صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۹/۰۹/۰۶
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر آمل
موضوع
تداخل فعل واحد با مواد متعدد سرقت
پرسش
در تداخل بین مواد ۶۵۲ و ۶۵۴ و ۶۵۶ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، کدام ماده مقدم است؟ مثلا آقای (الف) شبانه وارد خانه‌ای شده، صاحبخانه از خواب بیدار شده، صاحبخانه را کتک می‌زند و با اشیای مسروقه از منزل خارج می‌گردد. این سرقت مشمول ماده ۶۵۶ می‌باشد یا ۶۵۲؟
نظر هیات عالی
چنانچه رابطه منطقی بین جرایم در مواد مختلف قانونی، عموم و خصوص من وجه باشد (نظیر فرض پرسش) در این صورت موضوع از مصادیق تعدد معنوی جرم بوده که مطابق ماده ۱۳۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مجازات جرم اشد تعیین می‌گردد.
نظر اتفاقی
اگر ماده ۶۵۶ با ۶۵۴ سنجیده شود، یعنی دو نفرحامل سلاح، شبانه سرقت می‌کنند که هم مشمول ۶۵۶ و هم مشمول ۶۵۴ قرار می‌گیرد. در تداخل بین این دو ماده، ماده ۶۵۴ مقدم است، چون سه شرط دارد ولی ماده ۶۵۶ تنها یک شرط به نحو علی‌البدل لازم دارد. چون این ماده قیودات و شرایط بیشتری دارد، خاص و مقدم است اما وقتی ماده ۶۵۶ با ماده ۶۵۴ در نظر گرفته می‌شود که در هر یک از آنان تنها یک شرط به نحو علی‌‌البدل لازم است، نمی‌گوییم ماده ۶۵۴ از باب اینکه خاص است مقدم است. به نظر اکثر همکاران قضایی ماده ۶۵۲ به دو جهت مقدم است: اولاً؛ قانونگذار در ماده ۶۵۶ جهات عدیده را ردیف کرده: محل سکنی، مهیا برای سکنی، محل عمومی، محصور باشد، در شب باشد، رابطه خادم و مخدومی، دو نفر باشند، به اقتضاء شغل و… اگر مقرون به آزار بودن در عرض این جهات بود، ذکر می‌شد و گفته می‌شد یا مقرون به آزار باشد، اما این کار را نکرده است. این نشان می‌دهد مقرون به آزار بودن هم‌ردیف و هم‌عرض موارد مذکور در ماده ۶۵۶ نیست. بنابراین اگر مقرون به آزار با شبانه بودن تداخل کرد، ماده‌ای که مجازات مستقل بیان کرده مقدم است. در مصداق جامع باید جهتی تقویت شود که ماده مستقل دارد. ثانیاً؛ ماده ۶۵۶ می‌گوید اگر سرقت در شب باشد، مصداق ماده ۶۵۶ است. اطلاقش هر دو را می‌گیرد اعم از اینکه آزار باشد یا نباشد. ماده ۶۵۶ این مصداق را با اطلاقش گرفت. ماده ۶۵۲ می‌گوید اگر سرقت مقرون به آزار شد مال من است، اطلاقش می‌گیرد این را که سرقت در شب باشد یا در روز باشد. این دو ماده در این مصداق مشترک با هم تعارض می‌کنند. امر دائر بین این است که ۶۵۲ مخصص ۶۵۶ باشد یا اینکه ۶۵۶ مخصص ۶۵۲ باشد؟ اگر بنا باشد ۶۵۶ مخصص ماده ۶۵۲ باشد، معنایش آن است که ما ۶۵۲ را اختصاص دهیم به اینکه سرقت مقرون به آزار در روز باشد. لازمه‌اش آن است که سرقت مقرون به آزار در شب، مجازات کمتری نسبت به سرقت مقرون به آزار در روز داشته باشد و حال آنکه شبانه بودن از عوامل تشدید است اما چنانچه عکس رفتار کنیم، ماده ۶۵۶ مقید خواهد شد به اینکه سرقت شبانه همراه با آزار نباشد و اگر همراه با آزار باشد، مجازاتش مشمول ماده ۶۵۲ خواهد بود که سنگین‌تر است و با منطق حقوقی نیز سازگار است.