صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۸/۱۶
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر ساری
موضوع
تداخل یا تعدد دیات
پرسش
بر اثر شلیک غیر عمدی تفنگ ساچمه ای تعداد ۲۹عدد ساچمه به داخل پا و ساق پای راست شاکی فرو رفته و پزشک قانونی بابت آن ۲۹ فقره جراحت نافذه اعلام و دادگاه بدوی به استناد ماده ۷۱۳ قانون مجازات اسلامی ۹۲ به میزان ۲۹۰%دیه کامل تعیین نموده است. محکوم علیه به این رای اعتراض کرده، ازآنجائی که شاکی مرد می‌باشد با لحاظ مواد ۵۴۳ و ۵۴۸ و ۵۶۲ قانون مرقوم لطفا پاسخ دهید:
۱- آیا صدمات وارده یک جراحت محسوب میشود یا ۲۹ جراحت؟
۲- آیا میتوان بیش از نصف دیه کامله بابت مجموع جراحات دیه تعیین نمود؟
نظر هیئت عالی
نظریه اداره حقوقی به شماره ۱۲۷۹/۹۸/۷ مورخ ۹۸/۹/۴ به شرح زیر مورد تائید هیات عالی است: اولاً: در فرض سوال که در اثر اصابت فشنگ ساچمه ای چند جراحت ایجاد شده است، اگر هر یک از ساچمه ها فرو رفته باشد و طبق تعریف مذکور در ماده ۷۱۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، جراحت نافذه را به وجود آورده باشد، چنانچه برابر بند ب ماده ۵۴۳ قانون مزبور این جراحتها متصل به هم یا به گونه ای نزدیک به هم باشد که عرفاً یک آسیب محسوب شود، دیه آن تداخل میکند و تنها یک دیه ثابت می‌شود؛ در غیر این صورت مشمول ذیل ماده ۵۴۱ قانون یاد شده بوده و هر جراحت نافذه دیه جداگانه خواهد داشت که تشخیص مصداق حسب مورد بر عهده مرجع رسیدگی کننده است.
ثانیاً: پاسخ مثبت است؛ زیرا مقررات مواد ۵۴۸ و ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ که در استعلام به آن اشاره شده است فقط ناظر به ارش جنایات مربوط به یک عضو است و شامل دیه معین برای هر جنایت، هرچند در یک عضو باشد، نمی گردد به ویژه اینکه در ماده ۵۳۸ قانون مزبور به اصل «تعدد دیات و عدم تداخل آنها» اشاره شده است و در قسمت اخیر ماده ۵۴۱ این قانون نیز تصریح شده اگر در اثر یک ضربه یا هر رفتار دیگر آسیب های متعددی در دو یا چند محل جداگانه از یک عضو به وجود آید، هر آسیب دیه جداگانه دارد.
نظر اکثریت
اکثریت حاضر در نشست در مورد فرض سوال به دلایل زیر اعتقاد بر تعدد صدمات وارده داشته و تعلق دیه متعدد را ملاک می دانند زیرا:
یک) قانون مجازات اسلامی بخش دیات مصوب سال ۹۲ اصل را بر عدم تداخل دیات قرار داده است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود و در مانحن فیه در مواد مرتبط نیز اصل بر تعدد قرار داده است نه تداخل دیات.
دو) ماده ۵۴۸ قانون مجازات اسلامی سال ۹۲ که مورد استناد در تداخل دیات بعضی از حقوق دانان ملاک می گیرند در مورد تعیین سقف ارش است و تسری به موضوع بحث ندارد در فرض سوال چون وحدت ضربه و رفتار است و چون وسیله صدمه ساچمه می‌باشد و تعدد رفتار نیست بلکه وحدت رفتار است لذا با فرض پذیرش وحدت رفتار چون صدمات متعددی وارد شده است لذا تداخل دیات محقق نمی شود و تعدد را دربر می‌گیرد.
سه) ماده ۵۳۸ قانون مرقوم اطلاق در تعدد دارد و در ماده ۵۴۳ قانون مورد اشاره موارد استثنارا بیان نموده است بنابراین چه پا را در فرض سوال یک عضو تلقی کنیم چون صدمات متعدد وارد شده است تعدد دیات را شامل می‌شود و اگر دو عضو تلقی کنیم یعنی از مچ پا تا زانو و از زانو تا ران باز هم تعدد عضو بوده و دو دیه را شامل می‌شود.
چهار) دیه و پرداخت آن را قانونگذار مأخذی برای جبران خسارت قرار داده است اگر در نقطه و نقطه بدن فردی صدمه وارد شود برای درمان آن نیازمند هزینه است و ضرر به شاکی وارد شده است لذا باید در قبال هزینه خسارت جبران شود چون خسارت متعدد هزینه متعدد داشته و باید سرجمع هزینه های انجام شده جبران شود.
نتیجه: دیات متعدد در فرض سوال تعلق می‌گیرد چه از باب اینکه پا را دو عضو تلقی کنیم یعنی ران و قسمت پایین ران و چه از باب اینکه رفتار واحد بوده و صدمات متعددی را به جا گذاشته است و چه از باب جبران خسارات متعدد وارده دیات متعدد تعلق می‌گیرد و قاعده تداخل دیات در اینجا مجری نیست.
نظر اقلیت
اقلیت حاضر در نشست اعتقاد داشته که بحث تداخل دیات مطرح است و تعدد در اینجا منتفی است و یک دیه تعلق می‌گیرد زیرا:
اولاً: رفتار واحد بوده و ساچمه هم مانند گلوله از لوله یک تفنگ شلیک می‌شود و درواقع ساچمه ها بنوعی یک گلوله محسوب می‌شوند لذا تداخل دیات محقق است.
ثانیاً: در دستورالعمل تخصصی پزشکی قانونی فواصل صدمات ملاک برای تعدد یا تداخل است یعنی اگر صدمات متعدد با فاصله یک سانتیمتر باشند یک صدمه و بیش از آن دو صدمه است لذا در اینجا نیز باید موضوع از نظر پزشکی نیز بررسی شود.
ثالثاً: منظور از دست یا پا در عرف یک عضو بوده و میان مچ و آرنج و پا زانو و ساق در پا تفکیک قائل نیستند لذا در موارد شک و احتیاط باید به عرف مراجعه و نظر عرف نیز دست یا پا یک عضو تلقی می‌شود.
نتیجه: چه از نظر عرفی و چه از منظر قواعد جاری پزشکی قانونی در تعیین دیات تعدد و تداخل عضو ملاک می‌باشد بنابراین پا در نظر عرف یک عضو است و دو عضو نیست تا از باب تعدد اعضاء مشمول تعدد دیات شود و اینکه از نظر فنی و نظامی ساچمه نیز مجموعاً یک گلوله محسوب لذا آسیب های وارده نیز چون در یک عضو بوده یک آسیب تلقی می‌شود.