامله مستحق للغیر است. آیا هر فروشندهای میتواند بدون پرداخت ثمن به ید بعدی، برای دریافت ثمن به ید قبلی خود از باب ضمان درک مراجعه کند؟ آیا ترتیب مراجعه به ایادی سابق لازم است؟
نظر هیئت عالی
نشست قضایی (۱): طبق ماده ۳۶۵ قانون مدنی بیع فاسد اثری در تملک ندارد و بر اساس ماده ۳۶۶ همین قانون، هرگاه کسی به بیع فاسد مالی را قبض کند باید آن را به صاحبش رد کند و نیز طبق ماده ۳۹۱ قانون یاد شده، با تحقق ضمان درک، باید ثمن مبیع را مسترد کند؛ فلذا هر فروشندهای در موضوع سوال میتواند ولو بدون پرداخت ثمن به ید بعدی، برای دریافت ثمن به ید قبلی خود (فروشنده قبلی) مراجعه کند و ترتیب مراجعه به ایادی سابق لازم نیست.
نظر اکثریت
بر اساس نظریه دیوان عالی کشور به شماره ۱۱۴ – ۳/۳/۷۴ در صورت مستحق للغیر بودن مبیع، بایع ضامن است و منظور از بایع همان فروشنده مستقیم است که معامله با او انجام شده نه فروشندگان قبلی؛ زیرا هر معامله دارای ثمن معین و شرایط خاصی است و خریدار مستحق ثمنی است که به فروشنده مستقیم خود پرداخته است و همچنین با توجه به ماده ۳۱۴ ق.م. در خصوص مسئولیت تضامنی و در خصوص ثمن مسئولیت تضامنی نیست؛ بلکه هر یک باید به ماقبل خود مراجعه کنند.
نظر اقلیت
با توجه به مستحق للغیر درآمدن معامله اول، این معامله باطل است و شرایط یک عقد صحیح را نداشته و با وحدت ملاک از ماده ۳۰۸ ق.م. فروشنده میتواند به ماقبل و مابعد خود جهت دریافت ثمن مراجعه کند.